Thứ Tư 1/10, tại Castel Gandolfo, Đức Lêô XVI đã khai mạc một hội nghị quốc tế nhằm “khơi dậy hy vọng về một nền công lý khí hậu”. Mười năm sau Laudato si’ và vài tuần trước COP30, ngài mời gọi “trở lại với trái tim, trụ sở của tự do” để thực hiện một cuộc hoán cải sinh thái. Ngài khẳng định trước khoảng 30 nhà lãnh đạo tôn giáo và hàng trăm nhà hoạt động chính trị và hiệp hội rằng các cá nhân và cộng đồng phải gây áp lực lên những người nắm quyền lực.
Mười năm sau khi xuất bản Thông điệp Laudato si’, Đức Lêô XIV không thể không bày tỏ lòng kính trọng đối với người tiền nhiệm của mình. Thông điệp của Đức Phanxicô “đã khích lệ Giáo hội và nhiều người có thiện chí rất nhiều”. Nó là điểm khởi đầu cho các cuộc thảo luận, các chương trình ở trường học hoặc đại học, tất cả các loại dự án hoặc hợp tác trên tất cả các châu lục. Trong bài phát biểu của mình, Đức Lêô XIV lưu ý rằng các giáo phận và dòng tu “đã để cho mình được truyền cảm hứng” nhằm chú ý đến Ngôi nhà chung và người nghèo, nhưng văn bản này đã có tác động 360 độ. Nó đã tác động ngay cả tại các “hội nghị thượng đỉnh quốc tế”, cũng ảnh hưởng đến các giới kinh tế, đại kết và liên tôn cũng như các trung tâm nghiên cứu về thần học và đạo đức sinh học. Mô hình sinh thái toàn diện của Thông điệp, những lời kêu gọi tha thiết của nó về sự đối thoại và hiệp nhất của gia đình nhân loại, để đương đầu với những nguyên nhân của các vấn đề, đã khơi dậy “sự quan tâm rộng lớn”.
“Việc còn lại phải làm là gì?”
Đối diện với khán giả là các nhà lãnh đạo tôn giáo, chính trị gia và các nhà hoạt động, Đức Lêô XVI bắt đầu bằng việc tạ ơn Thiên Chúa vì “món quà và di sản này của Đức Thánh Cha Phanxicô”. Nhưng nếu phải ghi nhớ “với lòng biết ơn”, thì cũng phải tiến về phía trước. Nếu Laudato si’ nêu bật những thách thức có tính thời sự, thì “ngày nay, thậm chí hơn mười năm trước”, “việc còn lại phải làm là gì?”, Đức Thánh Cha Lêô XIV hỏi.
Đức Thánh Cha muốn tránh một cạm bẫy kép: lắng nghe thấy tiếng kêu của trái đất và người nghèo không thể xuất hiện như “một mốt nhất thời” hay một “chủ đề gây chia rẽ”. Cách đây 2 năm, Tông huấn Laudate Deum đã nhấn mạnh việc một số người giảm thiểu biến đổi khí hậu, chế nhạo những người nói về hiện tượng nóng lên toàn cầu, hoặc tệ hơn, buộc tội người nghèo là “có tội về những gì họ phải chịu đựng nhiều hơn những người khác”.
Trở về với trái tim để hành động
Đức Thánh Cha kêu gọi “trở về với trái tim”, nơi mà trong Thánh Kinh không phải “chỉ là trung tâm của tình cảm và cảm xúc”, nhưng là “trụ sở của tự do”. Đức Lêô XIV giải thích, mặc dù nó bao gồm lý trí, nhưng nó vượt lên trên lý trí và biến đổi lý trí, bằng cách hòa nhập và ảnh hưởng đến tất cả các khía cạnh của con người và các mối liên kết cơ bản của họ. “Trái tim là nơi mà thực tại bên ngoài có tác động lớn nhất, nơi thực hiện những nghiên cứu sâu sắc nhất, nơi khám phá những mong muốn chân thực nhất, nơi khám phá căn tính sâu xa của mỗi người và nơi làm sáng tỏ các quyết định.” Đối với Đức Thánh Cha, chỉ có việc quay trở lại với trái tim mới có thể thực hiện một cuộc hoán cải sinh thái thực sự.
Đức Thánh Cha đề nghị chuyển “từ thu thập dữ liệu” sang bảo vệ hiệu quả, “từ các diễn ngôn bảo vệ môi trường” sang chuyển đổi lối sống cá nhân và tập thể. Đối với các tín hữu, ngài nhấn mạnh, “việc hoán cải này không khác gì việc hoán cải dẫn chúng ta đến với Thiên Chúa hằng sống, bởi vì chúng ta không thể yêu mến Thiên Chúa vô hình bằng cách khinh thường các thụ tạo của Ngài”. Do đó, ngài mời gọi các nhà lãnh đạo tôn giáo có mặt tại trung tâm Mariopoli ở Castel Gandolfo hãy “trở thành những người mang niềm hy vọng vốn nảy sinh từ việc nhìn nhận sự hiện diện của Thiên Chúa đã hoạt động trong lịch sử”, bằng cách lớn lên như thánh Phanxicô, “với Thiên Chúa, với người khác, với thiên nhiên và với chính chúng ta”. Bằng cách khám phá những chiều kích này, chúng ta có thể gia tăng hy vọng, “bằng cách thực hiện cách tiếp cận liên ngành của Laudato Si’ và lời kêu gọi hiệp nhất và cộng tác phát sinh từ đó”.
Kêu gọi hiệp nhất
Đức Lêô XIV kêu gọi sự hiệp nhất xung quanh hệ sinh thái toàn diện và hòa bình, bởi vì “chúng ta là một gia đình duy nhất”, “chúng ta sống trên cùng một hành tinh, mà chúng ta phải cùng nhau chăm sóc”. Ngài hoan nghênh sự đa dạng của các tổ chức có mặt tại hội nghị ở Castel Gandolfo này. Một hội nghị nhằm mục đích, theo giải thích của Phong trào Laudato si’ vào thứ Ba 30/9 tại Văn phòng Báo chí, khởi động lại cuộc huy động vài tuần trước COP30 ở Belém nhằm đề xuất một kế hoạch hành động, bổ sung cho các đề xuất và quy định của chính phủ.
Trong bài phát biểu của mình, Đức Lêô XIV cũng nhấn mạnh đến vai trò của các tổ chức phi chính phủ và hiệp hội. “Xã hội phải gây áp lực lên các chính phủ để họ xây dựng các quy định, thủ tục và biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn”. Các công dân phải cảnh giác, vì nếu không có họ, “sẽ không thể đấu tranh chống lại những thiệt hại về môi trường”. Ngoài ra, luật pháp của thành phố có thể hiệu quả hơn nếu các thỏa thuận giữa các cư dân lân cận ủng hộ các chính sách tương tự. Đức Thánh Cha hy vọng rằng trong các cuộc họp quốc tế tiếp theo (COP30, Hội nghị Thượng đỉnh về Nước, v.v.), những người có trách nhiệm sẽ nghe thấy tiếng kêu của trái đất, của người nghèo, của người bản địa, của “những người di cư không tự nguyện”… Các chính trị gia và những công dân bình thường, đặc biệt là những người trẻ, được mời đóng góp cho sứ mạng này, bằng cách “luôn luôn và kiên trì nhắm tới công ích”.
“Không có chỗ cho sự thờ ơ hay cam chịu.”
Câu trả lời của chúng ta sẽ là gì?
Kết thúc bài diễn văn của mình, Đức Lêô XIV đặt câu hỏi: “Thiên Chúa sẽ hỏi chúng ta liệu chúng ta có vun trồng và chăm sóc thế giới mà Ngài đã tạo dựng không, và liệu chúng ta có chăm sóc anh chị em của chúng ta hay không. Câu trả lời của chúng ta là gì?“
Trong cuộc gặp gỡ này, Đức Thánh Cha đã làm phép cho một khối băng 20.000 năm tuổi được lấy từ vịnh hẹp Nuup Kangerlua, nơi nó tan chảy ra đại dương sau khi tách ra khỏi chỏm băng Greenland.
Tý Linh
(theo Marie Duhamel –Vatican News)