Nhân dịp kỷ niệm 60 năm thành lập Thượng Hội Đồng Giám Mục, ĐHY Grech vạch lại “sự tiến triển” của thể chế này: từ khi ra đời theo trực giác của Đức Phaolô VI cho đến việc trình bày rõ ràng trong một hành trình gồm ba giai đoạn theo ý muốn của Đức Phanxicô. ĐHY cũng nhắc lại những thành quả của hai đại hội tại Vatican vào năm 2023-2024, đồng thời mời gọi các Giáo hội địa phương thử nghiệm các đề xuất cho giai đoạn thứ ba của tiến trình.
“Hãy làm mọi thứ có thể để giai đoạn thứ ba của tiến trình hiệp hành tạo thành một bước tiến mới trong kinh nghiệm và hiểu biết về tính hiệp hành”, tính hiệp hành mà Đức Thánh Cha Phanxicô và, cũng như ngài, Đức Lêô XIV, đã định nghĩa là “con đường ưu tiên để thực hiện sự hiệp thông trong Giáo hội”. Đây là mong muốn mà Đức Hồng y Mario Grech, Tổng Thư ký Thượng Hội đồng Giám mục, bày tỏ trong một ghi chú được công bố nhân dịp kỷ niệm 60 năm thành lập Thượng Hội đồng Giám mục bởi Thánh Phaolô VI. Đó là ngày 15 tháng 9 năm 1965, khi Công đồng Vatican II sắp kết thúc. Một “trực giác ngôn sứ” của Đức Giáo hoàng Montini, như Đức Lêô XIV đã tuyên bố vào Chúa Nhật vừa qua trong buổi đọc Kinh Truyền Tin, hy vọng rằng việc kỷ niệm 60 năm thành lập thể chế này “khơi dậy một cam kết đổi mới đối với sự hiệp nhất, tính hiệp hành và sứ mạng của Giáo hội”.
Một niềm hy vọng đã được Đức Hồng y Grech khơi dậy và khởi động lại, nhằm hướng đến giai đoạn thứ ba của tiến trình này mà Đức Thánh Cha Phanxicô muốn bắt đầu “từ dưới”, từ các giáo phận và các Giáo hội địa phương, trong một tiến trình ba giai đoạn được kết thúc bằng hai khóa họp của đại hội tại Vatican, dẫn đến tài liệu chung kết. Và chính tài liệu này mà Đức Hồng y người Malta mời gọi tham khảo, xin các Giáo hội địa phương và các nhóm của họ ở cấp quốc gia và lục địa thử nghiệm và xác minh các đề xuất.
Trực giác “ngôn sứ” của Đức Phaolô VI
Tuy nhiên, để hướng tới tương lai, cần phải nhìn về quá khứ. Đây là lý do tại sao Đức Hồng y Grech, trong ghi chú của mình, khởi đi từ nguồn gốc của Thượng Hội đồng, nghĩa là từ trực giác của Đức Phaolô VI, qua tự sắc Apostolica Sollicitudo, ngài đã thành lập Thượng hội đồng Giám mục để “đáp ứng các yêu cầu của các Nghị phụ Công đồng” và giúp cho Giám mục đoàn tham dự “vào đặc quyền Phêrô chăm lo cho toàn thể Giáo hội”.
Đức Hồng y nhấn mạnh, Đức Phaolô VI đã trao cho Giáo hội “một thể chế trung tâm đại diện cho toàn thể hàng giám mục, có khả năng thúc đẩy sự kết hợp và cộng tác của các giám mục trên toàn thế giới với Giám mục Rôma” và “giúp ngài qua các lời khuyên” về các chủ đề và vấn đề mang tính quyết định đối với dân Chúa.
Canh tân đời sống Giáo hội
Kể từ đó, 16 đại hội thường kỳ, 3 đại hội ngoại thường và 11 đại hội đặc biệt đã được tổ chức. Tất cả các Đức Giáo hoàng kế nhiệm nhau kể từ Công đồng, trong việc tiếp nhận các đề xuất hoặc các tài liệu chung kết do các đại hội khác nhau soạn thảo, “đã gửi tới Giáo hội những tông huấn hậu thượng hội đồng” vốn “đã góp phần rất lớn vào việc đổi mới đời sống Giáo hội”.
Sự biến đổi mà Đức Phanxicô mong muốn
Nhưng trong sáu mươi năm qua, thể chế thượng hội đồng cũng đã trải qua “một sự tiến triển đáng kể”, Đức Hồng y Grech lưu ý. Điều này là nhờ vào mỗi vị Giáo hoàng đã “làm phong phú thêm sự hiểu biết” và đặc biệt là Đức Thánh Cha Phanxicô, người “muốn biến Thượng hội đồng từ một sự kiện dành riêng cho một đại hội các Giám mục thành một tiến trình theo các giai đoạn trong đó toàn thể Giáo hội tham gia”. Vì thế, đó là giai đoạn đầu tiên tham khảo ý kiến của Dân Chúa, sau đó là các giai đoạn “phân định” của các Hội đồng Giám mục, các Đại hội Lục địa và Đại hội đồng thông thường, được cử hành tại Rôma vào tháng 10 năm 2023 và 2024.
Đức Thánh Cha Phanxicô đã công bố những điều này vào tháng 10 năm 2015, trong bài phát biểu đáng nhớ của ngài tại Hội trường Phaolô VI nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập Thượng hội đồng, “các điều kiện biến đổi Thượng hội đồng từ một sự kiện thành một tiến trình, thể hiện rõ, trong việc lắng nghe, nguyên tắc về một Giáo hội có tính hiệp hành về mặt hiến pháp”. Một sự lắng nghe “hỗ tương” trong đó “mỗi người có một điều gì đó để đóng góp”: dân Chúa, Giám mục đoàn, Giám mục Rôma. “Mỗi người đều lắng nghe người khác và tất cả đều lắng nghe Chúa Thánh Thần.” Những chỉ dẫn của Đức Giáo hoàng sau đó đã truyền cảm hứng cho tông hiến Episcopalis Communio, được ban hành cách đây 7 năm (15 tháng 9 năm 2018).
Con đường ưu tiên cho sự hiệp thông trong Giáo hội
Những gì đã trải qua trong những năm vừa qua đã cho thấy rằng “việc thực thi tính hiệp hành là con đường ưu tiên để thực hiện sự hiệp thông trong Giáo hội”, Đức Hồng y Grech khẳng định. Ngài nói thêm: “Chúng ta đã trải nghiệm vẻ đẹp và sức mạnh của tiến trình này trong hai giai đoạn đầu tiên của Đại hội đồng thường kỳ lần thứ XVI, trong thời gian đó chúng ta lắng nghe những gì Chúa Thánh Thần nói với Giáo hội bằng cách học cách lắng nghe nhau”. Do đó, “một con đường rất lý thú”, được đánh dấu bởi các giai đoạn “phân định trong Giáo hội” và được đóng dấu bằng cuộc bỏ phiếu về Tài liệu chung kết mà Đức Thánh Cha Phanxicô “ngay lập tức phê chuẩn và trao cho Giáo hội như một phần của huấn quyền thông thường”.
Tý Linh
(theo Salvatore Cernuzio – Vatican News)