{"id":2491,"date":"2013-05-09T21:31:48","date_gmt":"2013-05-09T14:31:48","guid":{"rendered":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/?p=2491"},"modified":"2013-05-10T11:11:57","modified_gmt":"2013-05-10T04:11:57","slug":"nhung-nguoi-toi-to-cua-chua-trong-sach-i-sai-a","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/nhung-nguoi-toi-to-cua-chua-trong-sach-i-sai-a\/","title":{"rendered":"(NH\u1eeeNG) NG\u01af\u1edcI T\u00d4I T\u1eda C\u1ee6A CH\u00daA TRONG S\u00c1CH I-SAI-A"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">B\u00e0i n\u00f3i chuy\u1ec7n c\u1ee7a Cha Charles Conroy, MSC. Th\u1ea7y Ph\u00ear\u00f4 Nguy\u1ec5n Qu\u00ed Kh\u00f4i (DCV Hu\u1ebf) tr\u00edch d\u1ecbch t\u1eeb <em>Journeys and Servants<\/em>, do Catholic Biblical Association of the Philippines xu\u1ea5t b\u1ea3n, 2003. <!--more--><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">============<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 b\u00e0i n\u00f3i chuy\u1ec7n n\u00e0y c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0 \u201c<em>(Nh\u1eefng) ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa trong S\u00e1ch I-sai-a<\/em>\u201d, v\u1edbi ch\u1eef \u201cnh\u1eefng\u201d \u0111\u1eb7t trong d\u1ea5u ngo\u1eb7c \u0111\u01a1n, v\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m ch\u00ednh y\u1ebfu t\u00f4i mu\u1ed1n t\u1eadp ch\u00fa v\u00e0o.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I. GI\u1edaI THI\u1ec6U<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>1. Nh\u1eadn hi\u1ec3u s\u1ee9 m\u1ea1ng c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>T\u00f4i xin gi\u1edbi thi\u1ec7u ba \u0111i\u1ec3m. Th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 t\u1ea7m quan tr\u1ecdng c\u1ee7a ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 hay ph\u1ea1m tr\u00f9 \u201c(nh\u1eefng) ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa\u201d trong vi\u1ec7c nh\u1eadn hi\u1ec3u s\u1ee9 m\u1ea1ng c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00easu. \u0110i\u1ec3m n\u00e0y kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i khai tri\u1ec3n nhi\u1ec1u. T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta c\u1ea7n l\u00e0m l\u00e0 m\u1edf Tin M\u1eebng theo Th\u00e1nh M\u00e1c-c\u00f4, ngay ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean ch\u00fang ta c\u00f3 tr\u00ecnh thu\u1eadt Ch\u00faa Gi\u00ea-su ch\u1ecbu ph\u00e9p r\u1eeda, v\u1edbi ti\u1ebfng ph\u00e1n t\u1eeb tr\u1eddi \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 Con y\u00eau d\u1ea5u c\u1ee7a Cha, Cha h\u00e0i l\u00f2ng v\u1ec1 Con\u201d (Mc 1,11). Ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00f3 t\u1eeb \u201ct\u00f4i t\u1edb\u201d nh\u01b0ng c\u1ee5m t\u1eeb \u201cCha h\u00e0i l\u00f2ng v\u1ec1 Con\u201d g\u1ee3i nh\u1eafc l\u1ea1i Is 42,1 \u2013\u00a0 \u0111o\u1ea1n n\u00f3i v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa. N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c, v\u00e0o gi\u1edd ph\u00fat long tr\u1ecdng c\u1ee7a bi\u1ebfn c\u1ed1 Ch\u00faa ch\u1ecbu ph\u00e9p r\u1eeda, Tin M\u1eebng M\u00e1c-c\u00f4 tr\u00ecnh b\u00e0y Ch\u00faa Gi\u00ea-su nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">R\u1ed3i, trong Mc 10,45, ta \u0111\u1ecdc th\u1ea5y: \u201cCon Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5c v\u1ee5 nh\u01b0ng \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 v\u00e0 hi\u1ebfn m\u1ea1ng s\u1ed1ng l\u00e0m gi\u00e1 chu\u1ed9c cho mu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi\u201d. C\u1ee5m t\u1eeb \u201ccho mu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi\u201d \u00e1m ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn Is 53, ch\u01b0\u01a1ng n\u1ed5i ti\u1ebfng tr\u00ecnh b\u00e0y ng\u01b0\u1eddi T\u00f4i T\u1edb \u0110au Kh\u1ed5. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, trong tr\u00ecnh thu\u1eadt Th\u00e1nh Th\u1ec3, Ch\u00faa Gi\u00ea-su tuy\u00ean b\u1ed1 \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 m\u00e1u giao \u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5 ra cho mu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi\u201d (Mc 14,24). \u0110\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t \u00e1m ch\u1ec9 v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00ea-su nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi T\u00f4i T\u1edb \u0110au Kh\u1ed5 v\u00e0o l\u00fac l\u1eadp B\u00ed T\u00edch Th\u00e1nh Th\u1ec3 tr\u01b0\u1edbc cu\u1ed9c kh\u1ed5 n\u1ea1n. Nh\u01b0 v\u1eady, ch\u1ec9 trong Tin M\u1eebng M\u00e1c-c\u00f4 th\u00f4i ta \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m m\u1ea5u ch\u1ed1t n\u1ed1i k\u1ebft Ch\u00faa Gi\u00ea-su v\u1edbi h\u00ecnh \u1ea3nh ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa. C\u00f2n nhi\u1ec1u \u0111o\u1ea1n v\u0103n kh\u00e1c n\u1eefa trong T\u00e2n \u01af\u1edbc m\u00e0 ta th\u1ea5y Ch\u00faa Gi\u00ea-su \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i k\u1ebft, c\u00e1ch n\u00e0y hay c\u00e1ch kh\u00e1c, v\u1edbi nh\u00e2n v\u1eadt ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa trong S\u00e1ch I-sai-a. Tuy nhi\u00ean, \u0111i\u1ec1u m\u00e0 t\u00f4i mu\u1ed1n ch\u1ec9 ra \u1edf cu\u1ed1i b\u00e0i n\u00f3i chuy\u1ec7n n\u00e0y, \u0111\u00f3 l\u00e0 T\u00e2n \u01af\u1edbc c\u00f2n s\u1eed d\u1ee5ng ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa theo c\u00e1ch kh\u00e1c n\u1eefa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>2. Th\u1ed1ng k\u00ea v\u00e0 ng\u1eef ngh\u0129a<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>\u0110i\u1ec3m th\u1ee9 hai l\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u201cng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb\u201d trong S\u00e1ch I-sai-a x\u00e9t v\u1ec1 m\u1eb7t <em>th\u1ed1ng k\u00ea<\/em> v\u00e0 <em>ng\u1eef ngh\u0129a<\/em>. N\u00f3i \u201cth\u1ed1ng k\u00ea\u201d, t\u00f4i mu\u1ed1n n\u00f3i \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n v\u0103n m\u00e0 trong \u0111\u00f3 ta g\u1eb7p th\u1ea5y ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 hay c\u1ee5m t\u1eeb \u201c(nh\u1eefng) ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa\u201d, \u201ct\u00f4i t\u1edb Ch\u00faa\u201d, \u201ct\u00f4i t\u1edb Ng\u00e0i\u201d, t\u1ee9c vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng mang t\u00ednh th\u1ea7n h\u1ecdc c\u1ee7a t\u1eeb \u201ct\u00f4i t\u1edb\u201d. Nh\u1eefng ai \u0111\u00e3 nghi\u00ean c\u1ee9u s\u01a1 qua v\u1ec1 c\u00e1c ng\u00f4n s\u1ee9, v\u1ec1 I-sai-a, s\u1ebd n\u00f3i ngay r\u1eb1ng \u201c\u1ed2, c\u00f3 b\u1ed1n b\u00e0i ca ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb trong S\u00e1ch I-sai-a\u201d, v\u00e0 d\u0129 nhi\u00ean l\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00fang. Tuy nhi\u00ean, \u0111i\u1ec1u t\u00f4i mu\u1ed1n n\u00f3i \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 kh\u00f4ng ch\u1ec9 trong b\u1ed1n b\u00e0i ca n\u00e0y c\u1ee7a S\u00e1ch I-sai-a ch\u00fang ta m\u1edbi t\u00ecm th\u1ea5y ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u201c(nh\u1eefng) ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa\u201d. N\u1ebfu ki\u1ec3m tra t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c l\u1ea7n xu\u1ea5t\u00a0 hi\u1ec7n c\u1ee5m t\u1eeb \u201c(nh\u1eefng) ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb\u201d, ch\u00fang ta ghi nh\u1eadn r\u1eb1ng c\u00f3 ba l\u1ea7n s\u1eed d\u1ee5ng mang t\u00ednh th\u1ea7n h\u1ecdc ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u201cng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb\u201d trong ba m\u01b0\u01a1i ch\u00edn ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u c\u1ee7a S\u00e1ch I-sai-a. C\u00f3 m\u01b0\u1eddi t\u00e1m l\u1ea7n s\u1eed d\u1ee5ng ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u0111\u00f3 trong Is 40-55 \u2013\u00a0 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 I-sai-a \u0110\u1ec7 Nh\u1ecb, v\u00e0 t\u00e1m l\u1ea7n trong ph\u1ea7n th\u1ee9 ba c\u1ee7a s\u00e1ch, t\u1ee9c Is 55-66. Nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 c\u00f3 hai m\u01b0\u01a1i ch\u00edn l\u1ea7n s\u1eed d\u1ee5ng c\u1ea3 th\u1ea3y, nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u00f3 b\u1ea3y l\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng trong b\u1ed1n b\u00e0i ca ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y r\u1eb1ng mu\u1ed1n c\u00f3 c\u00e1i nh\u00ecn \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 h\u01a1n v\u1ec1 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u201cng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb\u201d, ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 v\u00e0 kh\u00f4ng n\u00ean t\u1ef1 gi\u1edbi h\u1ea1n \u1edf b\u1ed1n b\u00e0i ca ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb m\u00e0 th\u00f4i. Vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u kh\u00e1i l\u01b0\u1ee3c c\u00e1c con s\u1ed1 th\u1ed1ng k\u00ea gi\u00fap ch\u00fang ta c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng cho \u0111\u1ec1 t\u00e0i c\u1ee7a t\u00f4i trong b\u00e0i n\u00f3i chuy\u1ec7n n\u00e0y.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C\u00f2n v\u1ec1 \u201cng\u1eef ngh\u0129a\u201d, t\u00f4i mu\u1ed1n n\u00f3i \u0111\u1ebfn t\u1eeb <em>t\u00f4i t\u1edb<\/em> trong ti\u1ebfng H\u00edp-ri l\u00e0 <em>ebed. <\/em>T\u00f4i mu\u1ed1n \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn n\u00f3 v\u00ec ng\u1eef ngh\u0129a c\u1ee7a t\u1eeb <em>ebed <\/em>trong ti\u1ebfng H\u00edp-ri kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n gi\u1ed1ng v\u1edbi t\u1eeb \u201cservant\u201d trong ti\u1ebfng Anh. Trong Anh ng\u1eef, \u201cservant\u201d h\u1ea7u nh\u01b0 lu\u00f4n ch\u1ec9 v\u1ec1 m\u1ed9t \u0111\u1ecba v\u1ecb th\u1ea5p trong b\u1eadc thang x\u00e3 h\u1ed9i. Trong ti\u1ebfng H\u00edp-ri, t\u1eeb ng\u1eef n\u00e0y kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft mang s\u1eafc th\u00e1i \u00fd ngh\u0129a nh\u01b0 v\u1eady, d\u00f9 v\u1eabn c\u00f3 nh\u1eefng l\u00fac n\u00f3 mang s\u1eafc th\u00e1i \u0111\u00f3. <em>Ebed <\/em>l\u00e0 m\u1ed9t n\u00f4 l\u1ec7 theo ngh\u0129a \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, ho\u1eb7c m\u1ed9t \u0111\u1ea7y t\u1edb trong nh\u00e0. Nh\u01b0ng <em>ebed <\/em>c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ecb quan c\u1ea5p cao trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, hay m\u1ed9t s\u0129 quan c\u1ea5p cao trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, v\u00ec trong ti\u1ebfng H\u00edp-ri, ng\u1eef ngh\u0129a c\u1ee7a t\u1eeb <em>ebed <\/em>n\u00f3i l\u00ean m\u1ed1i quan h\u1ec7 ph\u1ee5 thu\u1ed9c. M\u1ed9t v\u1ecb quan c\u1ea5p cao hay m\u1ed9t t\u01b0\u1edbng l\u00e3nh th\u00ec ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o nh\u00e0 vua \u1edf \u00cdt-ra-en; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 <em>ebed.<\/em> V\u00ec th\u1ebf, t\u1eeb <em>ebed <\/em>kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft ch\u1ec9 v\u1ec1 \u0111\u1ecba v\u1ecb h\u00e8n m\u1ecdn hay s\u1ef1 th\u1ea5p k\u00e9m. Ta c\u1ea7n ph\u1ea3i xem c\u00f3 \u0111\u00fang v\u1eady kh\u00f4ng qua t\u1eebng b\u1ea3n v\u0103n.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>3. Ch\u1ecdn m\u1ed9t c\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Cu\u1ed1i c\u00f9ng, vi\u1ec7c ch\u1ecdn m\u1ed9t c\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u1ea3n v\u0103n trong S\u00e1ch I-sai-a \u0111\u1eb7t ch\u00fang ta v\u00e0o l\u0129nh v\u1ef1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ch\u00fa gi\u1ea3i, m\u1ed9t l\u0129nh v\u1ef1c r\u1ea5t ph\u1ee9c t\u1ea1p v\u00e0 r\u1ea5t d\u1ec5 g\u00e2y tranh c\u00e3i. T\u00f4i \u0111ang \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ph\u00ea b\u00ecnh truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u1edbi m\u1ed9t c\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn g\u1ea7n \u0111\u00e2y h\u01a1n. Trong c\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn ph\u00ea b\u00ecnh truy\u1ec1n th\u1ed1ng, ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ch\u1ee7 \u0111\u1ea1o mang t\u00ednh l\u1ecbch s\u1eed, hay h\u1ea7u nh\u01b0 thu\u1ea7n t\u00fay l\u1ecbch s\u1eed. S\u00e1ch I-sai-a \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh ba ph\u1ea7n nh\u01b0 t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp: Is 1-39 \u2013 trong \u0111\u00f3 ch\u00fang ta t\u00ecm th\u1ea5y ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a I-sai-a kh\u00f4ng ph\u1ea3i trong t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u01b0ng trong m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111o\u1ea1n; Is 40-55 \u2013 xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi Do th\u00e1i l\u01b0u \u0111\u00e0y \u1edf Ba-bi-lon; v\u00e0 Is 55-66 \u2013 ra \u0111\u1eddi khi m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi Do th\u00e1i h\u1ed3i h\u01b0\u01a1ng t\u1eeb Ba-bi-lon v\u00e0 t\u00e1i thi\u1ebft c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng c\u1ee7a h\u1ecd \u1edf Gi\u00ea-ru-sa-lem gi\u1eefa tr\u0103m chi\u1ec1u th\u1eed th\u00e1ch.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Trong ba ph\u1ea7n n\u00e0y, nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 t\u00e1ch b\u1ed1n b\u00e0i ca ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb ra ri\u00eang. Ta t\u00ecm th\u1ea5y ch\u00fang trong Is 42, 49-50, v\u00e0 52-53. Vi\u1ec7c t\u00e1ch b\u1ed1n b\u00e0i ca ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb d\u1ef1a tr\u00ean gi\u1ea3 thuy\u1ebft l\u00e0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00e1c b\u00e0i ca n\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i t\u00e1ch bi\u1ec7t trong m\u1ed9t quy\u1ec3n ri\u00eang. V\u00ec v\u1eady, n\u00ean xem x\u00e9t \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a b\u1ed1n b\u00e0i ca n\u00e0y b\u1eb1ng c\u00e1ch t\u00ecm hi\u1ec3u c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n c\u1ee7a ch\u00fang m\u00e0 th\u00f4i. \u0110\u00f3 l\u00e0 l\u00fd do t\u1ea1i sao r\u1ea5t nhi\u1ec1u b\u00e0i tr\u00ecnh b\u00e0y v\u1ec1 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u201cng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb\u201d trong S\u00e1ch I-sai-a, nh\u1ea5t l\u00e0 v\u00e0o th\u1eddi k\u1ef3 tr\u01b0\u1edbc, ch\u1ec9 kh\u1ea3o s\u00e1t b\u1ed1n b\u00e0i ca ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb. Nh\u01b0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp, c\u00e1ch l\u00e0m n\u00e0y d\u1ef1a tr\u00ean lu\u1eadn \u0111\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0 ch\u00fang t\u1ed3n t\u1ea1i t\u00e1ch bi\u1ec7t trong m\u1ed9t quy\u1ec3n s\u00e1ch ri\u00eang. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00fang nh\u01b0ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e2u chuy\u1ec7n. V\u00e0 trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y ng\u01b0\u1eddi ta ng\u00e0y c\u00e0ng \u00fd th\u1ee9c h\u01a1n nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn g\u1ea7n \u0111\u1ea7y h\u01a1n \u2013 kh\u00f4ng ch\u1ec9 trong vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 n\u00e0y hay quy\u1ec3n s\u00e1ch n\u00e0y m\u00e0 l\u00e0 trong nghi\u00ean c\u1ee9u Th\u00e1nh Kinh n\u00f3i chung \u2013 l\u00e0 ti\u00ean v\u00e0n h\u00e3y \u0111\u00e1nh gi\u00e1 cao d\u1ea1ng \u0111ang t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n, hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 d\u1ea1ng cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n. Trong ng\u00f4n ng\u1eef chuy\u00ean m\u00f4n h\u01a1n, n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea1i (<em>synchronic<\/em>). \u00c1p d\u1ee5ng v\u00e0o S\u00e1ch I-sai-a, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ch\u00fang ta nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb nh\u01b0 ch\u00fang ta c\u00f3 tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft b\u00e2y gi\u1edd. Khi nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb, ch\u00fang ta kh\u00f4ng l\u00e0m c\u00e1ch ri\u00eang bi\u1ec7t hay ch\u1ec9 trong li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi ba b\u00e0i ca kh\u00e1c. Ch\u00fang ta t\u00ecm hi\u1ec3u n\u00f3 trong n\u1ed1i k\u1ebft v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c b\u1ea3n v\u0103n v\u1ec1 \u201cng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb\u201d trong s\u00e1ch, v\u00ec \u0111\u00e2y l\u00e0 <em>m\u1ed9t <\/em>quy\u1ec3n s\u00e1ch. \u0110\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t d\u1eef ki\u1ec7n th\u01b0\u1eddng nghi\u1ec7m.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u1ede Qumran, c\u00f3 m\u1ed9t cu\u1ed9n S\u00e1ch I-sai-a v\u1edbi n\u1ed9i dung \u0111\u00fang nh\u01b0 n\u1ed9i dung s\u00e1ch I-sai-a m\u00e0 ta \u0111ang c\u00f3; v\u1eady s\u00e1ch I-sai-a \u0111\u00fang l\u00e0 m\u1ed9t quy\u1ec3n s\u00e1ch. V\u00ec th\u1ebf, trong c\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn m\u1edbi m\u1ebb h\u01a1n n\u00e0y, ch\u00fang ta b\u1eaft \u0111\u1ea7u nghi\u00ean c\u1ee9u b\u1eb1ng vi\u1ec7c xem x\u00e9t h\u00ecnh th\u1ee9c cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n, t\u1ee9c l\u00e0 to\u00e0n b\u1ed9 S\u00e1ch I-sai-a, v\u00e0 b\u1eb1ng vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u b\u1ea5t k\u1ef3 \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0o \u0111\u00f3 trong li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi ph\u1ea7n c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a s\u00e1ch. \u0110\u00f3 l\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a c\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u00fa gi\u1ea3i. Sau khi nghi\u00ean c\u1ee9u k\u1ef9 h\u00ecnh th\u1ee9c cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n, ch\u00fang ta t\u1ef1 h\u1ecfi n\u00f3 xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb \u0111\u00e2u. N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c, ch\u00fang ta \u0111i v\u00e0o vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u00ea b\u00ecnh l\u1ecbch s\u1eed, hay d\u00f9ng m\u1ed9t thu\u1eadt ng\u1eef c\u00f3 t\u00ednh chuy\u00ean m\u00f4n h\u01a1n: nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch \u0111\u1ea1i (<em>diachronic<\/em>). Ch\u00fang ta mu\u1ed1n bi\u1ebft nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb \u0111\u00e2u. V\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u1edfi c\u00f9ng m\u1ed9t t\u00e1c gi\u1ea3, n\u00ean ch\u00fang ta c\u1ed1 h\u1ebft s\u1ee9c \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 r\u00f5 b\u1ed1i c\u1ea3nh m\u00e0 nh\u1eefng b\u1ea3n v\u0103n kh\u00e1c nhau n\u00e0y xu\u1ea5t hi\u1ec7n, ch\u1ec9 r\u00f5 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00e0 ch\u00fang nh\u1eb1m gi\u1ea3i quy\u1ebft l\u00fac ban \u0111\u1ea7u\u2026 N\u00f3i kh\u00e1c \u0111i, ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ti\u1ebfp c\u1eadn m\u1edbi h\u01a1n n\u00e0y ph\u00e2n bi\u1ec7t hai giai \u0111o\u1ea1n trong vi\u1ec7c ch\u00fa gi\u1ea3i: nghi\u00ean c\u1ee9u d\u1ea1ng cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n (<em>nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea1i<\/em>) v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u00ea b\u00ecnh l\u1ecbch s\u1eed (<em>nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch \u0111\u1ea1i<\/em>). \u0110\u00f3 l\u00e0 tr\u00ecnh t\u1ef1 t\u00f4i s\u1ebd theo trong b\u00e0i tr\u00ecnh b\u00e0y n\u00e0y.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>II. CH\u1ee6 \u0110\u1ec0 \u201cNG\u01af\u1edcI T\u00d4I T\u1eda\u201d TRONG Is 40-55<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\" align=\"center\"><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>\u1ede \u0111\u00e2y, m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u1eadp t\u1ee9c mu\u1ed1n ph\u1ea3n b\u00e1c r\u1eb1ng \u201cCha \u0111\u00e3 n\u00f3i l\u00e0 c\u00f3 ba \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb trong Is 1-39 kia m\u00e0. T\u1ea1i sao Cha kh\u00f4ng xem x\u00e9t ch\u00fang tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean? N\u1ebfu Cha \u0111ang l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi h\u00ecnh th\u1ee9c cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n th\u00ec thi\u1ebft t\u01b0\u1edfng c\u1ea7n ph\u1ea3i xem x\u00e9t ch\u00fang ch\u1ee9!\u201d L\u1eddi ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i n\u00e0y ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u00fang. Nh\u01b0ng l\u00fd do t\u00f4i kh\u00f4ng l\u00e0m nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 v\u00ec th\u1eddi gian qu\u00e1 ng\u1eafn v\u00e0 ba \u0111o\u1ea1n v\u0103n trong Is 1-39 n\u00f3i v\u1ec1 ba nh\u00e2n v\u1eadt c\u1ee5 th\u1ec3 \u1edf Giu-\u0111a: hai vi\u00ean quan \u1edf v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c Giu-\u0111a v\u00e0 \u0110a-v\u00edt. Nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt\u00a0 n\u00e0y th\u1ef1c s\u1ef1 kh\u00f4ng c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 nhi\u1ec1u v\u1edbi c\u00e1c b\u1ea3n v\u0103n trong ph\u1ea7n c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a s\u00e1ch; v\u00ec v\u1eady t\u00f4i s\u1ebd kh\u00f4ng \u0111\u1ec1 c\u1eadp chi ti\u1ebft. Ch\u00fang ta x\u00fac ti\u1ebfn v\u1edbi ph\u1ea7n th\u1ee9 hai c\u1ee7a s\u00e1ch.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0<strong>1. Ba \u0111o\u1ea1n v\u0103n trong Is 41-42<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Ch\u00fang ta b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u1edbi Is 41-42, t\u1ee9c ba \u0111o\u1ea1n v\u0103n \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong ph\u1ea7n th\u1ee9 hai c\u1ee7a s\u00e1ch \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa. Nh\u1eefng k\u1ebft lu\u1eadn m\u00e0 t\u00f4i c\u1ed1 g\u1eafng r\u00fat ra t\u1eeb ba \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y s\u1ebd v\u00f4 c\u00f9ng quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u00f2n l\u1ea1i. T\u1ea1i sao? B\u1edfi v\u00ec ch\u00fang ta s\u1ebd \u0111\u1ecdc l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t t\u1eebng \u0111o\u1ea1n. Ngh\u0129a l\u00e0 \u0111o\u1ea1n v\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc tr\u01b0\u1edbc s\u1ebd qui \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c \u0111\u1ecdc c\u00e1c \u0111o\u1ea1n ti\u1ebfp theo. Ch\u00fang ta s\u1ebd kh\u00f4ng t\u00ecm hi\u1ec3u c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n m\u1ed9t c\u00e1ch t\u00e1ch bi\u1ec7t.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0110o\u1ea1n v\u0103n \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u1eb1m trong <strong>Is 41,8-13<\/strong>. T\u00f4i mu\u1ed1n ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn <em>ai <\/em>l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa trong \u0111o\u1ea1n n\u00e0y. Th\u1eadt r\u00f5:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ph\u1ea7n ng\u01b0\u01a1i, h\u1ee1i \u00cdt-ra-en, t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ta, h\u1ee1i Gia-c\u00f3p, k\u1ebb Ta tuy\u1ec3n ch\u1ecdn, d\u00f2ng d\u00f5i \u00c1p-ra-ham, b\u1ea1n c\u1ee7a Ta, Ta \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ng\u01b0\u01a1i v\u1ec1 t\u1eeb t\u1eadn c\u00f9ng c\u00f5i \u0111\u1ea5t, k\u00eau g\u1ecdi ng\u01b0\u01a1i t\u1eeb nh\u1eefng mi\u1ec1n xa th\u1eb3m. Ta \u0111\u00e3 n\u00f3i v\u1edbi ng\u01b0\u01a1i: \u201cNg\u01b0\u01a1i l\u00e0 t\u00f4i t\u1edb Ta, Ta \u0111\u00e3 ch\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i\u2026 Ta l\u1ea1i c\u00f2n tr\u1ee3 gi\u00fap ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi tay h\u1eefu to\u00e0n th\u1eafng c\u1ee7a Ta\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ho\u00e0n to\u00e0n r\u00f5: ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa l\u00e0 \u00cdt-ra-en. D\u00e2n \u00cdt-ra-en \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa. Trong ng\u00f4n ng\u1eef nh\u00e2n h\u00f3a n\u00e0y, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1 nh\u00e2n \u1edf d\u1ea1ng s\u1ed1 \u00edt. \u201c<em>Ng\u01b0\u01a1i<\/em> l\u00e0 t\u00f4i t\u1edb Ta\u201d \u2013 kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u1ea1ng s\u1ed1 nhi\u1ec1u \u201cc\u00e1c ng\u01b0\u01a1i\u201d, nh\u01b0ng l\u00e0 \u201cng\u01b0\u01a1i\u201d d\u1ea1ng s\u1ed1 \u00edt. N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c, \u0111\u00e2y l\u00e0 bi\u1ec7n ph\u00e1p nh\u00e2n h\u00f3a m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1 nh\u00e2n. Nh\u01b0ng \u0111\u00f3 l\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c \u0111\u01b0\u1ee3c CH\u1eccN b\u1edfi Thi\u00ean Ch\u00faa, \u0111\u01b0\u1ee3c K\u00caU G\u1eccI t\u1eeb t\u1eadn c\u00f9ng c\u00f5i \u0111\u1ea5t, \u0111\u01b0\u1ee3c B\u1ea2O \u0111\u1eebng s\u1ee3 h\u00e3i, \u0111\u01b0\u1ee3c H\u1ee8A ban s\u1ee9c m\u1ea1nh v\u00e0 s\u1ef1 gi\u00fap \u0111\u1ee1 c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa, v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c H\u1ee8A r\u1eb1ng Thi\u00ean Ch\u00faa s\u1ebd TR\u1ee2 GI\u00daP h\u1ecd.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ch\u00fang ta sang \u0111o\u1ea1n v\u0103n th\u1ee9 hai. Vi\u1ec7c \u0111\u1ecdc \u0111o\u1ea1n n\u00e0y s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ebf \u0111\u1ecbnh b\u1edfi vi\u1ec7c \u0111\u1ecdc \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ea7u ti\u00ean. \u0110o\u1ea1n v\u0103n th\u1ee9 hai \u2013 <strong>Is 42,1-9<\/strong> \u2013\u00a0 kh\u00f4ng ch\u1ec9 r\u00f5 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb l\u00e0 ai. Ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a Ch\u00faa gi\u1edbi thi\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb: \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb Ta n\u00e2ng \u0111\u1ee1, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ta tuy\u1ec3n ch\u1ecdn v\u00e0 qu\u00fd m\u1ebfn h\u1ebft l\u00f2ng. Ta cho th\u1ea7n kh\u00ed Ta ng\u1ef1 tr\u00ean n\u00f3; n\u00f3 s\u1ebd l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf c\u00f4ng l\u00fd tr\u01b0\u1edbc mu\u00f4n d\u00e2n\u2026 ng\u01b0\u01a1i s\u1ebd l\u00e0 giao \u01b0\u1edbc v\u1edbi d\u00e2n, l\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng chi\u1ebfu soi mu\u00f4n n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 m\u1edf m\u1eaft cho nh\u1eefng ai m\u00f9 l\u00f2a\u2026\u201d \u0110o\u1ea1n v\u0103n n\u00f3i v\u1ec1 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb m\u00f4ng lung, kh\u00f4ng x\u00e1c \u0111\u1ecbnh. Trong c\u00e1ch \u0111\u1ecdc b\u1ea3n v\u0103n \u1edf d\u1ea1ng cu\u1ed1i c\u00f9ng, khuynh h\u01b0\u1edbng t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a ch\u00fang ta l\u00e0 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh n\u00e0y v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 nh\u1eadn bi\u1ebft t\u1eeb \u0111o\u1ea1n v\u0103n tr\u01b0\u1edbc \u2013 \u0111\u00f3 l\u00e0 d\u00e2n It-ra-en. \u201cD\u00e2n\u201d c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn \u1edf trong \u0111o\u1ea1n v\u0103n th\u1ee9 hai. C\u00e1ch \u0111\u1ecdc n\u00e0y l\u00e0 kh\u1ea3 d\u0129 v\u00ec c\u0103n c\u1ee9 tr\u00ean \u0111o\u1ea1n v\u0103n tr\u01b0\u1edbc v\u1ed1n c\u0169ng thu\u1ed9c h\u00ecnh th\u1ee9c cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a s\u00e1ch. \u0110\u1ec3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, ta th\u1ea5y Is 42 c\u00f3 \u201cnh\u1eefng li\u00ean h\u1ec7 v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef\u201d v\u1edbi \u0111o\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3. Ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb trong Is 42,1 \u0111\u01b0\u1ee3c Thi\u00ean Ch\u00faa TR\u1ee2 GI\u00daP; c\u0169ng v\u1eady, ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb \u00cdt-ra-en trong Is 41,10 \u0111\u01b0\u1ee3c Thi\u00ean Ch\u00faa TR\u1ee2 GI\u00daP. Ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb trong Is 42,1 \u0111\u01b0\u1ee3c CH\u1eccN b\u1edfi Thi\u00ean Ch\u00faa; c\u00f2n ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb \u00cdt-ra-en trong Is 41,8 l\u00e0 Gia-c\u00f3p, \u201ck\u1ebb ta TUY\u1ec2N CH\u1eccN\u201d. \u0110\u00e2y kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111o\u1ea1n n\u00e0y \u0111i theo \u0111o\u1ea1n kia, m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0 \u0111o\u1ea1n n\u00e0y v\u1ecdng l\u1ea1i \u0111o\u1ea1n kia \u1edf b\u00ecnh di\u1ec7n t\u1eeb v\u1ef1ng, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 x\u00e1c nh\u1eadn r\u1eb1ng h\u1ea7u ch\u1eafc Is 42 n\u00f3i v\u1ec1 d\u00e2n t\u1ed9c \u00cdt-ra-en.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nh\u01b0ng \u0111\u00e2y l\u00e0 d\u00e2n t\u1ed9c \u00cdt-ra-en theo ngh\u0129a l\u00fd t\u01b0\u1edfng. \u0110o\u1ea1n v\u0103n trong Is 42 ph\u00e1c h\u1ecda d\u00e2n t\u1ed9c n\u00e0y ph\u1ea3i n\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi \u0111\u1ec3: mang c\u00f4ng l\u00fd \u0111\u1ebfn cho mu\u00f4n d\u00e2n, v\u00e0 l\u00e0m \u0111i\u1ec1u n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch phi b\u1ea1o l\u1ef1c v\u00e0 kh\u00f4ng \u00e1p \u0111\u1eb7t, kh\u00f4ng tr\u1edf n\u00ean y\u1ebfu nh\u01b0\u1ee3c hay b\u1ecb nghi\u1ec1n n\u00e1t b\u1edfi kh\u00f3 kh\u0103n, nh\u01b0ng l\u00e0 b\u1ec1n \u0111\u1ed7 can tr\u01b0\u1eddng trong s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a Thi\u00ean Ch\u00faa cho \u0111\u1ebfn khi thi\u1ebft l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ec1n c\u00f4ng l\u00fd tr\u00ean \u0111\u1ecba c\u1ea7u, v\u00e0 d\u00e2n c\u00e1c h\u1ea3i \u0111\u1ea3o s\u1ebd mong \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecd ch\u1ec9 b\u1ea3o. \u01a0n g\u1ecdi c\u1ee7a d\u00e2n It-ra-en l\u00e0 tr\u1edf n\u00ean \u00e1nh s\u00e1ng cho mu\u00f4n d\u00e2n. \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a h\u1ecd, l\u00e0 \u0111i\u1ec1u h\u1ecd ph\u1ea3i tr\u1edf th\u00e0nh. Nh\u01b0ng th\u1ef1c t\u1ebf h\u1ecd c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 v\u1eady kh\u00f4ng? Ch\u00fang ta h\u00e3y xem \u0111o\u1ea1n th\u1ee9 ba.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0110o\u1ea1n th\u1ee9 ba l\u00e0 <strong>Is 42,18-25<\/strong>. \u201cAi m\u00f9, n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u00f4i t\u1edb Ta? Ai \u0111i\u1ebfc nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c Ta sai \u0111i l\u00e0 s\u1ee9 gi\u1ea3?\u201d (Is 42,19). \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh r\u1ea5t kh\u00e1c. C\u1ea3 trong \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh. Nh\u01b0ng nh\u01b0 ch\u00fang ta th\u1ea5y, h\u1ea7u ch\u1eafc ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb m\u00f9 v\u00e0 \u0111i\u1ebfc \u1edf \u0111\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 \u00cdt-ra-en, theo m\u1ed9t ngh\u0129a hi\u1ec7n th\u1ef1c h\u01a1n. Ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb \u1edf \u0111\u00e2y bi\u1ec3u tr\u01b0ng nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi trong d\u00e2n \u00cdt-ra-en v\u1eabn ch\u01b0a nh\u1eadn ra \u01a1n\u00a0 g\u1ecdi c\u1ee7a m\u00ecnh l\u00e0 g\u00ec, v\u1eabn c\u00f2n b\u01b0ng tai tr\u01b0\u1edbc l\u1eddi Ch\u00faa, v\u1eabn ch\u01b0a n\u1ed9i t\u00e2m h\u00f3a v\u00e0 ch\u1ea5p nh\u1eadn \u01a1n g\u1ecdi v\u00e0 s\u1ee9 m\u1ea1ng c\u1ee7a m\u00ecnh. H\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb, nh\u01b0ng v\u1eabn \u0111ui v\u00e0 \u0111i\u1ebfc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00f3m l\u1ea1i, \u0111i\u1ec1u t\u00f4i \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb l\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc c\u1ea3 ba \u0111o\u1ea1n v\u0103n tr\u00ean trong quy chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn d\u00e2n t\u1ed9c \u00cdt-ra-en t\u1eeb nh\u1eefng kh\u00eda c\u1ea1nh v\u00e0 quan \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c nhau, t\u1eeb ti\u1ebfng g\u1ecdi l\u00fd t\u01b0\u1edfng d\u00e0nh cho h\u1ecd (h\u1ecd ph\u1ea3i tr\u1edf th\u00e0nh g\u00ec), v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0: trong th\u1ef1c t\u1ebf h\u1ecd \u0111ang th\u1ebf n\u00e0o (h\u1ecd v\u1eabn c\u00f2n m\u00f9 v\u00e0 \u0111i\u1ebfc tr\u01b0\u1edbc \u01a1n k\u00eau g\u1ecdi c\u1ee7a m\u00ecnh). D\u00f9 nh\u00ecn t\u1eeb g\u00f3c n\u00e0o, th\u00ec \u201cng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb\u201d \u1ea5y v\u1eabn l\u00e0 d\u00e2n It-ra-en. Xin l\u01b0u \u00fd r\u1eb1ng m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y (\u0111o\u1ea1n \u1edf ph\u1ea7n \u0111\u1ea7u Is 42) theo truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 B\u00e0i Ca Th\u1ee9 Nh\u1ea5t v\u1ec1 Ng\u01b0\u1eddi T\u00f4i T\u1edb. \u1ede \u0111\u00e2y, t\u00f4i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng x\u00e9t n\u00f3 c\u00e1ch t\u00e1ch bi\u1ec7t, nh\u01b0ng nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t trong ba \u0111o\u1ea1n \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau tr\u00ean.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>2. C\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n trong Is 43-49<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>C\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb trong Is 43-49. T\u00f4i s\u1ebd kh\u00f4ng li\u1ec7t k\u00ea chi ti\u1ebft ngo\u1ea1i tr\u1eeb \u0111o\u1ea1n v\u0103n cu\u1ed1i c\u00f9ng. Ch\u00fang ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f3 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 &#8211; tr\u1eeb khi ch\u00fang ta \u0111\u1ecdc \u0111\u1ebfn Is 49 &#8211; v\u00ec m\u1ed7i \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ec1u r\u00f5 r\u00e0ng n\u00f3i v\u1ec1 d\u00e2n \u00cdt-ra-en. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 x\u00e1c nh\u1eadn c\u00e1ch \u0111\u1ecdc t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb cho c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3. Trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa ch\u00ednh l\u00e0 \u00cdt-ra-en. Ch\u00fang ta th\u1ea5y \u1edf g\u1ea7n cu\u1ed1i, trong Is 48,20: \u201c\u0110\u1ee9c Ch\u00faa \u0111\u00e3 chu\u1ed9c Gia-c\u00f3p, t\u00f4i t\u1edb Ng\u00e0i\u201d. \u0110\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u1ed5 ph\u1ee5 Gia-c\u00f3p, m\u00e0 l\u00e0 Gia-c\u00f3p hi\u1ec3u nh\u01b0 m\u1ed9t t\u00ean g\u1ecdi g\u00e1n cho \u00cdt-ra-en.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sau \u0111\u00f3 ch\u00fang ta c\u00f3 Is 49,1-13, theo truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 B\u00e0i Ca Th\u1ee9 Hai v\u1ec1 Ng\u01b0\u1eddi T\u00f4i T\u1edb. \u201c\u0110\u1ee9c Ch\u00faa \u0111\u00e3 ph\u00e1n c\u00f9ng t\u00f4i (<em>ng\u00f4i th\u1ee9 nh\u1ea5t s\u1ed1 \u00edt trong \u0111o\u1ea1n n\u00e0y l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb<\/em>): \u2018H\u1ee1i \u00cdt-ra-en l\u00e0 t\u00f4i t\u1edb Ta. N\u01a1i ng\u01b0\u01a1i Ta s\u1ebd bi\u1ec3u l\u1ed9 vinh quang\u2019\u201d (Is 49,3). Nh\u01b0 v\u1eady, m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 \u00cdt-ra-en. Tuy nhi\u00ean, ta ph\u1ea3i n\u00f3i r\u1eb1ng \u0111\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0 to\u00e0n b\u1ed9 d\u00e2n \u00cdt-ra-en, nh\u01b0ng l\u00e0 ch\u1ec9 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a d\u00e2n n\u00e0y. T\u1ea1i sao? V\u00ec trong Is 49,5 ta \u0111\u1ecdc th\u1ea5y: \u201cNg\u00e0i l\u00e0 \u0110\u1ea5ng nh\u00e0o n\u1eb7n ra t\u00f4i t\u1eeb khi t\u00f4i c\u00f2n trong l\u00f2ng m\u1eb9 \u0111\u1ec3 t\u00f4i tr\u1edf th\u00e0nh t\u00f4i t\u1edb Ng\u00e0i, \u0111em nh\u00e0 Gia-c\u00f3p v\u1ec1 cho Ng\u00e0i, v\u00e0 quy t\u1ee5 d\u00e2n \u00cdt-ra-en chung quanh Ng\u00e0i\u201d. M\u00e0 n\u00e0y, n\u1ebfu \u00cdt-ra-en l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb, th\u00ec h\u00f3a ra \u0111o\u1ea1n v\u0103n \u0111ang n\u00f3i r\u1eb1ng \u00cdt-ra-en c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ee9 m\u1ea1ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00cdt-ra-en! C\u00f3 th\u1ec3 nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u0103ng?<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00f4i ngh\u0129 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng r\u1eb1ng gi\u1eefa l\u00f2ng d\u00e2n t\u1ed9c \u00cdt-ra-en c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n g\u1ecdi c\u1ee7a m\u00ecnh, h\u1ecd \u0111\u00e3 n\u1ed9i t\u00e2m h\u00f3a ti\u1ebfng g\u1ecdi c\u1ee7a Ch\u00faa. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u00cdt-ra-en n\u00e0y \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c sai \u0111\u1ebfn v\u1edbi ch\u00ednh \u0111\u1ed3ng b\u00e0o It-ra-en &#8211; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111ang b\u1ecb m\u00f9 v\u00e0 \u0111i\u1ebfc theo m\u1ed9t ngh\u0129a n\u00e0o \u0111\u00f3 &#8211; \u0111\u1ec3 c\u1ed1 thuy\u1ebft ph\u1ee5c h\u1ecd ch\u1ea5p nh\u1eadn l\u1eddi c\u1ee7a Ch\u00faa, ch\u1ea5p nh\u1eadn ti\u1ebfng g\u1ecdi d\u00e0nh cho m\u00ecnh v\u00e0 tho\u00e1t kh\u1ecfi t\u00ecnh tr\u1ea1ng m\u00f9 \u0111i\u1ebfc n\u01a1i m\u00ecnh. Ngh\u0129a l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ta th\u1ea5y n\u1ed5i l\u00ean \u1edf \u0111o\u1ea1n n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi \u00cdt-ra-en trung th\u00e0nh \u0111ang th\u1ef1c thi s\u1ee9 m\u1ea1ng tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ed3ng b\u00e0o c\u1ee7a m\u00ecnh. Trong khi th\u1ef1c hi\u1ec7n s\u1ee9 m\u1ea1ng n\u00e0y, h\u1ecd \u0111\u00e3 g\u1eb7p ph\u1ea3i s\u1ef1 th\u1ea5t v\u1ecdng. V\u00ec th\u1ebf ta \u0111\u1ecdc th\u1ea5y trong Is 49,4: \u201cT\u00f4i v\u1ea5t v\u1ea3 lu\u1ed1ng c\u00f4ng, ph\u00ed s\u1ee9c m\u00e0 ch\u1eb3ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec\u201d. N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c, h\u1ecd than th\u1edf r\u1eb1ng \u201cT\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c t\u00f4i l\u00e0m \u0111\u1ec3 c\u1ed1 thuy\u1ebft ph\u1ee5c \u0111\u1ed3ng b\u00e0o \u00cdt-ra-en tin r\u1eb1ng Thi\u00ean Ch\u00faa k\u00eau g\u1ecdi h\u1ecd tr\u1edf th\u00e0nh \u00e1nh s\u00e1ng cho mu\u00f4n d\u00e2n d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng sinh \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft qu\u1ea3 n\u00e0o\u201d. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng x\u1ea3y ra v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang ta trong s\u1ee9 v\u1ee5 c\u1ee7a m\u00ecnh. N\u1ebfu ch\u00fang ta \u0111\u1ea3m nh\u1eadn nhi\u1ec1u c\u00f4ng vi\u1ec7c v\u00e0 qu\u1ea3ng \u0111\u1ea1i d\u1ea5n th\u00e2n ph\u1ee5c v\u1ee5 tha nh\u00e2n nh\u01b0ng ch\u1eb3ng \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft qu\u1ea3, th\u00ec ch\u00fang ta c\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng th\u1ea5t v\u1ecdng, r\u1ed3i h\u1ea7u nh\u01b0 mu\u1ed1n b\u1ecf cu\u1ed9c. Nh\u01b0ng nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb \u1edf \u0111\u00e2y kh\u00f4ng b\u1ecf cu\u1ed9c, v\u00ec h\u1ecd n\u00f3i \u201cS\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0 v\u1edbi Ch\u00faa, ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0 v\u1edbi Ng\u00e0i\u201d. V\u00e0 h\u1ecd v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c s\u1ee9 m\u1ea1ng m\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng th\u1ea5y nhi\u1ec1u k\u1ebft qu\u1ea3. V\u00ec th\u1ebf, ch\u00fang ta ghi nh\u1eadn r\u1eb1ng cho t\u1edbi \u0111\u00e2y \u2013 g\u1ed3m c\u1ea3 \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y trong Is 49, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 B\u00e0i Ca Th\u1ee9 Hai v\u1ec1 Ng\u01b0\u1eddi T\u00f4i T\u1edb \u2013 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n tr\u00ean trong quy chi\u1ebfu v\u1ec1 d\u00e2n \u00cdt-ra-en, d\u0129 nhi\u00ean theo nh\u1eefng \u00fd ngh\u0129a kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>3. C\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n trong Is 50-55<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Is 50-55 c\u00f3 ba \u0111o\u1ea1n n\u00f3i v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb. Trong <strong>Is 50,4-11<\/strong>, ch\u00fang ta c\u00f3 c\u00e1i m\u00e0 truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u1eabn g\u1ecdi l\u00e0 B\u00e0i Ca Th\u1ee9 Ba v\u1ec1 Ng\u01b0\u1eddi T\u00f4i T\u1edb, v\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 v\u1ec1 nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n, \u0111au kh\u1ed5, ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb ph\u1ea3i ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y m\u1ed9t c\u00e1ch \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng h\u01a1n: \u201cT\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a l\u01b0ng cho ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e1nh \u0111\u00f2n, gi\u01a1 m\u00e1 cho ng\u01b0\u1eddi ta gi\u1eadt r\u00e2u. T\u00f4i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng che m\u1eb7t khi b\u1ecb m\u1eafng nhi\u1ebfc ph\u1ec9 nh\u1ed5\u201d (Is 50,6). \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 l\u1ebd mu\u1ed1n n\u00f3i \u0111\u1ebfn ngay c\u1ea3 nh\u1eefng ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i v\u1ec1 th\u1ec3 l\u00fd, nh\u1eefng \u0111au \u0111\u1edbn trong th\u00e2n x\u00e1c m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb l\u00e0 nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi \u00cdt-ra-en trung th\u00e0nh ph\u1ea3i h\u1ee9ng ch\u1ecbu. Nh\u01b0ng m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, nh\u00f3m t\u00f4i t\u1edb n\u00e0y tin t\u01b0\u1edfng v\u00e0o s\u1ef1 tr\u1ee3 gi\u00fap c\u1ee7a Ch\u00faa, v\u00e0 v\u00ec th\u1ebf h\u1ecd c\u00f3 can \u0111\u1ea3m \u0111\u1ec3 b\u01b0\u1edbc t\u1edbi: \u201cC\u00f3 \u0110\u1ee9c Ch\u00faa l\u00e0 Ch\u00faa Th\u01b0\u1ee3ng ph\u00f9 tr\u1ee3 t\u00f4i, v\u00ec th\u1ebf, t\u00f4i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng h\u1ed5 th\u1eb9n, v\u00ec th\u1ebf, t\u00f4i tr\u01a1 m\u1eb7t ra nh\u01b0 \u0111\u00e1. T\u00f4i bi\u1ebft m\u00ecnh s\u1ebd kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1eb9n th\u00f9ng\u201d (Is 50,7).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ch\u00fang ta chuy\u1ec3n sang b\u1ea3n v\u0103n n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1ec1 Ng\u01b0\u1eddi T\u00f4i T\u1edb \u0110au Kh\u1ed5 trong <strong>Is 52,13-53,12<\/strong>.<strong> <\/strong>\u0110o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y m\u1edf \u0111\u1ea7u v\u00e0 k\u1ebft th\u00fac v\u1edbi m\u1ed9t \u0111\u1ec1 c\u1eadp v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb. C\u00f2n trong ph\u1ea7n gi\u1eefa, ch\u00fang ta c\u00f3 nh\u1eefng m\u00f4 t\u1ea3 v\u1ec1 c\u00e1c \u0111au kh\u1ed5 \u0111\u00f3. Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt b\u1edfi m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi, v\u1edbi \u0111\u1ea1i t\u1eeb s\u1ed1 nhi\u1ec1u \u201c<em>ch\u00fang t\u00f4i\u201d<\/em>. Is 53,1 vi\u1ebft: \u201c\u0110i\u1ec1u <em>ch\u00fang t\u00f4i<\/em> \u0111\u00e3 nghe, ai m\u00e0 tin \u0111\u01b0\u1ee3c? C\u00e1nh tay uy quy\u1ec1n c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ch\u00faa \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ecf cho ai?\u201d <em>Ch\u00fang t\u00f4i <\/em>\u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 ai? Ai l\u00e0 nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi \u0111ang k\u1ec3 v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb v\u00e0 nh\u1eadn bi\u1ebft \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5 \u1ea5y? R\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb \u0111ang nghe nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y n\u00f3i kh\u00f4ng nh\u1eadn ra \u00fd ngh\u0129a s\u1ef1 \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb. Ph\u1ea3i ch\u0103ng, m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi \u00cdt-ra-en trung th\u00e0nh, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn bi\u1ebft \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a m\u1ecdi \u0111au kh\u1ed5 m\u00e0 d\u00e2n It-ra-en \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua do cu\u1ed9c chinh ph\u1ea1t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ba-bi-lon khi x\u1ee9 s\u1edf c\u1ee7a h\u1ecd b\u1ecb x\u00e2m l\u0103ng, th\u00e0nh Gi\u00ea-ru-sa-lem b\u1ecb th\u1ea5t th\u1ee7, \u0111\u1ec1n th\u1edd b\u1ecb ti\u00eau h\u1ee7y, t\u01b0\u1eddng th\u00e0nh b\u1ecb ph\u00e1 \u0111\u1ed5, v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u \u0110a-v\u00edt b\u1ecb x\u00f3a b\u1ecf, khi t\u1ea5t c\u1ea3 n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u01a1 ch\u1ebf c\u1ee7a ni\u1ec1m hy v\u1ecdng n\u01a1i h\u1ecd x\u00e9t nh\u01b0 m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f2n? M\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi \u00cdt-ra-en \u0111\u00e3 nh\u1eadn hi\u1ec3u \u0111i\u1ec1u n\u00e0y. H\u1ecd hi\u1ec3u r\u1eb1ng \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 \u0111au kh\u1ed5 cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, v\u00e0 h\u1ecd mu\u1ed1n l\u00e0m cho \u0111\u1ed3ng b\u00e0o \u00cdt-ra-en c\u1ee7a m\u00ecnh c\u0169ng hi\u1ec3u \u0111i\u1ec1u n\u00e0y. H\u1ecd mu\u1ed1n l\u00e0m cho \u0111\u1ed3ng b\u00e0o m\u00ecnh tr\u1edf th\u00e0nh mi\u00eau du\u1ec7 c\u1ee7a It-ra-en ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb \u0111au kh\u1ed5: \u201cN\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi hi\u1ebfn th\u00e2n l\u00e0m l\u1ec5 v\u1eadt \u0111\u1ec1n t\u1ed9i, ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y k\u1ebb n\u1ed1i d\u00f5i, s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1eddng t\u1ed3n\u201d (Is 53,10).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Tuy nhi\u00ean, c\u1ea7n ph\u1ea3i b\u1ed5 sung th\u00eam: l\u00e0 \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 Ki-t\u00f4 gi\u00e1o, ch\u00fang ta r\u1ea5t s\u1eb5n l\u00f2ng \u0111\u1ecdc b\u1ea3n v\u0103n n\u00e0y trong S\u00e1ch I-sai-a nh\u01b0 l\u00e0 s\u1ef1 b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc v\u1ec1 cu\u1ed9c kh\u1ed5 n\u1ea1n c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su. Trong t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 Kit\u00f4 gi\u00e1o, ch\u00fang ta c\u00f3 m\u1ecdi c\u01a1 s\u1edf \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdc nh\u01b0 th\u1ebf. Nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n ti\u1ec1n Ki-t\u00f4 gi\u00e1o, nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y c\u00f3 m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a kh\u00e1c. \u0110\u00f3 kh\u00f4ng \u0111\u01a1n thu\u1ea7n hay kh\u00f4ng duy ch\u1ec9 l\u00e0 l\u1eddi ti\u00ean b\u00e1o v\u1ec1 \u0110\u1ea5ng M\u00ea-si-a trong t\u01b0\u01a1ng lai; n\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t t\u1ea7ng \u00fd ngh\u0129a ban s\u01a1 c\u1ee7a n\u00f3 qui chi\u1ebfu v\u1ec1 d\u00e2n \u00cdt-ra-en. N\u00f3 n\u00f3i v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c It-ra-en. V\u00e0 r\u1ed3i, qua th\u1eddi gian, khi th\u1ef1c t\u1ebf v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Kit\u00f4 x\u1ea3y ra, ng\u01b0\u1eddi Ki-t\u00f4 h\u1eefu suy t\u01b0 v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y nh\u1eadn th\u1ea5y c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u nh\u1eafc h\u1ecd nh\u1edb \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ki-t\u00f4 v\u00e0 gi\u00fap h\u1ecd nh\u1eadn hi\u1ec3u nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5 \u1ea5y. Nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a r\u1eb1ng b\u1ea3n v\u0103n kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 m\u1ed9t t\u1ea7ng \u00fd ngh\u0129a ban s\u01a1 c\u1ee7a n\u00f3. V\u00e0 \u0111\u1ea5y l\u00e0 \u0111i\u1ec1u m\u00e0 t\u00f4i mu\u1ed1n n\u00eau ra: Ng\u01b0\u1eddi T\u00f4i T\u1edb \u0110au Kh\u1ed5 \u1edf \u0111\u00e2y, trong \u00fd ngh\u0129a ban s\u01a1, ch\u00ednh l\u00e0 d\u00e2n \u00cdt-ra-en.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Cu\u1ed1i c\u00f9ng, \u0111o\u1ea1n v\u0103n sau r\u1ed1t v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb trong ph\u1ea7n n\u00e0y c\u1ee7a quy\u1ec3n s\u00e1ch l\u00e0 <strong>Is 54,17<\/strong>. N\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ea3n v\u0103n r\u1ea5t kh\u00e1c. \u0110\u00e2y l\u00e0 \u201cph\u1ea7n s\u1ea3n nghi\u1ec7p c\u1ee7a \u2018nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb\u2019 \u0110\u1ee9c Ch\u00faa v\u00e0 s\u1ef1 c\u00f4ng ch\u00ednh Ta d\u00e0nh s\u1eb5n cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y\u201d. Ch\u00fang ta th\u1ea5y d\u1ea1ng s\u1ed1 nhi\u1ec1u, \u201cnh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb\u201d c\u1ee7a Ch\u00faa, xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf \u0111\u00e2y. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa n\u00e0y l\u00e0 ai? Ph\u1ea3i ch\u0103ng h\u1ecd l\u00e0 con ch\u00e1u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb \u0111au kh\u1ed5 nh\u01b0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp trong Is 50,3? Ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1ea3 n\u0103ng.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u1ea1i \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, h\u1ea7u ch\u1eafc l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef quan \u0111i\u1ec3m r\u1eb1ng ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb trong Is 40-55 trong quy chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn d\u00e2n t\u1ed9c \u00cdt-ra-en, theo ngh\u0129a n\u00e0y hay ngh\u0129a kh\u00e1c: \u0111\u00f4i khi \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi trong d\u00e2n hay m\u1ed9t nh\u00f3m trung th\u00e0nh, \u0111\u00f4i khi \u0111\u00f3 l\u00e0 to\u00e0n d\u00e2n, \u0111\u00f4i khi \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea5t t\u00edn trong d\u00e2n, m\u00f9 v\u00e0 \u0111i\u1ebfc, nh\u01b0ng lu\u00f4n lu\u00f4n c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y qui h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 d\u00e2n.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>III. \u201cNH\u1eeeNG NG\u01af\u1edcI T\u00d4I T\u1eda C\u1ee6A CH\u00daA\u201d TRONG Is 56-66<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\" align=\"center\"><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>\u1ede \u0111\u00e2y t\u00f4i s\u1ebd \u0111i nhanh h\u01a1n nhi\u1ec1u, v\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ec1 c\u1eadp chi ti\u1ebft b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111o\u1ea1n v\u0103n c\u1ee5 th\u1ec3 n\u00e0o. Ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp trong ph\u1ea7n \u0111\u1ea7u, t\u1ee9c Is 56-59, v\u00e0 nh\u1ea5t l\u00e0 trong Is 66, t\u1ee9c ch\u01b0\u01a1ng k\u1ebft th\u00fac c\u1ee7a s\u00e1ch. M\u1ecdi b\u1ea3n v\u0103n \u1edf \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u n\u00f3i v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb \u1edf d\u1ea1ng s\u1ed1 nhi\u1ec1u: \u201cnh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb\u201d c\u1ee7a Ch\u00faa. Nh\u01b0 v\u1eady, \u0111i\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n b\u1ecb trong \u0111o\u1ea1n v\u0103n cu\u1ed1i c\u1ee7a ph\u1ea7n hai (Is 54,17) gi\u1edd \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7p th\u1ea5y trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n c\u1ee7a ph\u1ea7n ba \u2013 n\u00f3i v\u1ec1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 M\u1ed9t \u0111i\u1ec3m then ch\u1ed1t trong \u0111o\u1ea1n v\u0103n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf \u0111\u00e2y (Is 56,6) l\u00e0 gi\u1edd \u0111\u00e2y \u201cnh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa\u201d bao g\u1ed3m c\u1ea3 d\u00e2n ngo\u1ea1i n\u1eefa. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u0103n m\u1edf tho\u00e1ng m\u1ed9t c\u00e1ch l\u1ea1 th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1ch vi\u1ebft c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u00cdt-ra-en: \u201cNg\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i bang n\u00e0o g\u1eafn b\u00f3 c\u00f9ng \u0110\u1ee9c Ch\u00faa \u0111\u1ec3 ph\u1ee5ng s\u1ef1 Ng\u00e0i v\u00e0 y\u00eau m\u1ebfn Th\u00e1nh Danh, c\u00f9ng tr\u1edf n\u00ean t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ng\u00e0i\u201d. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i bang c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa! M\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, hi\u1ec3n nhi\u00ean l\u00e0 trong t\u01b0 c\u00e1ch \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 Ki-t\u00f4 gi\u00e1o, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0o s\u00e2u \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y. Nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb l\u00e0 ngay \u1edf \u0111\u00e2y ch\u00fang ta \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y n\u00f3. Tuy nhi\u00ean, \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p ngo\u1ea1i l\u1ec7; qu\u1ea3 th\u1ef1c, \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n duy nh\u1ea5t trong ph\u1ea7n n\u00e0y c\u1ee7a quy\u1ec3n s\u00e1ch n\u00f3i r\u00f5 r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i qu\u1ed1c c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0110a s\u1ed1 c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang ta t\u00ecm th\u1ea5y trong Is 65-66. Ta \u0111ang \u1edf giai \u0111o\u1ea1n sau th\u1eddi l\u01b0u \u0111\u00e0y, \u1edf Gi\u00ea-ru-sa-lem sau khi tr\u1edf v\u1ec1 t\u1eeb Ba-bi-lon, l\u00fac m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ba-t\u01b0 cai tr\u1ecb \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc nh\u01b0ng cho ph\u00e9p c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Gi\u00ea-ru-sa-lem \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1i thi\u1ebft. Th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y c\u00f3 nhi\u1ec1u kh\u00f3 kh\u0103n, nhi\u1ec1u th\u1ea5t v\u1ecdng. Ch\u00fang ta \u0111\u1ecdc th\u1ea5y nhi\u1ec1u c\u0103ng th\u1eb3ng trong c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 nh\u1eefng xung \u0111\u1ed9t k\u1ecbch li\u1ec7t. M\u1ed9t \u0111\u00e0ng, ch\u00fang ta c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi Do th\u00e1i n\u1eafm gi\u1eef quy\u1ec1n l\u1ef1c trong c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng; \u0111\u00e0ng kh\u00e1c, ch\u00fang ta c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00f3m t\u00f4i t\u1edb, nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y minh nhi\u00ean t\u1ef1 nh\u1eadn m\u00ecnh l\u00e0 \u201cnh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa\u201d. V\u00e0 s\u1ef1 c\u0103m gh\u00e9t h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb n\u00e0y \u0111i xa \u0111\u1ebfn m\u1ee9c c\u00e1c nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o mu\u1ed1n tr\u1ee5c xu\u1ea5t h\u1ecd ra kh\u1ecfi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng: \u201cAnh em c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u2026 gh\u00e9t b\u1ecf v\u00e0 tr\u1ee5c xu\u1ea5t c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i v\u00ec danh Ta\u201d (Is 66,5). \u1ede \u0111\u00e2y, ch\u00fang ta th\u1ea5y nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3m nh\u1ecf ng\u01b0\u1eddi \u00cdt-ra-en trung th\u00e0nh, h\u1ecd b\u1ecb b\u00e1ch h\u1ea1i v\u00e0 xua \u0111u\u1ed5i b\u1edfi ch\u00ednh \u0111\u1ed3ng b\u00e0o It-ra-en c\u1ee7a m\u00ecnh. R\u00f5 r\u00e0ng h\u1ecd l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi \u00cdt-ra-en.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">.<strong>IV. NH\u1eeeNG SUY T\u01af \u0110\u00daC K\u1ebeT<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u0110\u1ecdc b\u1ea3n v\u0103n \u1edf d\u1ea1ng cu\u1ed1i c\u00f9ng (kh\u00eda c\u1ea1nh \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea1i)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>\u0110\u1ec3<strong> <\/strong>t\u1ed5ng k\u1ebft c\u00e1ch \u0111\u1ecdc b\u1ea3n v\u0103n \u1edf h\u00ecnh th\u1ee9c cu\u1ed1i c\u00f9ng &#8211; hay c\u00e1ch \u0111\u1ecdc \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea1i &#8211; m\u00e0 t\u00f4i v\u1eeba m\u1edbi l\u01b0\u1edbt nhanh qua, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc m\u1ed7i \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa k\u1ec3 t\u1eeb Is 40 tr\u1edf \u0111i trong qui chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn d\u00e2n \u00cdt-ra-en. C\u0169ng nh\u01b0 nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi, t\u00f4i ngh\u0129 r\u1eb1ng \u201cs\u1ef1 ch\u00fa gi\u1ea3i qui v\u1ec1 t\u1eadp th\u1ec3\u201d (collective interpretation) d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 l\u00e0 c\u00e1ch \u0111\u1ecdc m\u00e0 h\u00ecnh th\u1ee9c cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a S\u00e1ch I-sai-a mu\u1ed1n ch\u00fang ta \u00e1p d\u1ee5ng, ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1ed3ng h\u00f3a (nh\u1eefng) ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa v\u1edbi d\u00e2n t\u1ed9c \u00cdt-ra-en theo nhi\u1ec1u c\u00e1ch kh\u00e1c nhau nh\u01b0 \u0111\u00e3 ghi nh\u1eadn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n (kh\u00eda c\u1ea1nh l\u1ecbch \u0111\u1ea1i)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>T\u00f4i mu\u1ed1n b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u1edbi m\u1ed9t l\u01b0u \u00fd ng\u1eafn g\u1ecdn v\u1ec1 giai \u0111o\u1ea1n kh\u00e1c c\u1ee7a qu\u00e1 tr\u00ecnh ch\u00fa gi\u1ea3i, t\u1ee9c vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch \u0111\u1ea1i hay nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch s\u1eed. B\u1eb1ng c\u00e1ch n\u00e0o ch\u00fang ta chuy\u1ec3n t\u1eeb ch\u1eb7ng n\u00e0y sang ch\u1eb7ng kh\u00e1c, t\u1eeb nghi\u00ean c\u1ee9u b\u1ea3n v\u0103n \u1edf d\u1ea1ng cu\u1ed1i c\u00f9ng sang nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch s\u1eed \/ l\u1ecbch \u0111\u1ea1i? \u0110\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng ti\u1ebfp c\u1eadn duy nh\u1ea5t c\u1ee7a ch\u00fang ta l\u00e0 b\u1ea3n v\u0103n. Trong c\u00e1ch \u0111\u1ecdc b\u1ea3n v\u0103n \u1edf d\u1ea1ng cu\u1ed1i c\u00f9ng, ch\u00fang ta c\u1ed1 g\u1eafng l\u00e0m cho b\u1ea3n v\u0103n m\u1ea1ch l\u1ea1c ch\u1eb7t ch\u1ebd h\u1ebft s\u1ee9c c\u00f3 th\u1ec3, c\u1ed1 g\u1eafng t\u00ecm ra c\u00e0ng nhi\u1ec1u c\u00e0ng t\u1ed1t c\u00e1c m\u1ed1i n\u1ed1i k\u1ebft kh\u1ea3 ni\u1ec7m gi\u1eefa \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y v\u00e0 \u0111o\u1ea1n v\u0103n kh\u00e1c, v\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ecdc n\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch m\u1ea1ch l\u1ea1c h\u1ebft s\u1ee9c c\u00f3 th\u1ec3. Khi chuy\u1ec3n sang ch\u1eb7ng th\u1ee9 hai c\u1ee7a vi\u1ec7c ch\u00fa gi\u1ea3i, t\u1ee9c vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u l\u1ecbch s\u1eed \/ l\u1ecbch \u0111\u1ea1i, ch\u00fang ta thay \u0111\u1ed5i c\u00e1ch l\u00e0m. Ch\u00fang ta xem l\u1ea1i ch\u00ednh nh\u1eefng b\u1ea3n v\u0103n \u0111\u00f3, nh\u01b0ng l\u1ea7n n\u00e0y xem x\u00e9t v\u1edbi con m\u1eaft ho\u00e0i nghi. Ch\u00fang ta nh\u00ecn v\u00e0o nh\u1eefng d\u1ea5u hi\u1ec7u cho th\u1ea5y s\u1ef1 c\u0103ng th\u1eb3ng n\u00e0o \u0111\u00f3 gi\u1eefa \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y v\u1edbi \u0111o\u1ea1n v\u0103n kia, hay m\u1ed9t m\u00e2u thu\u1eabn l\u1edbn gi\u1eefa hai \u0111o\u1ea1n v\u0103n, hay nh\u1eefng kh\u00e1c bi\u1ec7t l\u1ea1 th\u01b0\u1eddng v\u1ec1 t\u1eeb ng\u1eef trong c\u00f9ng m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u0103n. \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng manh m\u1ed1i, v\u00e0 h\u1ea7u nh\u01b0 ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p ta ph\u1ea3i l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y trong ng\u00f4n ng\u1eef g\u1ed1c. \u0110\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng manh m\u1ed1i l\u00e0m ch\u00fang ta ng\u1edd v\u1ef1c r\u1eb1ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1ea5t c\u1ea3 s\u00e1u m\u01b0\u01a1i s\u00e1u ch\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u1edfi m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft m\u1ed9t l\u1ea7n kh\u00f4ng gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n. Nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c bi\u1ec7t, c\u0103ng th\u1eb3ng, m\u00e2u thu\u1eabn, thi\u1ebfu m\u1ea1ch l\u1ea1c, v\u00e0 nh\u1eefng s\u1ef1 thi\u1ebfu nh\u1ea5t qu\u00e1n trong t\u1eeb v\u1ef1ng l\u00e0 d\u1ea5u hi\u1ec7u cho th\u1ea5y \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng t\u00e1c gi\u1ea3 kh\u00e1c nhau. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1ch m\u00e0 ch\u00fang ta b\u01b0\u1edbc v\u00e0o lo\u1ea1i nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u00ea b\u00ecnh l\u1ecbch s\u1eed \/ l\u1ecbch \u0111\u1ea1i.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">B\u00e2y gi\u1edd, n\u1ebfu nh\u00ecn l\u1ea1i c\u00e1c b\u1ea3n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb, th\u1eadm ch\u00ed kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111i v\u00e0o b\u1ea3n g\u1ed1c ti\u1ebfng H\u00edp-ri, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y ho\u1eb7c c\u1ea3m nh\u1eadn m\u1ed9t s\u1ed1 c\u0103ng th\u1eb3ng. D\u00f9 t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng tr\u00ecnh b\u00e0y c\u00e1ch \u0111\u1ecdc m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb, nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00e1c B\u00e0i Ca Th\u1ee9 Hai v\u00e0 Th\u1ee9 Ba v\u1ec1 Ng\u01b0\u1eddi T\u00f4i T\u1edb, theo h\u01b0\u1edbng qui chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn d\u00e2n \u00cdt-ra-en hay m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi trong d\u00e2n n\u00e0y, nh\u01b0ng m\u1ed9t s\u1ed1 hay th\u1eadm ch\u00ed nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi trong c\u00e1c b\u1ea1n s\u1ebd c\u1ea3m th\u1ea5y kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n th\u1ecfa m\u00e3n. N\u1ebfu \u0111\u1ecdc nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y m\u1ed9t c\u00e1ch ho\u00e0n to\u00e0n t\u00e1ch r\u1eddi, v\u00e0 c\u1ee9 hi\u1ec3u nh\u01b0 ch\u00fang n\u00f3i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t c\u00e1 nh\u00e2n, th\u00ec h\u00e1 kh\u00f4ng d\u1ec5 h\u01a1n, r\u00f5 h\u01a1n, v\u00e0 \u00edt m\u1ea5t c\u00f4ng h\u01a1n sao? T\u00f4i ngh\u0129 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd tr\u1ea3 l\u1eddi: \u201c\u0110\u00fang th\u1ebf\u201d. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng l\u00fd do t\u1ea1i sao lu\u1eadn \u0111\u1ec1 c\u1ed5 x\u01b0a v\u1ec1 b\u1ed1n b\u00e0i ca ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb &#8211; \u00edt nh\u1ea5t theo quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a t\u00f4i &#8211; v\u1eabn c\u00f2n nhi\u1ec1u tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ch\u00fang ta nh\u00ecn ph\u00eda sau d\u1ea1ng hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n v\u00e0 th\u1ea5y r\u1eb1ng b\u1ed9 s\u01b0u t\u1eadp b\u1ed1n b\u00e0i ca ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb qui chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn m\u1ed9t c\u00e1 nh\u00e2n.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C\u00e1 nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u00e0 ai v\u1eady? M\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 Ki-t\u00f4 gi\u00e1o s\u1ebd tr\u1ea3 l\u1eddi l\u00e0 Ch\u00faa Gi\u00ea-su. Qu\u1ea3 kh\u00f4ng sai! Nh\u01b0ng \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 Do th\u00e1i th\u1eddi tr\u01b0\u1edbc hi\u1ec3u nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y? \u0110\u00f3 h\u1eb3n l\u00e0 m\u1ed9t ti\u00ean tri, h\u1eb3n l\u00e0 ti\u00ean tri I-sai-a \u0110\u1ec7 Nh\u1ecb. Nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5, s\u1ef1 b\u00e1ch h\u1ea1i, c\u00f3 l\u1ebd c\u00e1i ch\u1ebft n\u1eefa c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb \u0110\u1ee9c Ch\u00faa \u2013 ph\u1ea3i ch\u0103ng \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 \u0111\u1ecda \u0111\u00e0y m\u00e0 \u00a0I-sai-a \u0110\u1ec7 Nh\u1ecb g\u00e1nh ch\u1ecbu? Nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5 \u1ea5y c\u00f3 l\u1ebd do gi\u1edbi c\u1ea7m quy\u1ec1n Ba-bi-lon g\u00e2y ra; c\u00e1i ch\u1ebft \u1ea5y c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 cu\u1ed9c h\u00e0nh h\u00ecnh d\u01b0\u1edbi tay nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Ba-bi-lon. Nh\u01b0ng nh\u01b0 v\u1eady c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1ecdc c\u00e1c b\u1ea3n v\u0103n m\u1ed9t c\u00e1ch t\u00e1ch bi\u1ec7t, v\u00e0 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y v\u1eabn \u1ed5n. \u00dd ngh\u0129a \u0111\u00f3 n\u1eb1m \u1edf \u0111\u1eb1ng sau h\u00ecnh th\u1ee9c cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a b\u1ea3n v\u0103n, nh\u01b0ng n\u00f3 c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb trong t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00f4i mu\u1ed1n n\u00f3i r\u1eb1ng trong cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y (v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fa gi\u1ea3i qui chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn c\u00e1 nh\u00e2n <strong><em>hay<\/em><\/strong> t\u1eadp th\u1ec3), c\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 ho\u1eb7c ch\u1ecdn b\u00ean n\u00e0y ho\u1eb7c ch\u1ecdn b\u00ean kia, \u0111\u01b0a ra c\u00e1c l\u1eadp lu\u1eadn \u0111\u1ec3 \u1ee7ng h\u1ed9 b\u00ean n\u00e0y v\u00e0 ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i b\u00ean kia &#8211; th\u1eadt ra, c\u1ea3 hai khuynh h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ec1u \u0111\u00fang c\u1ea3. Ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb trong I-sai-a \u0110\u1ec7 Nh\u1ecb v\u1eeba l\u00e0 c\u00e1 nh\u00e2n v\u1eeba l\u00e0 t\u1eadp th\u1ec3. C\u00e1ch \u0111\u1ecdc b\u1ea3n v\u0103n \u1edf d\u1ea1ng cu\u1ed1i c\u00f9ng mu\u1ed1n ch\u00fang ta hi\u1ec3u ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb \u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t t\u1eadp th\u1ec3: \u0111\u00f3 l\u00e0 d\u00e2n \u00cdt-ra-en hay m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi \u00cdt-ra-en trung th\u00e0nh. Tuy nhi\u00ean, v\u00e0o th\u1eddi ban \u0111\u1ea7u, c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i v\u1ec1 m\u1ed9t c\u00e1 nh\u00e2n, c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00f3 l\u00e0 ti\u00ean tri I-sai-a \u0110\u1ec7 Nh\u1ecb. V\u00ec v\u1eady, \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u201cho\u1eb7c c\u00e1i n\u00e0y ho\u1eb7c c\u00e1i kia\u201d (t\u1ee9c l\u00e0 ho\u1eb7c ch\u00fa gi\u1ea3i qui v\u1ec1 t\u1eadp th\u1ec3 ho\u1eb7c ch\u00fa gi\u1ea3i qui v\u1ec1 c\u00e1 nh\u00e2n), nh\u01b0ng \u0111\u00e2y l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u201cc\u1ea3 c\u00e1i n\u00e0y l\u1eabn c\u00e1i kia\u201d, theo nh\u1eefng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c nhau trong qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u00ecnh th\u00e0nh quy\u1ec3n s\u00e1ch.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0M\u1ed9t h\u01b0\u1edbng nh\u00ecn kh\u00e1c v\u00e0o T\u00e2n \u01af\u1edbc<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00f4i \u0111\u00e3 n\u00eau ngay \u1edf \u0111\u1ea7u b\u00e0i n\u00f3i chuy\u1ec7n n\u00e0y r\u1eb1ng trong khi T\u00e2n \u01af\u1edbc &#8211; kh\u00f4ng ch\u1ec9 trong Tin M\u1eebng M\u00e1c-c\u00f4 m\u00e0 c\u00f2n trong r\u1ea5t nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p &#8211; s\u1eed d\u1ee5ng h\u00ecnh \u1ea3nh Ng\u01b0\u1eddi T\u00f4i T\u1edb \u0110au Kh\u1ed5 \u0111\u1ec3 nh\u1eadn hi\u1ec3u s\u1ee9 m\u1ea1ng, cu\u1ed9c kh\u1ed5 n\u1ea1n v\u00e0 s\u1ef1 c\u1ee9u \u0111\u1ed9 c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su, th\u00ec v\u1eabn c\u00f2n c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u n\u1eefa c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0110i\u1ec1u n\u00f3i tr\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y r\u1ea5t r\u00f5 n\u01a1i \u0111o\u1ea1n v\u0103n Cv 13,47. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u0103n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u trong cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn n\u00e0y, nh\u01b0ng t\u00f4i ngh\u0129 n\u00f3 r\u1ea5t quan tr\u1ecdng. Ch\u00fang ta \u0111ang \u1edf v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n s\u1ee9 m\u1ea1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Phao-l\u00f4 v\u00e0 Ba-na-ba t\u1ea1i th\u00e0nh An-ti-\u00f4-khi-a mi\u1ec1n Pi-xi-\u0111i-a. M\u1ed9t tu\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc th\u1eddi \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadt trong c\u00e2u n\u00e0y, hai v\u1ecb \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t b\u00e0i gi\u1ea3ng d\u00e0i t\u1ea1i h\u1ed9i \u0111\u01b0\u1eddng, tr\u00ecnh b\u00e0y Ch\u00faa Gi\u00ea-su trong b\u1ed1i c\u1ea3nh to\u00e0n th\u1ec3 l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee9u \u0111\u1ed9 c\u1ee7a d\u00e2n Do th\u00e1i, kh\u1edfi t\u1eeb bi\u1ebfn c\u1ed1 Xu\u1ea5t h\u00e0nh. L\u1eddi gi\u1ea3ng c\u1ee7a hai v\u1ecb c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng l\u1edbn n\u00ean ng\u00e0y sa-b\u00e1t ti\u1ebfp theo h\u1ecd \u0111\u00e3 tr\u1edf l\u1ea1i, v\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 qui t\u1ee5: \u201cNg\u00e0y sa-b\u00e1t sau, g\u1ea7n nh\u01b0 c\u1ea3 th\u00e0nh t\u1ee5 h\u1ecdp nghe l\u1eddi Thi\u00ean Ch\u00faa\u201d (Cv 13,44). Nh\u01b0ng m\u1ed9t nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi Do th\u00e1i c\u00f3 t\u1ea7m \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng h\u01a1n trong th\u00e0nh \u0111\u00e3 ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i Phao-l\u00f4, v\u00e0 s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y x\u1ea3y ra kh\u00e1 th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean k\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u00f3:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Th\u1ea5y nh\u1eefng \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng nh\u01b0 v\u1eady, ng\u01b0\u1eddi Do th\u00e1i sinh l\u00f2ng ghen t\u1ee9c, h\u1ecd ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i nh\u1eefng l\u1eddi \u00f4ng Phao-l\u00f4 n\u00f3i v\u00e0 nh\u1ee5c m\u1ea1 \u00f4ng. B\u1ea5y gi\u1edd \u00f4ng Phao-l\u00f4 v\u00e0 Ba-na-ba m\u1ea1nh d\u1ea1n l\u00ean ti\u1ebfng: \u201cAnh em ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c nghe l\u1eddi Thi\u00ean Ch\u00faa, nh\u01b0ng v\u00ec anh em kh\u01b0\u1edbc t\u1eeb l\u1eddi \u1ea5y [t\u1eeb \u2018anh em\u2019 kh\u00f4ng quy chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn t\u1ea5t c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Do th\u00e1i nh\u01b0ng \u00edt ra l\u00e0 gi\u1edbi l\u00e3nh \u0111\u1ea1o Do th\u00e1i t\u1ea1i An-ti-\u00f4-khi-a], th\u00ec \u0111\u00e2y ch\u00fang t\u00f4i quay v\u1ec1 ph\u00eda d\u00e2n ngo\u1ea1i\u201d (Cv 13,45-46).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C\u00e2u then ch\u1ed1t x\u1ea3y ra \u1edf \u0111\u00e2y, v\u00e0 \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e2u m\u00e0 Phao-l\u00f4 v\u00e0 Ba-na-ba d\u00f9ng \u0111\u1ec3 bi\u1ec7n minh cho vi\u1ec7c c\u00e1c v\u1ecb h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn d\u00e2n ngo\u1ea1i. Ch\u00fang ta h\u00e3y l\u1eafng nghe th\u1eadt k\u1ef9 ng\u00f4n ng\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u1edf \u0111\u00e2y: \u201cV\u00ec Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00e3 truy\u1ec1n l\u1ec7nh cho ch\u00fang t\u00f4i\u201d \u2013 t\u1eeb \u201cch\u00fang t\u00f4i\u201d qui chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn Phao-l\u00f4 v\u00e0 Ba-na-ba. Thi\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00e3 truy\u1ec1n l\u1ec7nh g\u00ec cho hai v\u1ecb? B\u1ea3n v\u0103n Th\u00e1nh Kinh cho ta bi\u1ebft: \u201cTa s\u1ebd \u0111\u1eb7t ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m \u00e1nh s\u00e1ng mu\u00f4n d\u00e2n \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u01a1i \u0111em \u01a1n c\u1ee9u \u0111\u1ed9 \u0111\u1ebfn t\u1eadn c\u00f9ng c\u00f5i \u0111\u1ea5t\u201d. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t tr\u00edch d\u1eabn t\u1eeb Is 49,6 n\u00f3i v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa. Trong c\u1ee5m t\u1eeb \u201cTa s\u1ebd \u0111\u1eb7t ng\u01b0\u01a1i\u201d, t\u1eeb \u201cng\u01b0\u01a1i\u201d \u1edf d\u1ea1ng s\u1ed1 \u00edt. \u0110i\u1ec1u g\u00ec \u0111ang x\u1ea3y ra \u1edf \u0111\u00e2y v\u1eady? Phao-l\u00f4 v\u00e0 Ba-na-ba n\u00f3i r\u1eb1ng h\u1ecd \u0111ang chu to\u00e0n vai tr\u00f2 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa trong t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 gi\u1ea3ng thuy\u1ebft Ki-t\u00f4 gi\u00e1o. V\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec hai v\u1ecb n\u00f3i v\u1ec1 ch\u00ednh m\u00ecnh, hai v\u1ecb c\u0169ng mu\u1ed1n n\u00f3i v\u1ec1 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c nh\u00e0 gi\u1ea3ng thuy\u1ebft Ki-t\u00f4 gi\u00e1o kh\u00e1c. V\u1eady ta ghi nh\u1eadn \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u1edf \u0111\u00e2y? Ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u1eb1ng trong T\u00e2n \u01af\u1edbc c\u00f3 s\u1ef1 \u00e1p d\u1ee5ng h\u00ecnh \u1ea3nh ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa hay s\u1ee9 m\u1ea1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb \u1ea5y cho c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n Ki-t\u00f4 h\u1eefu. C\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111o\u1ea1n v\u0103n kh\u00e1c, nh\u1ea5t l\u00e0 trong c\u00e1c th\u01b0 c\u1ee7a Th\u00e1nh Phao-l\u00f4, trong \u0111\u00f3 \u201cng\u00f4n ng\u1eef ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e1p d\u1ee5ng cho c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n Ki-t\u00f4 h\u1eefu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nh\u01b0 v\u1eady, trong T\u00e2n \u01af\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa c\u0169ng v\u1eeba l\u00e0 c\u00e1 nh\u00e2n v\u1eeba l\u00e0 c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n. N\u00f3i theo ng\u00f4n ng\u1eef chuy\u00ean m\u00f4n h\u01a1n, c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 s\u1eed d\u1ee5ng mang t\u00ednh Ki-t\u00f4 h\u1ecdc h\u00ecnh \u1ea3nh ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa, v\u00e0 c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 s\u1eed d\u1ee5ng h\u00ecnh \u1ea3nh \u1ea5y mang t\u00ednh Gi\u00e1o h\u1ed9i h\u1ecdc. Ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa l\u00e0 Ch\u00faa Gi\u00ea-su, nh\u01b0ng c\u0169ng l\u00e0 c\u1ed9ng \u0111o\u00e0n c\u1ee7a Ch\u00faa Gi\u00ea-su, ngh\u0129a l\u00e0 ch\u00ednh ch\u00fang ta. Th\u1eadt v\u1eady, T\u00e2n \u01af\u1edbc c\u0169ng c\u00f3 kh\u00eda c\u1ea1nh k\u00e9p nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y trong S\u00e1ch I-sai-a li\u00ean quan \u0111\u1ebfn hai c\u00e1ch \u0111\u1ecdc: \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea1i v\u00e0 l\u1ecbch \u0111\u1ea1i. \u1ede \u0111\u00e2y ch\u00fang ta th\u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 gi\u1eefa C\u1ef1u \u01af\u1edbc v\u00e0 T\u00e2n \u01af\u1edbc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Nh\u1eefng g\u1ee3i \u00fd cho c\u00e1ch \u0111\u1ecdc c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ki-t\u00f4 h\u1eefu<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>L\u00e0 Ki-t\u00f4 h\u1eefu, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc S\u00e1ch I-sai-a v\u00e0 \u00e1p d\u1ee5ng t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb cho Ch\u00faa Gi\u00ea-su. Nh\u01b0ng T\u00e2n \u01af\u1edbc c\u0169ng cung \u1ee9ng c\u01a1 s\u1edf \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb trong S\u00e1ch I-sai-a c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc trong qui chi\u1ebfu v\u1ec1 ch\u00ednh ch\u00fang ta, v\u1ec1 Gi\u00e1o h\u1ed9i x\u00e9t nh\u01b0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a Ch\u00faa. \u1ede \u0111\u00e2y ch\u00fang ta c\u00f3 m\u1ed9t n\u1ec1n t\u1ea3ng cho m\u1ed9t Gi\u00e1o h\u1ed9i\u00a0 h\u1ecdc v\u1ec1 m\u1ed9t Gi\u00e1o H\u1ed9i <em>t\u00f4i t\u1edb<\/em> theo m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a s\u00e1t ch\u1eef, t\u1ee9c \u00e1p d\u1ee5ng ch\u00ednh t\u1eeb \u201c<em>t\u00f4i t\u1edb<\/em>\u201d c\u1ee7a Th\u00e1nh Kinh. Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111o\u1ea1n v\u0103n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb trong S\u00e1ch I-sai-a trong qui chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn \u01a1n g\u1ecdi c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb, nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n trong s\u1ee9 m\u1ea1ng, s\u1ef1 tuy\u1ec7t v\u1ecdng, nh\u1eefng kh\u1ed5 \u0111au th\u1ec3 x\u00e1c v\u00e0 c\u1ea3 c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i t\u1edb. V\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ed3i d\u01b0\u1ee1ng \u0111\u1ee9c tin Ki-t\u00f4 gi\u00e1o t\u1eeb nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n v\u0103n n\u00e0y. Ch\u00fang kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng hay s\u1ef1 b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc v\u1ec1 Ch\u00faa Gi\u00ea-su; m\u00e0 ch\u00fang c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc v\u1ec1 \u01a1n g\u1ecdi Ki-t\u00f4 h\u1eefu c\u1ee7a ch\u00fang ta &#8211; \u0111\u00f3 l\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t Gi\u00e1o h\u1ed9i t\u00f4i t\u1edb. Hy v\u1ecdng r\u1eb1ng t\u00f4i \u0111\u00e3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf nh\u1eefng ch\u1ee9ng c\u1ee9 \u0111\u1ec3 \u0111i \u0111\u1ebfn kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh n\u00e0y. V\u00e0 t\u00f4i ngh\u0129 r\u1eb1ng b\u1ea1n c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 nhi\u1ec1u h\u00e0m \u00fd th\u00fa v\u1ecb h\u01a1n n\u1eefa c\u1ee7a kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh n\u00e0y cho ch\u00ednh m\u00ecnh.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<div class=\"mh-excerpt\"><p>B\u00e0i n\u00f3i chuy\u1ec7n c\u1ee7a Cha Charles Conroy, MSC. Th\u1ea7y Ph\u00ear\u00f4 Nguy\u1ec5n Qu\u00ed Kh\u00f4i (DCV Hu\u1ebf) tr\u00edch d\u1ecbch t\u1eeb Journeys and Servants, do Catholic Biblical Association <a class=\"mh-excerpt-more\" href=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/nhung-nguoi-toi-to-cua-chua-trong-sach-i-sai-a\/\" title=\"(NH\u1eeeNG) NG\u01af\u1edcI T\u00d4I T\u1eda C\u1ee6A CH\u00daA TRONG S\u00c1CH I-SAI-A\">[&#8230;]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":2,"featured_media":2336,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[74,51,72],"tags":[],"class_list":["post-2491","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cuu-uoc","category-lm-le-cong-duc","category-thanh-kinh"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2491","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2491"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2491\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2502,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2491\/revisions\/2502"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2336"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2491"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2491"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2491"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}