{"id":33535,"date":"2025-02-08T10:38:58","date_gmt":"2025-02-08T03:38:58","guid":{"rendered":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/?p=33535"},"modified":"2025-02-08T10:38:58","modified_gmt":"2025-02-08T03:38:58","slug":"nguyen-nhan-cai-chet-cua-thanh-toma-aquino-cuoi-cung-da-duoc-biet","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/nguyen-nhan-cai-chet-cua-thanh-toma-aquino-cuoi-cung-da-duoc-biet\/","title":{"rendered":"NGUY\u00caN NH\u00c2N C\u00c1I CH\u1ebeT C\u1ee6A TH\u00c1NH T\u00d4MA AQUIN\u00d4 CU\u1ed0I C\u00d9NG \u0110\u00c3 \u0110\u01af\u1ee2C BI\u1ebeT?"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><em>M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 v\u00e0o n\u0103m 2024 tr\u00ean World Neurosurgery, m\u1ed9t t\u1ea1p ch\u00ed y khoa c\u1ee7a M\u1ef9, cho th\u1ea5y r\u1eb1ng kh\u1ed1i m\u00e1u t\u1ee5 d\u01b0\u1edbi m\u00e0ng c\u1ee9ng m\u00e3n t\u00ednh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n g\u00e2y ra c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a Th\u00e1nh <a href=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/?s=T%C3%B4ma\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">T\u00f4ma Aquin\u00f4<\/a> v\u00e0o n\u0103m 1274.<\/em><!--more--><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-33536\" src=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Aquino.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"342\" srcset=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Aquino.jpg 614w, http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/Aquino-300x171.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/p>\n<p id=\"tw-target-text\" class=\"tw-data-text tw-text-large tw-ta\" dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\" data-placeholder=\"B\u1ea3n d\u1ecbch\" data-ved=\"2ahUKEwj6iNeXibOLAxXrqFYBHexMIVsQ3ewLegQIBxAU\"><em><span class=\"Y2IQFc\" lang=\"vi\">Th\u00e1nh t\u00edch m\u1edbi cho h\u1ed9p s\u1ecd c\u1ee7a Th\u00e1nh T\u00f4ma Aquin\u00f4<\/span><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nh\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u00e0 th\u1ea7n h\u1ecdc v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a Gi\u00e1o h\u1ed9i, Th\u00e1nh T\u00f4ma Aquin\u00f4 (1225-1274), bi\u1ec7t danh l\u00e0 Ti\u1ebfn s\u0129 thi\u00ean th\u1ea7n, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn. T\u1eeb ba n\u0103m qua, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 k\u1ef7 ni\u1ec7m 700 n\u0103m ng\u00e0y ng\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c phong th\u00e1nh (1323), 750 n\u0103m ng\u00e0y m\u1ea5t c\u1ee7a ng\u00e0i (1274) v\u00e0 800 n\u0103m ng\u00e0y sinh c\u1ee7a ng\u00e0i (1225). Tuy nhi\u00ean, y\u1ebfu t\u1ed1 trung t\u00e2m trong cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a ng\u00e0i v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 b\u00ed \u1ea9n, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a ng\u00e0i. M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a M\u1ef9, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed y khoa <a href=\"https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/375725779_A_plausible_historical_and_forensic_account_of_the_death_of_Thomas_Aquinas\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><em>World Neurosurgey<\/em><\/a> v\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00e0o th\u00e1ng 2 n\u0103m 2024, c\u00f3 th\u1ec3 v\u00e9n b\u1ee9c m\u00e0n v\u1ec1 b\u00ed \u1ea9n n\u00e0y v\u00e0 g\u1ee3i \u00fd r\u1eb1ng c\u00e1i ch\u1ebft b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a ng\u00e0i v\u00e0o n\u0103m 1274 c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn t\u1ee5 m\u00e1u d\u01b0\u1edbi m\u00e0ng c\u1ee9ng (t\u00edch t\u1ee5 m\u00e1u gi\u1eefa n\u00e3o v\u00e0 l\u1edbp b\u1ea3o v\u1ec7 b\u00ean ngo\u00e0i c\u1ee7a n\u00f3) c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Th\u00e1nh T\u00f4ma Aquin\u00f4, n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi t\u00e1c ph\u1ea9m <em>Summa Theologica<\/em>, \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn C\u00f4ng \u0111\u1ed3ng Lyon \u1edf Ph\u00e1p v\u00e0 g\u1eb7p tai n\u1ea1n tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng. M\u1ed9t s\u1ed1 t\u00e1c ph\u1ea9m n\u00f3i r\u1eb1ng ng\u00e0i \u0111\u00e3 \u0111\u1eadp \u0111\u1ea7u v\u00e0o m\u1ed9t c\u00e1i c\u00e2y nghi\u00eang. M\u1eb7c d\u00f9 ban \u0111\u1ea7u d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng h\u1ec1 h\u1ea5n g\u00ec, nh\u01b0ng ng\u00e0i b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ea3m th\u1ea5y kh\u00f4ng kh\u1ecfe v\u00e0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u1ee7a ng\u00e0i tr\u1edf n\u00ean t\u1ed3i t\u1ec7 h\u01a1n trong nh\u1eefng ng\u00e0y ti\u1ebfp theo. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, ng\u00e0i qua \u0111\u1eddi v\u00e0i tu\u1ea7n sau \u0111\u00f3 t\u1ea1i Tu vi\u1ec7n Fossanova n\u1eb1m \u1edf v\u00f9ng Lazio c\u1ee7a \u00dd.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Nh\u1eefng tri\u1ec7u ch\u1ee9ng kh\u00f4ng l\u1eeba d\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nghi\u00ean c\u1ee9u cho th\u1ea5y c\u00e1c tri\u1ec7u ch\u1ee9ng m\u00e0 Th\u00e1nh T\u00f4ma Aquin\u00f4 g\u1eb7p ph\u1ea3i \u2013 suy nh\u01b0\u1ee3c, bu\u1ed3n n\u00f4n, l\u00fa l\u1eabn v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 m\u1eafc ch\u1ee9ng lo\u1ea1n s\u1ea3n (dysphasie*?) \u2013 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi s\u1ef1 ti\u1ebfn tri\u1ec3n d\u1ea7n d\u1ea7n c\u1ee7a kh\u1ed1i m\u00e1u t\u1ee5 d\u01b0\u1edbi m\u00e0ng c\u1ee9ng. B\u1ec7nh l\u00fd n\u00e0y th\u01b0\u1eddng x\u1ea3y ra do ch\u1ea5n th\u01b0\u01a1ng s\u1ecd n\u00e3o nh\u1eb9 khi\u1ebfn m\u1ea1ch m\u00e1u b\u1ecb r\u00e1ch, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y khi\u1ebfn m\u00e1u \u1ee9 \u0111\u1ecdng t\u1eeb t\u1eeb v\u00e0 g\u00e2y \u00e1p l\u1ef1c l\u00ean n\u00e3o. C\u00e1c tri\u1ec7u ch\u1ee9ng th\u01b0\u1eddng g\u1eb7p bao g\u1ed3m \u0111au \u0111\u1ea7u, thay \u0111\u1ed5i nh\u1eadn th\u1ee9c, n\u00f3i ng\u1ecdng v\u00e0 suy nh\u01b0\u1ee3c c\u01a1 th\u1ec3.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">C\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u l\u1ecbch s\u1eed m\u00f4 t\u1ea3 Th\u00e1nh T\u00f4ma Aquin\u00f4 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7 m\u1ea1nh m\u1ebd, ngay c\u1ea3 trong nh\u1eefng ng\u00e0y cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a ng\u00e0i, khi ng\u00e0i th\u00e0nh c\u00f4ng khai tri\u1ec3n m\u1ed9t b\u00e0i b\u00ecnh lu\u1eadn s\u00e2u s\u1eafc hi\u1ec7n \u0111\u00e3 th\u1ea5t truy\u1ec1n v\u1ec1 s\u00e1ch Di\u1ec5m Ca. Nh\u01b0ng s\u1ef1 suy gi\u1ea3m th\u1ec3 ch\u1ea5t c\u1ee7a ng\u00e0i d\u1ea7n tr\u1edf n\u00ean t\u1ed3i t\u1ec7 h\u01a1n: m\u1ed9t ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc khi qua \u0111\u1eddi, ng\u00e0i \u0111i l\u1ea1i kh\u00f3 kh\u0103n v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 leo l\u00ean c\u1ea7u thang c\u1ee7a tu vi\u1ec7n n\u1eefa. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0a ra gi\u1ea3 thuy\u1ebft r\u1eb1ng n\u1ebfu Th\u00e1nh T\u00f4ma Aquin\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp c\u1eadn v\u1edbi c\u00e1c k\u1ef9 thu\u1eadt y t\u1ebf hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 d\u1eabn l\u01b0u ho\u1eb7c t\u1ea1o l\u1ed7 khoan \u0111\u1ec3 gi\u1ea3m \u00e1p l\u1ef1c l\u00ean n\u00e3o, th\u00ec ng\u00e0i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 s\u1ed1ng s\u00f3t v\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p to l\u1edbn c\u1ee7a m\u00ecnh cho th\u1ea7n h\u1ecdc v\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>C\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft kh\u00e1c<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Qua nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7, nhi\u1ec1u gi\u1ea3 thuy\u1ebft kh\u00e1c nhau \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra li\u00ean quan \u0111\u1ebfn c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a Th\u00e1nh T\u00f4ma Aquin\u00f4, bao g\u1ed3m c\u1ea3 ng\u1ed9 \u0111\u1ed9c ho\u1eb7c b\u1ecb ng\u1ea5t sau m\u1ed9t th\u1ecb ki\u1ebfn th\u1ea7n b\u00ed. M\u1eb7c d\u00f9 c\u00f3 s\u1ee9c thuy\u1ebft ph\u1ee5c theo c\u00e1ch c\u1ee7a ch\u00fang, nh\u01b0ng nh\u1eefng gi\u1ea3 thuy\u1ebft n\u00e0y l\u1ea1i thi\u1ebfu n\u1ec1n t\u1ea3ng ph\u00e1p y v\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed m\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1edbi \u0111\u01b0a ra. C\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u, v\u1ed1n l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f3 t\u1ef1a \u0111\u1ec1 <em>A Plausible Historical and Forensic Account of the Death of Thomas Aquinas<\/em> (<em>B\u1ea3n t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 ph\u00e1p y kh\u1ea3 t\u00edn v\u1ec1 c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a T\u00f4ma Aquin\u00f4<\/em>), hi\u1ec7n \u0111ang k\u00eau g\u1ecdi \u0111i\u1ec1u tra th\u00eam. H\u1ecd hy v\u1ecdng c\u00f3 th\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u hai h\u1ed9p s\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 c\u1ee7a Th\u00e1nh T\u00f4ma Aquin\u00f4, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o qu\u1ea3n \u1edf \u00dd v\u00e0 Ph\u00e1p, \u0111\u1ec3 t\u00ecm b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 ch\u1ea5n th\u01b0\u01a1ng c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ed7 tr\u1ee3 cho k\u1ebft lu\u1eadn c\u1ee7a h\u1ecd. Cho \u0111\u1ebfn nay, ph\u00e2n t\u00edch c\u1ee7a h\u1ecd ch\u1ec9 gi\u1edbi h\u1ea1n \u1edf nh\u1eefng b\u1ee9c \u1ea3nh ch\u1ee5p c\u00e1c di t\u00edch, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ng\u0103n c\u1ea3n vi\u1ec7c \u0111\u01b0a ra k\u1ebft lu\u1eadn d\u1ee9t kho\u00e1t. Trong khi Gi\u00e1o h\u1ed9i k\u1ef7 ni\u1ec7m 700 n\u0103m phong th\u00e1nh cho ng\u00e0i v\u00e0o n\u0103m 2023, m\u1ed9t trong nh\u1eefng v\u1ecb th\u00e1nh v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t c\u1ee7a Gi\u00e1o h\u1ed9i v\u1eabn ch\u01b0a ng\u1eebng thu h\u00fat \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng. &nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>T\u00fd Linh<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>(theo Daniel Esparza,<\/em> <em><a href=\"https:\/\/fr.aleteia.org\/2025\/02\/06\/la-cause-de-la-mort-de-saint-thomas-daquin-enfin-connue\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Aleteia<\/a>)<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">* <strong>Dysphagie<\/strong>&nbsp;: ch\u1ee9ng kh\u00f3 nu\u1ed1t.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<div class=\"mh-excerpt\"><p>M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 v\u00e0o n\u0103m 2024 tr\u00ean World Neurosurgery, m\u1ed9t t\u1ea1p ch\u00ed y khoa c\u1ee7a M\u1ef9, cho th\u1ea5y r\u1eb1ng kh\u1ed1i m\u00e1u t\u1ee5 <a class=\"mh-excerpt-more\" href=\"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/nguyen-nhan-cai-chet-cua-thanh-toma-aquino-cuoi-cung-da-duoc-biet\/\" title=\"NGUY\u00caN NH\u00c2N C\u00c1I CH\u1ebeT C\u1ee6A TH\u00c1NH T\u00d4MA AQUIN\u00d4 CU\u1ed0I C\u00d9NG \u0110\u00c3 \u0110\u01af\u1ee2C BI\u1ebeT?\">[&#8230;]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":20931,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[8,48],"tags":[168],"class_list":["post-33535","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-the-gioi","category-ty-linh","tag-cac-thanh-nhan-vat"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33535","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33535"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33535\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":33537,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33535\/revisions\/33537"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20931"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33535"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33535"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/xuanbichvietnam.net\/trangchu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33535"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}