Cùng với Đức Bartholomée I và các thượng phụ cùng các đại diện của các Giáo hội, Đức Lêô XIV đã kỷ niệm 1700 năm Công đồng Nixê trong buổi cầu nguyện tại vết tích Vương cung thánh đường Saint-Néophyte, nay là thành phố Iznik. Trong bài diễn văn, Đức Thánh Cha kêu gọi mạnh mẽ bác bỏ “mọi hình thức duy chính thống quá khích và cuồng tín”, đồng thời hành động cho tình huynh đệ, đối thoại và hợp tác.
Trái với Vương cung thánh đường Saint-Néophyte, bị phá hủy bởi trận động đất năm 740 và bị nhấn chìm bởi nước của hồ Iznik, di sản của công đồng chung đầu tiên trong lịch sử Giáo hội vẫn tồn tại qua nhiều thế kỷ. 1700 năm sau, Kinh Tin Kính của công đồng đã được đọc đồng thanh tại chính nơi nó được trình bày lần đầu tiên, bởi những người đứng đầu các Giáo hội và các đại diện của các cộng đồng Kitô giáo trên toàn thế giới, vào thứ Sáu, ngày 28/11.
Gần vết tích khảo cổ của Vương cung thánh đường Byzantine cổ xưa, cách Istanbul 130 km về phía đông nam, và trong sự im lặng trang nghiêm, Đức Giáo hoàng Lêô XIV và Đức Thượng phụ đại kết Constantinople Bartholomée I đã cầu nguyện cùng với những người anh em Kitô hữu của mình trước các linh ảnh tượng trưng cho Chúa Kitô và các tham dự viên của Công đồng.
Trong số các vị thượng phụ có mặt có các vị thuộc Tòa Thượng phụ Chính thống giáo Syriac tại Antiôkia và Toàn Phương Đông, Tòa Thượng phụ Chính thống giáo Copt tại Alexandria, Tòa Thượng phụ Chính thống giáo Hy Lạp tại Giêrusalem, và Tòa Thượng phụ Chính thống giáo Hy Lạp tại Antiôkia và Toàn Phương Đông, cũng như đại diện của Giáo hội Tông truyền Armenia. Cũng có mặt là đại diện từ thế giới Tin Lành, cùng với Cộng đồng Anh giáo, Liên đoàn Luther Thế giới, Liên minh Phúc âm Thế giới hay Hội đồng Thế giới Mennonite. Tất cả những tiếng nói này đều đồng thanh đọc Kinh Tin Kính Nixê-Constantinople, mà không đọc cụm từ Filioque (và bởi Chúa Con).
“Chúng tôi vô cùng xúc động khi tất cả quý vị đã hưởng ứng tích cực lời mời gọi khiêm nhường của chúng tôi, thông qua cuộc hành hương chung này, để tôn vinh ký ức và di sản của Công đồng chung đầu tiên được tổ chức tại Nixê, một ngàn bảy trăm năm trước”, Đức Bartholomée I tuyên bố trong diễn văn chào mừng. “Chúng ta tụ họp ở đây không chỉ để tưởng nhớ quá khứ hay chỉ để suy ngẫm về lịch sử”, vị đứng đầu Giáo hội Chính thống giáo Constantinople, người khởi xướng sự kiện này, giải thích. “Chúng ta hiện diện nơi đây để làm chứng cho cùng một đức tin mà các Nghị phụ của công đồng Nixê đã bày tỏ”. Được triệu tập bởi Hoàng đế Constantinô I, các Nghị phụ của Công đồng đã họp vào năm 325 tại nơi ngày nay là thành phố Iznik để lên án lạc thuyết Ariô và tuyên xưng đức tin vào ơn cứu độ trong Chúa Giêsu Kitô và vào Thiên Chúa duy nhất, Cha, Con và Thánh Thần. Đức Thượng phụ nhấn mạnh: “Chúng ta đang trở về với nguồn mạch đức tin Kitô giáo này để tiến về phía trước”.
Thần tính của Chúa Kitô
Sau bài đọc Tin Mừng theo thánh Gioan, Đức Thánh Cha đã có bài diễn văn bằng tiếng Anh. Ngài nhấn mạnh: “Trong giai đoạn bi thảm này, trên nhiều phương diện, khi con người phải chịu vô số mối đe dọa đối với phẩm giá của mình, việc kỷ niệm 1700 năm Công đồng Nixê I là một cơ hội quý báu để chúng ta tự hỏi Chúa Giêsu Kitô là ai trong cuộc sống của người nam và người nữ ngày nay, Ngài là ai đối với mỗi người chúng ta”. “Câu hỏi này đặc biệt chất vấn các Kitô hữu đang có nguy cơ giản lược Chúa Giêsu Kitô thành một kiểu lãnh đạo đặc sủng hay siêu nhân, một sự bóp méo cuối cùng dẫn đến nỗi buồn và hoang mang.”
Đức Thánh Cha giải thích: “Khi phủ nhận thần tính của Chúa Kitô, Ariô đã hạ thấp Người xuống chỉ còn là một trung gian giữa Thiên Chúa và con người, phớt lờ thực tại Nhập Thể, khiến cho Thiên Chúa và con người vẫn tách biệt nhau một cách không thể vãn hồi. Nhưng nếu Thiên Chúa không làm người, thì làm sao con người phàm trần có thể tham dự vào sự sống bất tử của Người? Đây là vấn đề đặt ra tại Công đồng Nixê, và cũng là vấn đề ngày nay: đức tin vào Thiên Chúa, Đấng, trong Chúa Giêsu Kitô, đã trở nên giống chúng ta để làm cho chúng ta ‘tham dự vào bản tính thần linh’.”
Hiệp nhất trong Chúa Giêsu Kitô
“Lời tuyên xưng đức tin mang tính Kitô học này có tầm quan trọng nền tảng trong hành trình của các Kitô hữu hướng đến sự hiệp thông trọn vẹn”, Đức Thánh Cha nhấn mạnh và đồng thời cho biết lời tuyên xưng này được chia sẻ bởi tất cả các Giáo hội và cộng đồng Kitô giáo trên toàn thế giới, kể cả những cộng đồng không sử dụng Kinh Tin Kính Nixê-Constantinople trong phụng vụ. Đức Thánh Cha tiếp tục bài diễn văn bằng cách trích dẫn thánh Augustinô: “Chúng ta có thể nói rằng ‘dù người Kitô hữu chúng ta thì nhiều, nhưng trong Chúa Kitô quy nhất, chúng ta là một’” (Exposition sur le Psaume 127).
“Khởi đi từ nhận thức rằng chúng ta đã được hiệp nhất nhờ mối dây liên kết sâu xa này”, Đức Thánh Cha mời gọi mọi người “vượt qua gương mù gương xấu của những chia rẽ mà tiếc thay vẫn còn tồn tại, và nuôi dưỡng khát vọng hiệp nhất mà Chúa Giêsu đã cầu nguyện và hiến mạng sống mình”. “Chúng ta càng hòa giải, chúng ta, những người Kitô hữu, càng có thể làm chứng đáng tin cậy cho Tin Mừng của Chúa Giêsu Kitô, vốn là một lời loan báo hy vọng cho tất cả mọi người, một sứ điệp hòa bình và tình huynh đệ phổ quát vượt qua biên giới các cộng đồng và quốc gia của chúng ta”, Đức Lêô XIV khẳng định, khi lặp lại lời của vị tiền nhiệm của ngài trong phiên họp toàn thể của Hội đồng Giáo hoàng Thúc đẩy Hiệp nhất Kitô hữu vào ngày 6 tháng 5 năm 2022.
Hòa giải nhân loại, bác bỏ sự cuồng tín tôn giáo
Nhưng khát vọng hiệp thông trọn vẹn giữa tất cả những người tin vào Chúa Giêsu Kitô vượt ra ngoài thế giới Kitô giáo. Nó luôn đi kèm với “việc tìm kiếm tình huynh đệ giữa tất cả mọi người”. “Trong Kinh Tin Kính Nixê, chúng ta tuyên xưng đức tin ‘vào một Thiên Chúa, là Cha’; tuy nhiên, sẽ không thể gọi Thiên Chúa là Cha nếu chúng ta từ chối nhìn nhận những người nam và người nữ khác, những người cũng được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa, là anh chị em.” Trong khi tình huynh đệ và tình chị em phổ quát vượt lên trên những khác biệt về sắc tộc, văn hóa hay tôn giáo, các tôn giáo “là những người gìn giữ chân lý này và cần khuyến khích các cá nhân, nhóm và dân tộc nhìn nhận và thực hành chân lý đó.”
Đức Thánh Cha thúc giục: “Việc sử dụng tôn giáo để biện minh cho chiến tranh và bạo lực, cũng như mọi hình thức duy chính thống quá khích và cuồng tín, cần phải bị bác bỏ một cách mạnh mẽ, trong khi con đường phải theo là con đường gặp gỡ huynh đệ, đối thoại và hợp tác.” Đức Thánh Cha kết thúc bài diễn văn bằng lời phó thác cho Thiên Chúa: “Xin Thiên Chúa Cha, Đấng toàn năng và giàu lòng thương xót, lắng nghe lời cầu nguyện tha thiết mà chúng ta dâng lên Ngài hôm nay và xin Ngài ban cho ngày kỷ niệm quan trọng này mang lại nhiều hoa trái hòa giải, hiệp nhất và hòa bình.”
Tý Linh
(theo Alexandra Sirgant – Vatican News)