Lời kêu gọi mạnh mẽ chống lại mọi hình thức lạm dụng: tình dục, quyền lực, lương tâm. Đây là những gì chứa đựng trong sứ điệp của Đức Thánh Cha cho chương trình sân khấu “Proyecto Ugaz” ở Pêru, dành riêng cho Paola Ugaz, nhà báo nổi tiếng với cuộc điều tra về phong trào Sodalicio, bị xóa bỏ kể từ đó, và vì lý do này, bà trở thành trung tâm của cuộc đàn áp. Ngài khuyến khích tự do báo chí: “Nơi nào một nhà báo bị buộc im lặng, tinh thần dân chủ của một đất nước sẽ bị suy yếu”.
Paola Ugaz và Đức cha Jordi Bertemeu trong buổi biểu diễn Proyecto Ugaz, thứ Sáu 20/6 tại Lima.
Một người nữ, lòng can đảm chống lại sự lạm dụng và biến chất, một chứng tá cho thế giới và cho Giáo hội, ủng hộ quyền tự do báo chí – bởi vì bịt miệng các nhà báo là gây nguy hiểm cho nền dân chủ của một quốc gia – nhưng trên hết là lời kêu gọi: “Khắc sâu vào toàn Giáo hội một nền văn hóa phòng ngừa không dung thứ bất kỳ hình thức lạm dụng nào: không làm dụng quyền lực hay quyền bính, không lạm dụng lương tâm hay tâm linh, cũng không lạm dụng tình dục”; đây là nội dung sứ điệp của Đức Giáo hoàng Lêô XIV được đọc ở Peru vào tối thứ Sáu, 20/6, trong buổi biểu diễn vở kịch “Proyecto Ugaz”.
Thực tại truyền cảm hứng cho sự hư cấu nhằm khuếch đại công việc báo chí cũng được Giáo hoàng biểu dương và khuyến khích. Mọi chuyện diễn ra giữa Rôma và Lima, nơi, tại Nhà hát Plaza, từ ngày 3 đến ngày 29 tháng Sáu, vở kịch “Proyecto Ugaz” (Dự án Ugaz) đang được trình diễn, một vở kịch có khán giả chính (dù ở xa) Đức Giáo hoàng Lêô XIV, người muốn gửi một sứ điệp tái khẳng định tầm quan trọng của hai chủ đề trung tâm của toàn bộ vở kịch: cuộc chiến chống lạm dụng và tầm quan trọng của báo chí trong việc phục vụ sự thật và tự do.
Quả thật, vở kịch “Proyecto Ugaz” được dành riêng cho Paola Ugaz, được biết đến ở quốc gia Nam Mỹ này nhờ công việc điều tra chống lại một trong những phong trào mạnh mẽ nhất ở châu Mỹ Latinh trong quá khứ, Sodalicio de Vida Cristiana, thường được gọi là “Sodalicio”. Phong trào này đã bị Đức Thánh Cha Phanxicô xóa bỏ vào ngày 14 tháng Tư, do các trường hợp lạm dụng dưới nhiều hình thức và sự biến chất trong phong trào – bắt đầu từ những nhà lãnh đạo và người sáng lập phong trào này, Luis Figari – mà sau một cuộc điều tra kỹ lưỡng do Tòa Thánh thực hiện, đã nêu bật “sự thiếu đặc sủng sáng lập“.
Paola Ugaz là một trong những người đầu tiên nhắm vào một phong trào khổng lồ và phân nhánh. Bà đã làm điều này khi ký một cuốn sách vào năm 2015, cùng với đồng nghiệp Pedro Salinas, tập hợp lời khai từ các nạn nhân. Những trang này đã dẫn đến một số biện pháp của văn phòng công tố Peru và các cuộc điều tra nội bộ trong chính Sodalicio, cho đến khi có sự can thiệp của Đức Giáo hoàng Phanxicô, người luôn hết sức chú ý đến vấn đề này. Tuy nhiên, chính những trang này đã khiến người phụ nữ phải trả giá nhiều năm khiếu nại, bách hại và tấn công trong đời sống riêng tư cũng như nghề nghiệp của mình, đặc biệt là qua mạng xã hội. Quả thế, vào tháng 11 năm 2022, Paola Ugaz đã xin sự giúp đỡ và bảo vệ cho cô và ba nhà báo khác từ Đức Phanxicô, ngài đã tiếp kiến tất cả họ vào đầu tháng 12 năm 2024, đồng thời cũng khuyến khích công việc của họ.
Sự hỗ trợ này tiếp tục và được củng cố hơn nữa ngày hôm nay với Đức Giáo Hoàng Lêô XIV, người hoàn toàn quen biết thực tại ở Peru và vụ Sodalicio, cũng như công việc của chính Paola Ugaz, được gặp vào tháng Năm trong buổi tiếp kiến đầu tiên dành cho các đại diện truyền thông đã làm việc trong mật nghị (cuộc gặp gỡ đã được lưu danh mãi mãi bởi một bức ảnh cho thấy bà tặng Đức Giáo hoàng một chiếc khăn thủ công từ dãy Andes ở Pêru). Chính trong buổi tiếp kiến này, bốn ngày sau khi được bầu chọn, Đức Thánh Cha đã đề cập đến sứ điệp của mình, được đọc trong rạp hát bởi Đức cha Jordi Bertomeu, viên chức của Bộ Giáo lý Đức tin, ủy viên của Tòa Thánh ở Peêu về vụ Sodalicio, trước sự chứng kiến của các nhà báo khác và các nạn nhân của phong trào có mặt trong số khán giả.
Nhưng trước đó, Đức Giáo hoàng muốn nói lời cảm ơn ba lần. Trước hết, gửi đến những người đã hình thành và thực hiện Proyecto Ugaz, vốn không chỉ là sân khấu mà còn là “ký ức, sự tố cáo và trên hết là hành động công lý”, mang đến “tiếng nói và khuôn mặt cho nỗi đau đã chìm trong im lặng quá lâu”. Đức Thánh Cha viết : nhờ vở kịch này, “các nạn nhân của gia đình thiêng liêng Sodalicio đã bị xóa bỏ và các nhà báo đã đồng hành cùng họ – với lòng can đảm, kiên nhẫn và trung thành với sự thật – đã chiếu sáng khuôn mặt bị thương tích nhưng đầy hy vọng của Giáo hội”. Ngài nói thêm: “Cuộc đấu tranh cho công lý của các bạn cũng là cuộc đấu tranh của Giáo hội”, bởi vì “một đức tin không chạm đến những vết thương của thể xác và tâm hồn con người là một đức tin chưa biết đến Tin Mừng”.
“Hôm nay, chúng ta hãy nhận ra vết thương này nơi nhiều trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn đã bị phản bội khi họ tìm kiếm sự an ủi; cũng như nơi những người đã mạo hiểm sự tự do và danh tiếng của mình để sự thật không bị chôn vùi trong cát”.
Đức Thánh Cha gửi lời cảm ơn khác đến tất cả những người đã kiên trì vì chính nghĩa này, “ngay cả khi họ bị phớt lờ, bị loại hoặc thậm chí bị truy tố”. Về vấn đề này, ngài trích dẫn Thư gửi Dân Chúa tháng 8 năm 2018, do Đức Thánh Cha Phanxicô viết sau chuyến đi khó khăn đến Chile và cuộc gặp gỡ với các nạn nhân bị lạm dụng: “Nỗi đau của các nạn nhân và gia đình họ cũng là nỗi đau của chúng ta, và do đó, điều cấp bách là phải tái khẳng định cam kết dấn thân của chúng ta trong việc bảo đảm bảo vệ trẻ vị thành niên và người lớn dễ bị tổn thương”. Đức Lêô XIV biến thành của mình lời kêu gọi của người tiền nhiệm, mà, trong cùng Thư đó, nói về sự khác biệt giữa “tội phạm và sự biến chất”, đã mời gọi mọi người về “một sự hoán cải sâu xa trong Giáo hội”. Đây “không phải là lời nói hùng biện, mà là một con đường cụ thể của sự khiêm nhường, sự thật và sửa chữa”, Đức Thánh Cha nhấn mạnh và nói thêm rằng “việc phòng ngừa và chữa lành không phải là một chiến lược mục vụ: chúng là trung tâm của Tin Mừng”.
Vở kịch
Cuối cùng, lời cảm ơn thứ ba, Đức Thánh Cha bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đối với chính Paola “vì sự can đảm mà bà đã thể hiện khi nói chuyện với Đức Thánh Cha Phanxicô vào ngày 10 tháng 11 năm 2022 và cầu xin được bảo vệ khỏi các cuộc tấn công bất công mà bà và ba nhà báo khác, Pedro Salinas, Daniel Yovera và Patricia Lachira, là nạn nhân vì đã tố cáo những hành vi lạm dụng do một nhóm trong Giáo hội có trụ sở ở các quốc gia khác nhau nhưng có nguồn gốc từ Peru gây ra”.
“Trong số rất nhiều nạn nhân bị lạm dụng, cũng có các nạn nhân của lạm dụng kinh tế, các thành viên của các cộng đồng Catacaos và Castilla, điều này khiến những sự thật được báo cáo càng trở nên không thể chấp nhận được.”
Những lời nói với giới truyền thông vào ngày 12 tháng Năm vẫn còn vang vọng: đó không phải là một “lời chào hình thức” – chính Đức Giáo hoàng đã viết nó – nhưng là một “sự tái khẳng định sứ mạng thiêng liêng của những người, thông qua nghề báo, trở thành cầu nối giữa các sự viện và lương tâm của con người. Ngay cả khi đối mặt với những khó khăn lớn lao”.
“Sự thật không thuộc về ai cả, nhưng trách nhiệm của mọi người là tìm kiếm, bảo vệ và phục vụ nó.”
Do đó, thông qua một đoạn văn được viết và đọc trong buổi trình diễn, Đức Giáo hoàng Lêô đã cất lên tiếng nói của mình một cách mạnh mẽ, thấm đẫm “sự quan tâm và hy vọng” đối với người dân Pêru, những người dân Pêru “thân yêu” của ngài: “Trong giai đoạn căng thẳng sâu sắc về thể chế và xã hội này, việc bảo vệ báo chí tự do và đạo đức không chỉ là một hành động công lý, mà còn là nghĩa vụ đối với tất cả những ai khao khát một nền dân chủ mạnh mẽ và có sự tham gia”.
“Văn hóa gặp gỡ không được xây dựng trên những bài phát biểu trống rỗng hoặc những câu chuyện bị thao túng, nhưng dựa trên những sự việc được kể một cách khách quan, chặt chẽ, tôn trọng và can đảm.”
Áp-phích của vở kịch Proyecto Ugaz
Đức Thánh Cha ngỏ lời với chính các nhà chức trách Pêru, cũng như xã hội dân sự và mỗi công dân, để họ bảo vệ những người, từ các đài phát thanh cộng đồng đến các phương tiện truyền thông truyền thống, từ các vùng nông thôn đến thủ đô, nói lên sự thật “với sự liêm khiết và can đảm”.
“Nơi nào nhà báo bị buộc im lặng, linh hồn dân chủ của đất nước bị suy yếu”.
Đức Giáo Hoàng khẳng định: “Tự do báo chí là một công ích bất khả tước bỏ. Những người tận tâm thực hiện ơn gọi này không thể thấy tiếng nói của mình bị buộc im lặng vì những lợi ích nhỏ mọn hoặc vì sợ sự thật“. Ngài để lại một sứ điệp đầy “tình cảm mục vụ” cho tất cả các nhà truyền thông Pêru: “Đừng sợ, qua công việc của mình, các bạn có thể trở thành những người kiến tạo hòa bình, hiệp nhất và đối thoại xã hội. Hãy trở thành những người gieo ánh sáng trong bóng tối”.
“Ước mong điều này đánh thức các trái tim, lay động lương tâm và giúp chúng ta xây dựng một Giáo hội nơi không ai phải chịu đau khổ trong im lặng và nơi mà sự thật không bị coi là một mối đe dọa, nhưng là con đường giải thoát.”
Tý Linh
(theo Salvatore Cernuzio –Vatican News)