{"id":31719,"date":"2024-09-11T09:33:51","date_gmt":"2024-09-11T02:33:51","guid":{"rendered":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/?p=31719"},"modified":"2024-09-11T12:45:58","modified_gmt":"2024-09-11T05:45:58","slug":"timor","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/timor\/","title":{"rendered":"T\u1ea0I SAO \u0110\u00d4NG TIMOR C\u00d3 \u0110\u1ebeN G\u1ea6N 98% NG\u01af\u1edcI C\u00d4NG GI\u00c1O?"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u0110\u1ee9c Th\u00e1nh Cha Phanxic\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1edd \u0111\u1ee3i \u1edf<\/em><em> \u0110\u00f4ng Timor, n\u01a1i ng\u00e0i s\u1ebd l\u01b0u tr\u00fa t\u1eeb ng\u00e0y 9 \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 11 th\u00e1ng 9 n\u0103m 2024. Nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc v\u00e0 \u0111\u1ecba l\u00fd Fr\u00e9d\u00e9ric Durand c\u00f3 cu\u1ed9c ph\u1ecfng v\u1ea5n d\u00e0i v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 c\u0103n t\u00ednh c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y, bao g\u1ed3m ph\u1ea7n l\u1edbn ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng gi\u00e1o.<\/em><!--more--><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-31720\" src=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor9.jpeg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"400\" srcset=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor9.jpeg 800w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor9-300x200.jpeg 300w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor9-768x512.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u0103m 2002, \u0110\u00f4ng Timor, n\u01a1i \u0110\u1ee9c Th\u00e1nh Cha Phanxic\u00f4 s\u1ebd vi\u1ebfng th\u0103m t\u1eeb ng\u00e0y 9 \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 11 th\u00e1ng 9, \u0111\u00e3 ch\u00ednh th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia \u0111\u1ed9c l\u1eadp sau nhi\u1ec1u n\u0103m b\u1ecb Indonesia chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng. Nh\u00e0 s\u1eed h\u1ecdc v\u00e0 \u0111\u1ecba l\u00fd Fr\u00e9d\u00e9ric Durand gi\u1ea3i th\u00edch trong m\u1ed9t cu\u1ed9c ph\u1ecfng v\u1ea5n d\u00e0i: Gi\u00e1o h\u1ed9i C\u00f4ng gi\u00e1o \u0111\u00f3ng m\u1ed9t vai tr\u00f2 thi\u1ebft y\u1ebfu trong vi\u1ec7c kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh c\u0103n t\u00ednh c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc non tr\u1ebb n\u00e0y. L\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a nhi\u1ec1u t\u00e1c ph\u1ea9m v\u1ec1 \u0111\u1ea3o Timor, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cu\u1ed1n <em>Catholicisme et protestantisme dans l\u2019\u00eele de&nbsp;Timor, 1556-2003 \u2013 construction d\u2019une identit\u00e9 chr\u00e9tienne et engagement politique contemporain<\/em> (Arkuiris, 2004), \u00f4ng \u0111\u1ec1 c\u1eadp v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a Kit\u00f4 gi\u00e1o trong l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u1ea7y bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a h\u00f2n \u0111\u1ea3o nh\u1ecf Timor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> Ng\u00e0y nay, \u0110\u00f4ng Timor theo t\u1ef7 l\u1ec7 l\u00e0 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng gi\u00e1o nh\u1ea5t tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi &#8211; t\u1ea5t nhi\u00ean l\u00e0 ngo\u1ea1i tr\u1eeb Vatican &#8211; v\u1edbi h\u01a1n 97% d\u00e2n s\u1ed1 t\u1ef1 nh\u1eadn m\u00ecnh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng gi\u00e1o. \u0110\u1ea1o C\u00f4ng gi\u00e1o \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn \u0110\u00f4ng Timor nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> C\u00f4ng gi\u00e1o \u0111\u1ebfn trong nh\u1eefng l\u1ea7n ti\u1ebfp x\u00fac \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Timor v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 th\u00e1m hi\u1ec3m B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha v\u00e0o gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ef7 XVI. Cho d\u00f9 nh\u1eefng cu\u1ed9c ti\u1ebfp x\u00fac n\u00e0y c\u00f3 t\u1eeb n\u0103m 1520, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi ta v\u1eabn th\u01b0\u1eddng gi\u1eef l\u1ea1i n\u0103m 1556, n\u0103m ch\u1ee9ng th\u1ef1c m\u1ed9t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u00e0i ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng gi\u00e1o \u1edf Timor v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea3o xung quanh. Ng\u01b0\u1eddi B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c linh m\u1ee5c m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng, v\u00ec v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, c\u00e1c chi\u1ec1u k\u00edch loan b\u00e1o Tin M\u1eebng v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 nh\u1eefng v\u00f9ng \u0111\u1ea5t m\u1edbi kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nh\u01b0ng ngay c\u1ea3 tr\u01b0\u1edbc khi ng\u01b0\u1eddi B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha \u0111\u1ebfn, ng\u01b0\u1eddi Timor \u0111\u00e3 c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c r\u1ea5t s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 s\u1ef1 linh th\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng tr\u00ean quan ni\u1ec7m k\u00e9p n\u1ed9i t\u1ea1i v\u00e0 ngo\u1ea1i t\u1ea1i, n\u01a1i t\u01b0 t\u01b0\u1edfng ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh ba &#8211; v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 n\u01a1i Ch\u00faa Ba Ng\u00f4i. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y gi\u1ea3i th\u00edch t\u1ea1i sao \u0111\u1ea1o C\u00f4ng gi\u00e1o c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea7n thi\u1ebft \u1edf Timor nh\u01b0 l\u00e0 s\u1ee9c m\u1ea1nh tinh th\u1ea7n b\u00ean ngo\u00e0i, m\u00e0 kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i m\u00e2u thu\u1eabn v\u1edbi s\u1ee9c m\u1ea1nh tinh th\u1ea7n b\u00ean trong, trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y l\u00e0 n\u1ec1n t\u1ea3ng thuy\u1ebft v\u1eadt linh \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Tuy nhi\u00ean, kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i n\u00f3i \u0111\u1ebfn ch\u1ee7 ngh\u0129a h\u1ed7n h\u1ee3p trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y, nh\u01b0ng \u0111\u00fang h\u01a1n n\u00f3i \u0111\u1ebfn s\u1ef1 chung s\u1ed1ng t\u1ed1t \u0111\u1eb9p. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00e0ng \u0111\u00fang h\u01a1n v\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 truy\u1ec1n gi\u00e1o c\u01b0\u1ee1ng b\u1ee9c t\u1eeb ph\u00eda ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng gi\u00e1o.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> N\u0103m 1975, ch\u1ec9 c\u00f3 30% d\u00e2n s\u1ed1 \u0110\u00f4ng Timor theo C\u00f4ng gi\u00e1o. Vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha truy\u1ec1n gi\u00e1o \u1edf Timor c\u00f3 b\u1ecb h\u1ea1n ch\u1ebf nhi\u1ec1u kh\u00f4ng?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> Th\u1eddi k\u1ef3 B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha (1556-1975) \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh hai th\u1eddi \u0111i\u1ec3m l\u1edbn. \u0110\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c tu s\u0129 \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf Timor, trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y l\u00e0 c\u00e1c tu s\u0129 d\u00f2ng \u0110a Minh. C\u00e1c tu s\u0129 n\u00e0y nhanh ch\u00f3ng tham gia v\u00e0o c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 kinh t\u1ebf v\u00e0 th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 vi\u1ec7c khai th\u00e1c g\u1ed7 \u0111\u00e0n h\u01b0\u01a1ng, v\u1ed1n l\u00e0 ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean ban \u0111\u1ea7u to l\u1edbn c\u1ee7a h\u00f2n \u0111\u1ea3o. Ch\u00fang ta c\u00f3 kh\u00e1 \u00edt t\u00e0i li\u1ec7u l\u01b0u tr\u1eef t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y, m\u1ed9t d\u1ea5u hi\u1ec7u cho th\u1ea5y xu h\u01b0\u1edbng thi\u00ean v\u1ec1 c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng th\u1ebf t\u1ee5c h\u01a1n l\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o cho d\u00e2n ch\u00fang. C\u0169ng ph\u1ea3i n\u00f3i r\u1eb1ng s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng linh m\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha c\u1eed ra \u0111\u1ea3o kh\u00e1 th\u1ea5p.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sau \u0111\u00f3, h\u00e0ng gi\u00e1o s\u0129 n\u00e0y ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi m\u1ed9t t\u00ecnh hu\u1ed1ng ph\u1ee9c t\u1ea1p v\u1edbi ba th\u1ebf l\u1ef1c \u0111ang hi\u1ec7n di\u1ec7n: nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi H\u00e0 Lan theo \u0111\u1ea1o Tin L\u00e0nh, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 th\u00e0nh l\u1eadp \u1edf ph\u00eda t\u00e2y h\u00f2n \u0111\u1ea3o v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 XVII c\u00f9ng v\u1edbi C\u00f4ng ty \u0110\u00f4ng \u1ea4n. Ph\u1ea7n n\u00e0y c\u1ee7a h\u00f2n \u0111\u1ea3o thu\u1ed9c v\u1ec1 Indonesia ng\u00e0y nay. C\u00e1c tu s\u0129 \u0110a Minh c\u0169ng ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi m\u1ed9t nh\u00f3m kh\u00e1c, \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u00f3m Topasses: nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Timor lai theo C\u00f4ng gi\u00e1o n\u00e0y n\u00f3i ti\u1ebfng B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha trong khi t\u00ecm c\u00e1ch ng\u0103n ch\u1eb7n \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a quy\u1ec1n l\u1ef1c th\u1ef1c d\u00e2n. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, c\u00f3 v\u00f4 s\u1ed1 v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Vi\u1ec7c truy\u1ec1n gi\u00e1o \u1edf Timor c\u0169ng r\u1ea5t ph\u1ee9c t\u1ea1p. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u1ea3o l\u1edbn b\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc B\u1ec9, c\u00f3 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ecba h\u00ecnh kh\u00f3 kh\u0103n v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ec9nh cao t\u1edbi g\u1ea7n 3.000 m\u00e9t khi\u1ebfn giao th\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y th\u01b0\u1eddng kh\u00f3 kh\u0103n v\u00e0 ch\u1eadm ch\u1ea1p.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-31673\" src=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor1.jpeg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"400\" srcset=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor1.jpeg 800w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor1-300x200.jpeg 300w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor1-768x512.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> Ph\u1ea3i ch\u0103ng vi\u1ec7c truy\u1ec1n gi\u00e1o ch\u1eadm ch\u1ea1p c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1ea1o C\u00f4ng gi\u00e1o kh\u00f4ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ed7 \u0111\u1ee9ng \u1edf \u0110\u00f4ng Timor?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> Kh\u00f4ng, v\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Timor, B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha t\u1eeb l\u00e2u \u0111\u00e3 l\u00e0 anh c\u1ea3. C\u00f3 ch\u00ednh tr\u1ecb n\u1ed9i b\u1ed9, c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u1eadt linh, v\u00e0 c\u00f3 m\u1ed1i quan h\u1ec7 n\u00e0y v\u1edbi quy\u1ec1n l\u1ef1c b\u00ean ngo\u00e0i, s\u1ef1 tr\u1ed9n l\u1eabn gi\u1eefa B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 m\u1ed9t c\u01b0\u1eddng qu\u1ed1c ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 \u0111\u1ea1o C\u00f4ng gi\u00e1o l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ee9c m\u1ea1nh tinh th\u1ea7n. \u0110\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, li\u00ean minh v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 m\u1ed9t c\u0103n t\u00ednh C\u00f4ng gi\u00e1o. Nh\u01b0ng v\u00ec l\u00e0 m\u1ed9t quy\u1ec1n l\u1ef1c b\u00ean ngo\u00e0i, n\u00ean \u0111i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi vi\u1ec7c duy tr\u00ec c\u00e1c truy\u1ec1n th\u1ed1ng t\u00e2m linh \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, v\u1ea3 l\u1ea1i, vi\u1ec7c chi\u00eau d\u1ee5 t\u00edn \u0111\u1ed3 c\u1ee7a c\u00e1c linh m\u1ee5c nh\u00ecn chung c\u00f2n y\u1ebfu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> T\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 XVII, T\u00e2y Timor b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi H\u00e0 Lan chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 y\u1ebfu theo \u0111\u1ea1o Tin l\u00e0nh. S\u1ef1 t\u00e1ch r\u1eddi n\u00e0y b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 t\u00e1ch r\u1eddi c\u1ee7a h\u00f2n \u0111\u1ea3o m\u00e0 ch\u00fang ta bi\u1ebft ng\u00e0y nay. Nh\u01b0ng ph\u1ea3i ch\u0103ng \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ea7m m\u1ed1ng c\u0103ng th\u1eb3ng s\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u1edbi Indonesia?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> Vi\u1ec7c t\u00e1ch Timor kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 t\u00f4n gi\u00e1o. Khi ch\u00fang ta nh\u00ecn v\u00e0o khu v\u1ef1c T\u00e2y Timor, theo quan \u0111i\u1ec3m ni\u1ec1m tin, n\u00f3 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh hai khu v\u1ef1c. Ph\u1ea7n c\u1ef1c t\u00e2y c\u1ee7a T\u00e2y Timor ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u1ea1o Tin l\u00e0nh, nh\u01b0ng ph\u1ea7n ph\u00eda \u0111\u00f4ng, gi\u00e1p v\u1edbi \u0110\u00f4ng Timor, ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng gi\u00e1o. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y lo\u1ea1i b\u1ecf m\u1ecdi nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh hai kh\u1ed1i t\u00f4n gi\u00e1o ri\u00eang bi\u1ec7t. Ho\u00e0n c\u1ea3nh hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebf th\u1eeba t\u1eeb c\u00e1c cu\u1ed9c \u0111\u00e0m ph\u00e1n gi\u1eefa ng\u01b0\u1eddi B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi H\u00e0 Lan nh\u1eb1m ph\u00e2n \u0111\u1ecbnh bi\u00ean gi\u1edbi ng\u0103n c\u00e1ch l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a h\u1ecd tr\u00ean Timor. Qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u00e0y b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 XIX v\u00e0 m\u00e3i \u0111\u1ebfn n\u0103m 1914 m\u1edbi ho\u00e0n th\u00e0nh.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">L\u00fac \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha \u0111\u00e3 y\u00eau c\u1ea7u v\u00e0 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi H\u00e0 Lan vi\u1ec7c c\u00e1c v\u00f9ng l\u00e3nh th\u1ed5 tranh ch\u1ea5p c\u00f3 s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha x\u01b0a c\u00f3 th\u1ec3 v\u1eabn thu\u1ed9c C\u00f4ng gi\u00e1o. Tuy nhi\u00ean, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 m\u01a1 h\u1ed3 n\u00e0o \u0111\u00f3 b\u1edfi v\u00ec ch\u00ednh H\u1ed9i d\u00f2ng L\u1eddi Ch\u00faa, m\u1ed9t h\u1ed9i d\u00f2ng C\u00f4ng gi\u00e1o c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb H\u00e0 Lan, l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp t\u1ea1i c\u00e1c v\u00f9ng l\u00e3nh th\u1ed5 n\u00e0y. H\u1ed9i d\u00f2ng n\u00e0y c\u00f3 xu h\u01b0\u1edbng \u1ee7ng h\u1ed9 ch\u00ednh s\u00e1ch h\u1ed9i nh\u1eadp v\u1edbi Indonesia trong th\u1eddi k\u1ef3 chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng c\u1ee7a Indonesia. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, v\u00ec Indonesia l\u00e0 qu\u1ed1c gia H\u1ed3i gi\u00e1o l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi, n\u00ean c\u00e1c Kit\u00f4 h\u1eefu \u1edf Timor, d\u00f9 l\u00e0 Tin l\u00e0nh hay C\u00f4ng gi\u00e1o, \u0111\u1ec1u th\u1ea5y m\u00ecnh \u1edf v\u1ecb tr\u00ed thi\u1ec3u s\u1ed1 tr\u00ean to\u00e0n qu\u1ed1c so v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i gi\u00e1o, ngay c\u1ea3 khi h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 chi\u1ebfm \u0111a s\u1ed1 \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 khu v\u1ef1c ph\u00eda \u0111\u00f4ng c\u1ee7a qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o \u00edt d\u00e2n c\u01b0 h\u01a1n, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 Qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o Sunda Nh\u1ecf ho\u1eb7c T\u00e2y Papua, n\u01a1i sau n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a c\u00e1c cu\u1ed9c bi\u1ec3u t\u00ecnh \u0111\u00f2i \u0111\u1ed9c l\u1eadp.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-31687\" src=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor10.jpeg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"400\" srcset=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor10.jpeg 800w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor10-300x200.jpeg 300w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor10-768x512.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> Vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi \u0110\u00f4ng Timor tr\u1edf l\u1ea1i C\u00f4ng gi\u00e1o di\u1ec5n ra ch\u1ee7 y\u1ebfu v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 XX. \u0110i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00e3 \u0111\u1ea9y nhanh vi\u1ec7c loan b\u00e1o Tin M\u1eebng cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc m\u1ed9t c\u00e1ch th\u00ecnh l\u00ecnh nh\u01b0 v\u1eady?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> S\u1ef1 tr\u1edf l\u1ea1i c\u1ee7a \u0111\u1ea1i \u0111a s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0110\u00f4ng Timor ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 do s\u1ef1 nh\u1eadp cu\u1ed9c c\u1ee7a Indonesia. Trong khi Gi\u00e1o h\u1ed9i B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha \u1edf Timor bao dung thuy\u1ebft v\u1eadt linh, th\u00ec thuy\u1ebft n\u00e0y l\u1ea1i b\u1ecb Jakarta c\u1ea5m, n\u01a1i ch\u1ec9 c\u00f4ng nh\u1eadn c\u00e1c t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 \u0111\u1ed9c th\u1ea7n \u2013 Kit\u00f4 gi\u00e1o, Ph\u1eadt gi\u00e1o, \u1ea4n \u0110\u1ed9 gi\u00e1o \u2013 c\u00f9ng v\u1edbi \u0111a s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i gi\u00e1o.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0110\u1ea7u nh\u1eefng n\u0103m 1980, ch\u00ednh ph\u1ee7 Indonesia \u00e1p \u0111\u1eb7t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Timor tuy\u00ean b\u1ed1 h\u1ecd thu\u1ed9c v\u1ec1 m\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0y. L\u00fac \u0111\u00f3, h\u1ecd ch\u1ee7 y\u1ebfu ch\u1ecdn C\u00f4ng gi\u00e1o, m\u1ed9t s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u00edch l\u00e0 do c\u00e1c linh m\u1ee5c C\u00f4ng gi\u00e1o lu\u00f4n \u1ee7ng h\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Timor. V\u00e0 C\u00f4ng \u0111\u1ed3ng Vatican II \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng t\u00edch c\u1ef1c: trong khi Indonesia c\u1ed1 g\u1eafng \u00e1p \u0111\u1eb7t ng\u00f4n ng\u1eef qu\u1ed1c gia c\u1ee7a m\u00ecnh l\u00e0 ti\u1ebfng <em>Bahasa Indonesia<\/em>, th\u00ec Gi\u00e1o h\u1ed9i C\u00f4ng gi\u00e1o \u0111\u00e3 ch\u1ecdn <em>Tetum<\/em>, chuy\u1ec3n ng\u1eef ch\u00ednh c\u1ee7a h\u00f2n \u0111\u1ea3o, l\u00e0m ng\u00f4n ng\u1eef ph\u1ee5ng v\u1ee5. Tuy nhi\u00ean, n\u1ebfu \u00e1p l\u1ef1c c\u1ee7a Indonesia ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00e3 \u0111\u1ea9y nhanh qu\u00e1 tr\u00ecnh tr\u1edf l\u1ea1i C\u00f4ng gi\u00e1o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0110\u00f4ng Timor, th\u00ec vi\u1ec7c tr\u1edf l\u1ea1i n\u00e0y ch\u1eafc ch\u1eafn s\u1ebd di\u1ec5n ra kh\u00e1 d\u1ea7n d\u1ea7n, nh\u01b0 ch\u00fang ta th\u1ea5y \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra \u1edf c\u00e1c n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c \u1edf ph\u00eda Nam, v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 c\u00e1c thu\u1ed9c \u0111\u1ecba kh\u00e1c c\u1ee7a B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> Gi\u00e1o h\u1ed9i C\u00f4ng gi\u00e1o c\u00f3 tham gia v\u00e0o vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh th\u1ee9c t\u00ecnh c\u1ea3m d\u00e2n t\u1ed9c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0110\u00f4ng Timor kh\u00f4ng?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> C\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng tham gia tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u00e0o vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh th\u1ee9c, b\u1edfi v\u00ec ban \u0111\u1ea7u Gi\u00e1o h\u1ed9i c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi th\u1ebf l\u1ef1c th\u1ef1c d\u00e2n, nh\u01b0ng sau \u0111\u00f3 Gi\u00e1o h\u1ed9i r\u00f5 r\u00e0ng \u1ee7ng h\u1ed9 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3. Vi\u1ec7c gi\u00e1o d\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1edbi tinh hoa \u0110\u00f4ng Timor nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i ngang qua c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc do Gi\u00e1o h\u1ed9i qu\u1ea3n l\u00fd, v\u00ec m\u1ed9t hi\u1ec7p \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00fd k\u1ebft gi\u1eefa Vatican v\u00e0 B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha \u0111\u00e3 trao cho h\u1ecd quy\u1ec1n qu\u1ea3n l\u00fd gi\u00e1o d\u1ee5c. T\u1ed5ng th\u1ed1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a \u0110\u00f4ng Timor, Francisco Xavier do Amaral, c\u0169ng \u0111\u1ebfn ch\u1ee7ng vi\u1ec7n \u1edf Ma Cao.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C\u1ea7n l\u01b0u \u00fd r\u1eb1ng s\u1ef1 th\u1ee9c t\u1ec9nh c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a d\u00e2n t\u1ed9c di\u1ec5n ra r\u1ea5t mu\u1ed9n \u1edf \u0110\u00f4ng Timor, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00e1c thu\u1ed9c \u0111\u1ecba kh\u00e1c c\u1ee7a B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha nh\u01b0 Mozambique hay Angola. Tr\u00e0o l\u01b0u n\u00e0y xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m C\u00e1ch m\u1ea1ng Hoa c\u1ea9m ch\u01b0\u1edbng n\u0103m 1974. V\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3, Gi\u00e1o h\u1ed9i C\u00f4ng gi\u00e1o kh\u00e1 b\u1ea3o th\u1ee7, v\u00e0 do \u0111\u00f3 \u0111\u1ee9ng v\u1ec1 ph\u00eda ng\u01b0\u1eddi B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha. Nh\u01b0ng k\u1ec3 t\u1eeb khi \u0111\u01a1n ph\u01b0\u01a1ng tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u00e0o n\u0103m 1975 v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 k\u1ec3 t\u1eeb cu\u1ed9c x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a Indonesia v\u00e0o th\u00e1ng 12 c\u00f9ng n\u0103m, Gi\u00e1o h\u1ed9i \u0111\u00e3 \u1ee7ng h\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Timor m\u1ed9t c\u00e1ch r\u00f5 r\u00e0ng. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u00e2y l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u1ee7a \u0110\u1ee9c cha Martinho da Costa Lopes, gi\u00e1m qu\u1ea3n t\u00f4ng t\u00f2a c\u1ee7a h\u00f2n \u0111\u1ea3o. Ch\u1ee9ng ki\u1ebfn \u200b\u200bnh\u1eefng v\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t v\u00e0 n\u1ed7i \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Timor, ng\u00e0i th\u1ef1c s\u1ef1 \u1ee7ng h\u1ed9 ch\u00ednh ngh\u0129a. H\u01a1n n\u1eefa, ch\u00ednh ph\u1ee7 Indonesia v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 g\u00e2y \u00e1p l\u1ef1c l\u00ean Vatican trong nhi\u1ec1u n\u0103m \u0111\u1ec3 tr\u1ee5c xu\u1ea5t ng\u00e0i kh\u1ecfi Timor. Nh\u01b0ng ngay c\u1ea3 khi tr\u1edf v\u1ec1 B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha v\u00e0o n\u0103m 1983, ng\u00e0i v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1ea3o v\u1ec7 ch\u00ednh ngh\u0129a c\u1ee7a Timor cho \u0111\u1ebfn khi qua \u0111\u1eddi v\u00e0o n\u0103m 1991.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-31700\" src=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor4.jpeg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"400\" srcset=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor4.jpeg 800w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor4-300x200.jpeg 300w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor4-768x512.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> T\u1ea1i sao m\u1ed1i quan h\u1ec7 gi\u1eefa Indonesia, m\u1ed9t qu\u1ed1c gia H\u1ed3i gi\u00e1o tr\u1ebb v\u00e0 r\u1ed9ng l\u1edbn, v\u00e0 T\u00f2a Th\u00e1nh l\u1ea1i t\u1ed1t \u0111\u1eb9p khi cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng Timor n\u1ed5 ra v\u00e0o n\u0103m 1975?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> Indonesia l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia H\u1ed3i gi\u00e1o r\u1ed9ng l\u1edbn v\u1edbi thi\u1ec3u s\u1ed1 C\u00f4ng gi\u00e1o v\u1ed1n c\u00f3 nguy c\u01a1 b\u1ecb tr\u1ea3 th\u00f9 n\u1ebfu Vatican ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i c\u00f4ng khai. T\u00f2a Th\u00e1nh \u0111\u00e3 \u01b0u ti\u00ean duy tr\u00ec m\u1ed1i quan h\u1ec7 t\u1ed1t \u0111\u1eb9p.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">V\u1ec1 ph\u00eda Indonesia, c\u00e1c m\u1ed1i quan h\u1ec7 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc n\u00e0y l\u00e0 c\u1ea7n thi\u1ebft, b\u1edfi v\u00ec \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y ch\u1eafc ch\u1eafn c\u00f3 \u0111a s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i gi\u00e1o r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 \u1edf Sumatra, Java v\u00e0 Borneo, nh\u01b0ng ph\u1ea7n l\u1edbn l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a n\u00f3 ch\u1ee7 y\u1ebfu bao g\u1ed3m c\u00e1c Kit\u00f4 h\u1eefu &#8211; v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1ea3o c\u1ee7a Moluccas, \u1edf T\u00e2y Papua ho\u1eb7c Flores. H\u01a1n n\u1eefa, v\u00e0o n\u0103m 1975, \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ed9c l\u1eadp ch\u00ednh c\u1ee7a \u0110\u00f4ng Timor tuy\u00ean b\u1ed1 l\u00e0 \u0111\u1ea3ng c\u1ed9ng s\u1ea3n. N\u1ed7i lo s\u1ee3 l\u1edbn nh\u1ea5t l\u00e0 nguy c\u01a1 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y tr\u00f4i d\u1ea1t theo ch\u1ee7 ngh\u0129a M\u00e1c khi bi\u1ebft r\u1eb1ng t\u1ed5ng th\u1ed1ng Indonesia l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd, T\u01b0\u1edbng Suharto, \u0111\u00e3 l\u00ean n\u1eafm quy\u1ec1n t\u1eeb m\u01b0\u1eddi n\u0103m tr\u01b0\u1edbc d\u1ef1a v\u00e0o s\u1ef1 \u0111\u00e0n \u00e1p b\u1ea1o l\u1ef1c cu\u1ed9c \u0111\u1ea3o ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00e1n cho c\u1ed9ng s\u1ea3n.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> Vi\u1ec7c s\u00e1p nh\u1eadp \u0110\u00f4ng Timor kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n ch\u1ea5p nh\u1eadn v\u00e0 d\u1eabn \u0111\u1ebfn m\u1ed9t cu\u1ed9c xung \u0111\u1ed9t ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi gi\u1eefa k\u1ebb x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Timor. Vatican \u0111\u00e3 ph\u1ea3n \u1ee9ng \u0111\u1ee7 tr\u01b0\u1edbc th\u1ea3m k\u1ecbch \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng gi\u00e1o n\u00e0y ch\u01b0a?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> N\u0103m 1975, Vatican th\u1ea5y m\u00ecnh ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi m\u1ed9t s\u1ef1 vi\u1ec7c \u0111\u00e3 r\u1ed3i, b\u1ea5t l\u1ef1c tr\u01b0\u1edbc Indonesia, m\u1ed9t c\u01b0\u1eddng qu\u1ed1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng m\u00e0 kh\u00f4ng ai mu\u1ed1n ch\u1ed1ng l\u1ea1i. C\u0169ng c\u1ea7n bi\u1ebft r\u1eb1ng Indonesia \u0111\u00e3 tuy\u00ean truy\u1ec1n r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u1ec1 nguy c\u01a1 \u0110\u00f4ng Timor ti\u1ebfn t\u1edbi ch\u1ee7 ngh\u0129a c\u1ed9ng s\u1ea3n. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y l\u00e0m d\u1ea5y l\u00ean lo ng\u1ea1i v\u1ec1 m\u1ed9t \u201cCuba\u201d m\u1edbi gi\u1eefa Indonesia v\u00e0 Australia, v\u1ed1n c\u00f3 th\u1ec3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u0110\u00f4ng Timor x\u00edch l\u1ea1i g\u1ea7n Trung Qu\u1ed1c.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00dac, qu\u1ed1c gia b\u1ea3o v\u1ec7 l\u1ee3i \u00edch c\u1ee7a m\u00ecnh \u1edf Bi\u1ec3n Timor, l\u00e0 qu\u1ed1c gia duy nh\u1ea5t tr\u00ean th\u1ef1c t\u1ebf c\u00f4ng nh\u1eadn vi\u1ec7c s\u00e1p nh\u1eadp Indonesia. Jakarta c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng l\u1ee3i t\u1eeb s\u1ef1 \u1ee7ng h\u1ed9 m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t c\u00f3 thi\u1ec7n c\u1ea3m v\u1edbi T\u01b0\u1edbng Suharto, v\u00e0 t\u1eeb s\u1ef1 trung l\u1eadp c\u1ee7a ch\u00e2u \u00c2u, ngo\u1ea1i tr\u1eeb B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha. Nh\u01b0ng B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3 \u0111ang \u1edf gh\u1ebf ph\u1ee5 c\u1ee7a ch\u00e2u \u00c2u v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ee7 quy\u1ec1n l\u1ef1c ch\u00ednh tr\u1ecb \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 ch\u00ednh ngh\u0129a c\u1ee7a \u0110\u00f4ng Timor m\u1ed9t c\u00e1ch hi\u1ec7u qu\u1ea3. Lisbon b\u1eb1ng l\u00f2ng th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean t\u1ed1 c\u00e1o t\u00ecnh h\u00ecnh, nh\u01b0ng n\u00f3 ch\u1ee7 y\u1ebfu mang t\u00ednh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng. V\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, k\u1ec3 c\u1ea3 Vatican, tin r\u1eb1ng vi\u1ec7c s\u00e1p nh\u1eadp s\u1ebd c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng theo th\u1eddi gian. C\u00f3 m\u1ed9t ti\u1ec1n l\u1ec7 l\u1ecbch s\u1eed v\u1edbi vi\u1ec7c \u1ea4n \u0110\u1ed9 s\u00e1p nh\u1eadp Goa \u2013 m\u1ed9t tr\u1ea1m th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i c\u1ee7a B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha \u2013 v\u00e0o n\u0103m 1961 v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha c\u00f4ng nh\u1eadn v\u00e0o n\u0103m 1974.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-31721\" src=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor3.jpeg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"400\" srcset=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor3.jpeg 800w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor3-300x200.jpeg 300w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor3-768x512.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> Vatican c\u00f3 c\u1ea3m th\u1ea5y bu\u1ed9c ph\u1ea3i b\u1ea3o v\u1ec7 ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng gi\u00e1o Indonesia kh\u00f4ng?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> \u0110\u00fang v\u1eady, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 v\u00ec ngo\u00e0i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng gi\u00e1o \u0111\u1ebfn t\u1eeb ph\u00eda \u0111\u00f4ng qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o, m\u1ed9t t\u1ef7 l\u1ec7 \u0111\u00e1ng k\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi C\u00f4ng gi\u00e1o Indonesia l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Indonesia g\u1ed1c Hoa. H\u1ecd b\u1ecb nguy hi\u1ec3m nhi\u1ec1u h\u01a1n: thi\u1ec3u s\u1ed1 n\u00e0y t\u1eebng l\u00e0 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a c\u00e1c cu\u1ed9c t\u00e0n s\u00e1t n\u0103m 1965-1966 v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m x\u1ea3y ra cu\u1ed9c \u0111\u1ea3o ch\u00ednh \u0111\u01b0a T\u01b0\u1edbng Suharto l\u00ean n\u1eafm quy\u1ec1n.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> \u1ede Timor, l\u1ecbch s\u1eed t\u01b0\u1edfng nh\u1edb h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a Gi\u00e1o h\u1ed9i, \u0110\u1ee9c cha Carlos Filipe Ximenes Belo*. V\u1ecb gi\u00e1m m\u1ee5c n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c trao gi\u1ea3i Nobel H\u00f2a b\u00ecnh n\u0103m 1996, \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 g\u00ec?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> Khi \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m gi\u00e1m qu\u1ea3n t\u00f4ng t\u00f2a, \u0110\u1ee9c cha Belo kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Timor \u0111\u00f3n nh\u1eadn n\u1ed3ng nhi\u1ec7t v\u00ec ng\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m sau khi \u0110\u1ee9c cha Martinho Da Costa Lopes, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o v\u1ec7 d\u00e2n ch\u00fang, b\u1ecb l\u1eadt \u0111\u1ed5. Gi\u00e1m m\u1ee5c Belo \u0111\u00e3 t\u1eebng h\u1ecdc \u1edf Indonesia v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd gi\u00fap Indonesia \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 t\u00f4n gi\u00e1o c\u1ee7a Timor. Nhi\u1ec1u linh m\u1ee5c \u0111\u00e3 t\u1ea9y chay vi\u1ec7c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t ng\u00e0i.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nh\u01b0ng r\u1ea5t nhanh ch\u00f3ng, v\u00e0 c\u00f3 ph\u1ea7n tr\u00e1i v\u1edbi m\u1ecdi mong \u0111\u1ee3i, \u0110\u1ee9c cha Belo \u0111\u00e3 can \u0111\u1ea3m \u0111\u01b0a ra c\u00e1c quan \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0110\u00f4ng Timor, bao g\u1ed3m c\u1ea3 vi\u1ec7c ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i vi\u1ec7c truy\u1ec1n gi\u00e1o c\u01b0\u1ee1ng b\u1ee9c cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo thuy\u1ebft v\u1eadt linh do ng\u01b0\u1eddi Indonesia th\u1ef1c hi\u1ec7n. C\u00e1c linh m\u1ee5c d\u1ea7n d\u1ea7n x\u00edch l\u1ea1i g\u1ea7n v\u1ecb gi\u00e1m m\u1ee5c c\u1ee7a h\u1ecd, ng\u00e0i b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ea3nh b\u00e1o Vatican m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng v\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh, sau \u0111\u00f3 can thi\u1ec7p v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng qu\u1ed1c t\u1ebf. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y hi\u1ec3n nhi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u00e1 r\u1ea5t cao. Trong th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y, c\u00e1c nh\u00e0 th\u1edd C\u00f4ng gi\u00e1o c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i \u0111\u00f4 th\u1ecb duy nh\u1ea5t m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Timor, \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Indonesia gi\u00e1m s\u00e1t ch\u1eb7t ch\u1ebd, c\u00f3 th\u1ec3 g\u1eb7p nhau m\u00e0 kh\u00f4ng g\u1eb7p qu\u00e1 nhi\u1ec1u r\u1ee7i ro. V\u00e0 \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i n\u00e0y, ti\u1ebfng Tetum \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 gi\u00fap c\u1ee7ng c\u1ed1 t\u00ecnh c\u1ea3m d\u00e2n t\u1ed9c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0110\u00f4ng Timor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-31722\" src=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor5-1.jpeg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"400\" srcset=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor5-1.jpeg 800w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor5-1-300x200.jpeg 300w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/dtc_timor5-1-768x512.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> \u0110\u1ee9c cha Belo c\u00f3 b\u1ea5t ch\u1ea5p l\u1eddi k\u00eau g\u1ecdi th\u1eadn tr\u1ecdng t\u1eeb R\u00f4ma kh\u00f4ng?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> \u0110\u00fang v\u1eady, ng\u00e0i \u1ea5y th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n vi\u1ebft th\u01b0 cho T\u1ed5ng th\u01b0 k\u00fd Li\u00ean h\u1ee3p qu\u1ed1c v\u00e0o n\u0103m 1989 \u0111\u1ec3 y\u00eau c\u1ea7u \u00f4ng t\u1ed5 ch\u1ee9c m\u1ed9t cu\u1ed9c tr\u01b0ng c\u1ea7u d\u00e2n \u00fd v\u1ec1 quy\u1ec1n t\u1ef1 quy\u1ebft. Li\u00ean H\u1ee3p Qu\u1ed1c c\u0169ng kh\u00f4ng r\u00f5 r\u00e0ng l\u1eafm: v\u00e0o n\u0103m 1975, trong cu\u1ed9c x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng b\u1ea3o an \u0111\u00e3 k\u00eau g\u1ecdi r\u00fat qu\u00e2n Indonesia v\u00e0 t\u1ed5 ch\u1ee9c m\u1ed9t cu\u1ed9c tr\u01b0ng c\u1ea7u d\u00e2n \u00fd v\u1ec1 quy\u1ec1n t\u1ef1 quy\u1ebft, nh\u01b0ng sau \u0111\u00f3 \u00f4ng t\u1ecf ra d\u00e8 d\u1eb7t h\u01a1n nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u1ea7n d\u1ea7n trong nh\u1eefng n\u0103m ti\u1ebfp theo, t\u1ef7 l\u1ec7 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc y\u00eau c\u1ea7u r\u00fat qu\u00e2n ng\u00e0y c\u00e0ng \u00edt \u0111i. T\u1eeb n\u0103m 1982, h\u1ed3 s\u01a1 n\u00e0y th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n b\u1ecb lo\u1ea1i kh\u1ecfi ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh ngh\u1ecb s\u1ef1 c\u1ee7a H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Li\u00ean H\u1ee3p Qu\u1ed1c v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c giao ph\u00f3 cho T\u1ed5ng th\u01b0 k\u00fd, v\u00ec c\u00f3 nguy c\u01a1 Indonesia s\u1ebd gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t cu\u1ed9c b\u1ecf phi\u1ebfu tr\u00e1i v\u1edbi quy\u1ec1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Timor t\u1eeb ph\u00eda \u0111\u00f4ng.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> Sau s\u1ef1 r\u00fat lui c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Indonesia v\u00e0 s\u1ef1 \u0111\u1ed9c l\u1eadp hi\u1ec7u qu\u1ea3 c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, Gi\u00e1o h\u1ed9i hi\u1ec7n nay \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 g\u00ec?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> L\u00fac \u0111\u1ea7u, c\u00f3 s\u1ef1 tham gia v\u00e0o vi\u1ec7c cai tr\u1ecb \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc m\u1edbi, nh\u01b0ng Gi\u00e1o h\u1ed9i nhanh ch\u00f3ng xa r\u1eddi quy\u1ec1n l\u1ef1c. Sau \u0111\u00f3, th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean x\u1ea3y ra c\u0103ng th\u1eb3ng gi\u1eefa hai \u0111\u1ea3ng ch\u00ednh tr\u1ecb l\u1edbn: Freitilin (M\u1eb7t tr\u1eadn C\u00e1ch m\u1ea1ng v\u00ec \u0110\u1ed9c l\u1eadp \u0110\u00f4ng Timor), m\u1ed9t \u0111\u1ea3ng Marxist r\u1ea5t t\u00edch c\u1ef1c tham gia v\u00e0o vi\u1ec7c gi\u1ea3i ph\u00f3ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, v\u00e0 CNRT (Qu\u1ed1c h\u1ed9i T\u00e1i thi\u1ebft Timor), t\u1ed5 ch\u1ee9c x\u00e3 h\u1ed9i &#8211; \u0111\u1ea3ng d\u00e2n ch\u1ee7 c\u1ee7a Xanana Gusm\u00e3o, Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7n nay. Nh\u1eefng s\u1ef1 c\u1ea1nh tranh n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng l\u1edbn n\u0103m 2006, d\u1eabn \u0111\u1ebfn m\u1ed9t cu\u1ed9c n\u1ed9i chi\u1ebfn. K\u1ec3 t\u1eeb cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng n\u00e0y, Gi\u00e1o h\u1ed9i C\u00f4ng gi\u00e1o \u0111\u00f3ng vai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea3m b\u1ea3o h\u00f2a b\u00ecnh x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 y\u00eau c\u1ea7u c\u00e1c ch\u1ee7 th\u1ec3 ch\u00ednh tr\u1ecb k\u00fd m\u1ed9t hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc kh\u00f4ng x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c v\u00e0 \u1ee9ng x\u1eed t\u1ed1t tr\u01b0\u1edbc m\u1ed7i cu\u1ed9c b\u1ea7u c\u1eed.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-31701\" src=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor12.jpeg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"400\" srcset=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor12.jpeg 800w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor12-300x200.jpeg 300w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/timor12-768x512.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> Ng\u01b0\u1eddi Timor nh\u00ecn v\u00e0o l\u1ecbch s\u1eed truy\u1ec1n gi\u00e1o c\u1ee7a h\u1ecd nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> C\u00f3 m\u1ed9t l\u00f2ng nhi\u1ec7t th\u00e0nh kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed. \u0110\u1ed1i v\u1edbi h\u1ecd, C\u00f4ng gi\u00e1o l\u00e0 \u0111\u1ee9c tin \u0111\u00edch th\u1ef1c do ng\u01b0\u1eddi B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha mang \u0111\u1ebfn, v\u00e0 \u00fd t\u01b0\u1edfng h\u1ed9i nh\u1eadp v\u0103n h\u00f3a C\u00f4ng gi\u00e1o v\u00e0o khu\u00f4n kh\u1ed5 v\u0103n h\u00f3a t\u00e2m linh \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 v\u1eadn h\u00e0nh t\u1ed1t \u1edf Timor. Ng\u01b0\u1eddi Timor s\u1ed1ng theo \u0111\u1ea1o C\u00f4ng gi\u00e1o c\u1ee7a h\u1ecd r\u1ea5t t\u1ef1 nhi\u00ean, nh\u01b0ng th\u00e1ch th\u1ee9c hi\u1ec7n nay l\u00e0 th\u1ebf h\u1ec7 tr\u1ebb. L\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o n\u00f3 s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c hay kh\u00f4ng th\u1ef1c h\u00e0nh nh\u01b0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn tu\u1ed5i c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u00e3 l\u00e0m? \u0110\u00e2y s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 ch\u00ednh m\u00e0 \u0110\u1ee9c Gi\u00e1o ho\u00e0ng Phanxic\u00f4 s\u1ebd ph\u1ea3i \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>I.Media:<\/strong><em> Chuy\u1ebfn vi\u1ebfng th\u0103m c\u1ee7a ng\u00e0i di\u1ec5n ra 35 n\u0103m sau chuy\u1ebfn vi\u1ebfng th\u0103m l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Gioan Phaol\u00f4 II, khi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y v\u1eabn c\u00f2n b\u1ecb qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Indonesia chi\u1ebfm \u0111\u00f3ng. C\u00f3 ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi Timor c\u00f3 k\u00fd \u1ee9c t\u1ed3i t\u1ec7 v\u1ec1 chuy\u1ebfn th\u0103m n\u00e0y khi v\u1ecb Gi\u00e1o ho\u00e0ng ng\u01b0\u1eddi Ba Lan kh\u00f4ng c\u00f4ng khai \u1ee7ng h\u1ed9 cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh gi\u00e0nh \u0111\u1ed9c l\u1eadp?<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Fr\u00e9d\u00e9ric Durand:<\/strong> Th\u1ef1c s\u1ef1 c\u00f3 m\u1ed9t ch\u00fat th\u1ea5t v\u1ecdng khi \u0110\u1ee9c Gioan Phaol\u00f4 II \u0111\u1ebfn Dili b\u1eb1ng m\u00e1y bay v\u00e0o n\u0103m 1989. \u0110\u1ee9c Gioan Phaol\u00f4 II th\u01b0\u1eddng h\u00f4n \u0111\u01b0\u1eddng b\u0103ng s\u00e2n bay trong l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean ng\u00e0i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc m\u1edbi. Tuy nhi\u00ean, \u0110\u1ee9c Gi\u00e1o ho\u00e0ng \u0111\u00e3 d\u1eebng ch\u00e2n \u1edf Indonesia v\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u hy v\u1ecdng r\u1eb1ng ng\u00e0i s\u1ebd h\u00f4n \u0111\u1ea5t. Cu\u1ed1i c\u00f9ng ng\u00e0i \u0111\u00e3 h\u00f4n m\u1ed9t c\u00e2y th\u00e1nh gi\u00e1 tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t. Tuy nhi\u00ean, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng cho th\u1ea5y ng\u00e0i \u0111\u00e3 \u00f4m l\u1ea5y n\u1ed7i \u0111au c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Timor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Chuy\u1ebfn \u0111i n\u00e0y r\u1ea5t quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Timor, v\u00ec l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean k\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m 1975, h\u1ecd \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ec3 hi\u1ec7n mong mu\u1ed1n \u0111\u1ed9c l\u1eadp c\u1ee7a m\u00ecnh tr\u00ean tr\u01b0\u1eddng qu\u1ed1c t\u1ebf. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ecb phong t\u1ecfa v\u00e0 h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1o kh\u00f4ng b\u1ecb gi\u00e1m s\u00e1t c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn \u0110\u00f4ng Timor.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00f4i ngh\u0129 ng\u01b0\u1eddi Timor hi\u1ec3u r\u1eb1ng ch\u00ednh ngh\u0129a c\u1ee7a h\u1ecd b\u1ecb v\u01b0\u1edbng v\u00e0o m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb th\u1ef1c t\u1ebf (<em>realpolitik)<\/em> v\u00e0 Vatican \u0111\u00e3 b\u1ecb phong t\u1ecfa. V\u1ee5 th\u1ea3m s\u00e1t Santa Cruz n\u0103m 1991, khi\u1ebfn th\u1ebf gi\u1edbi hi\u1ec3u r\u1eb1ng t\u00ecnh h\u00ecnh kh\u00f4ng n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 ki\u1ec3m so\u00e1t nh\u01b0 Jakarta tuy\u00ean b\u1ed1, l\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u1ee7. Gi\u1ea3i Nobel H\u00f2a b\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c trao cho Jos\u00e9 Ramos-Horta v\u00e0 \u0110\u1ee9c cha Belo c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7. Qu\u1ea3 th\u1ef1c, m\u1ed7i l\u1ea7n Indonesia b\u1ecb ch\u1ec9 tr\u00edch, t\u01b0\u1edbng Suharto \u0111\u1ec1u tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u00f3 l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u1ed9i b\u1ed9 v\u00e0 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh cu\u1ed9c tr\u01b0ng c\u1ea7u d\u00e2n \u00fd t\u1ef1 quy\u1ebft \u0111\u00e3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh v\u1ea5n \u0111\u1ec1 &#8211; m\u1ed9t cu\u1ed9c tr\u01b0ng c\u1ea7u d\u00e2n \u00fd ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c Li\u00ean h\u1ee3p qu\u1ed1c c\u00f4ng nh\u1eadn.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0110i\u1ec1u gi\u00fap ph\u00e1 v\u1ee1 th\u1ebf phong t\u1ecfa l\u00e0 cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng kinh t\u1ebf ch\u00e2u \u00c1 1998-1999, d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 s\u1ee5p \u0111\u1ed5 c\u1ee7a T\u01b0\u1edbng Suharto. Indonesia r\u01a1i v\u00e0o t\u00ecnh tr\u1ea1ng kinh t\u1ebf kh\u00f3 kh\u0103n \u0111\u1ebfn m\u1ee9c ph\u1ea3i vay n\u1ee3 qu\u1ed1c t\u1ebf \u1ed3 \u1ea1t, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 t\u1eeb Ng\u00e2n h\u00e0ng Th\u1ebf gi\u1edbi. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y t\u1ea1o ra \u0111\u00f2n b\u1ea9y mong \u0111\u1ee3i \u200b\u200b\u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0110\u00f4ng Timor, trong khi v\u00f9ng l\u00e3nh th\u1ed5 n\u00e0y l\u00fac \u0111\u00f3 v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c Li\u00ean h\u1ee3p qu\u1ed1c coi l\u00e0 \u201cthu\u1ed9c \u0111\u1ecba c\u1ee7a B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c phi th\u1ef1c d\u00e2n h\u00f3a\u201d v\u00e0 t\u1ed5 ch\u1ee9c m\u1ed9t cu\u1ed9c tr\u01b0ng c\u1ea7u d\u00e2n \u00fd v\u1ec1 quy\u1ec1n t\u1ef1 quy\u1ebft v\u00e0o th\u00e1ng 8 n\u0103m 1999 trong \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u00e3 b\u1ecf phi\u1ebfu h\u01a1n 78% cho \u0111\u1ed9c l\u1eadp.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>(*) \u0110\u1ee9c cha Belo b\u1ecb Vatican c\u00e1ch ch\u1ee9c n\u0103m 2002 sau khi b\u1ecb k\u1ebft t\u1ed9i l\u1ea1m d\u1ee5ng tr\u1ebb v\u1ecb th\u00e0nh ni\u00ean. <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8211;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>T\u00fd Linh chuy\u1ec3n ng\u1eef<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>(ngu\u1ed3n&nbsp;: <a href=\"https:\/\/fr.aleteia.org\/2024\/09\/08\/le-timor-et-ses-98-de-catholiques-un-record\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Aleteia<\/a>)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<div class=\"mh-excerpt\"><p>\u0110\u1ee9c Th\u00e1nh Cha Phanxic\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1edd \u0111\u1ee3i \u1edf \u0110\u00f4ng Timor, n\u01a1i ng\u00e0i s\u1ebd l\u01b0u tr\u00fa t\u1eeb ng\u00e0y 9 \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 11 th\u00e1ng 9 n\u0103m 2024. <a class=\"mh-excerpt-more\" href=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/timor\/\" title=\"T\u1ea0I SAO \u0110\u00d4NG TIMOR C\u00d3 \u0110\u1ebeN G\u1ea6N 98% NG\u01af\u1edcI C\u00d4NG GI\u00c1O?\">[&#8230;]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":31677,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[33,8,46],"tags":[85,84,137],"class_list":["post-31719","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tam-linh","category-the-gioi","category-truyen-giao","tag-a-chau","tag-giao-hoi-nha-nuoc","tag-phanxico-i"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31719","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31719"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31719\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31726,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31719\/revisions\/31726"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31677"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31719"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31719"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31719"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}