Một nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) của Pháp, bên cạnh việc huấn luyện thể thao và tư vấn tài chính, còn đề nghị trò chuyện… với một linh mục. Mặc dù những phản hồi “không tệ”, nhưng cha Tanguy Marie Pouliquen, một linh mục thuộc Cộng đoàn Bát Phúc và là giáo sư thần học luân lý tại Học viện Công giáo Toulouse, cảnh báo về một mô hình kinh doanh “không hề che giấu điều đó” và một AI “bắt chước thái độ đón tiếp” trong khi vẫn duy trì một mối quan hệ xa rời thực tại, vốn không liên quan gì đến sự đồng hành thiêng liêng.
Nó được gọi là Paul, đó là một “linh mục” được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo (AI), và nó “mô phỏng sự hướng dẫn và giảng dạy mà người ta mong đợi từ một linh mục ngoài đời thực“, trang web trí tuệ nhân tạo Yiaho, do công ty French Media Corp xuất bản, có trụ sở tại Bastia, cho biết. “Thành tựu công nghệ này được thiết kế để cung cấp cho tín đồ Công giáo khả năng tiếp cận mới lạ với lời khuyên thiêng liêng và hỗ trợ tôn giáo, bất kể địa điểm hay thời gian.” Không chỉ là một trang web thuần túy thiêng liêng, nền tảng này, đã thu hút 17 triệu lượt truy cập kể từ khi thành lập vào năm 2021, kết hợp các chatbot trò chuyện đóng vai “người làm vườn”, “đầu bếp”, “huấn luyện viên cuộc sống”, “nhà tâm lý học”, “nhà môi giới chứng khoán”, “luật sư”, “công chứng viên”, “nhà ngoại cảm”, mà còn cả “imam”, “rabbi” hoặc “linh mục”. Tham vọng của nó là trả lời tất cả các câu hỏi của người dùng, bất kể lĩnh vực nào.
Đây không phải là lần đầu tiên một “linh mục” do AI tạo ra đã xuất hiện. Vào tháng 4 năm 2024, Catholic Answers, một tổ chức phi chính phủ liên kết với Giáo phận San Diego, Hoa Kỳ, đã ra mắt “Cha Justin“, một giao diện cho phép người dùng trò chuyện với một “linh mục” do AI tạo ra. Thử nghiệm này không kéo dài lâu: vài ngày sau, sau nhiều phàn nàn vì những câu trả lời không phù hợp và ý định muốn giải tội của nó, “Cha Justin” chỉ còn là một “nhà thần học giáo dân”.
Câu trả lời “đúng” nhưng hạn chế
Linh mục AI của Yiaho mời gọi người dùng bày tỏ tâm tình và thổ lộ tình trạng tâm hồn của mình để cung cấp “lời khuyên thiêng liêng” và “sự hỗ trợ tôn giáo“. Cha Tanguy Marie Pouliquen, một linh mục thuộc Cộng đoàn Bát Phúc và là giáo sư thần học luân lý tại Học viện Công giáo Toulouse, đã thử nghiệm chatbot “Paul”. Cha kể : “Tôi đã chơi trò chơi, tôi đã đặt các câu hỏi, tôi đã làm như thể tôi là một người hơi lạc lối, tôi nói rằng tôi không ổn và đã hỏi tôi có thể làm gì cụ thể”. Sau đó, cha đánh giá: “Các câu trả lời không tệ, chúng đúng, chúng thậm chí còn trở nên sâu sắc hơn. Chúng chủ yếu dựa trên Cựu Ước và Tân Ước.”
Thoạt nhìn, vị linh mục do AI tạo ra đưa ra những câu trả lời hợp lý. Tuy nhiên, trang web có những hạn chế: “AI không bao giờ đặt câu hỏi cho người đối thoại, nên không có đối thoại” và “nó không được cập nhật”. Ví dụ, đối với chatbot, Đức Giáo hoàng Lêo XIV không tồn tại!
Mô hình kinh doanh
Truy cập vào các chatbot khác nhau là miễn phí. Nhưng rất nhanh chóng, người ta nhận thấy làm thế nào nền tảng này sẽ kiếm tiền. Sau vài câu hỏi, một cửa sổ bật lên xuất hiện, đề nghị bói bài. Người dùng được yêu cầu cung cấp địa chỉ email và phương thức thanh toán… Cha Tanguy Marie Pouliquen nói thêm : “Môi trường của trang web đặt ra nhiều câu hỏi; người dùng được cung cấp cơ hội chọn một lá bài tarot, chọn đăng ký video trực tuyến, chứ không phải video dành riêng cho Kitô hữu…”. Rủi ro là gì? Biết bao người mong manh và do đó dễ bị tổn thương, dễ bị lừa gạt bởi những lời mời chào kiểu này, sẽ nhanh chóng bị lừa. Vị linh mục thuộc Cộng đồng Bát Phúc nhấn mạnh : “Nếu một người thực sự lạc lối có một câu hỏi, những câu trả lời ‘tự động’, không liên quan đến trải nghiệm thực tế của họ, sẽ không giúp cho sự phân định của họ“.
Sự khác biệt với đồng hành thiêng liêng
Vả lại, một cuộc trò chuyện với một linh mục do AI tạo ra không liên quan gì đến sự đồng hành thiêng liêng. Cha Tanguy Marie Pouliquen lưu ý : “Việc đồng hành thiêng liêng đón nhận toàn bộ con người, với cảm xúc, tình trạng tâm hồn của họ…”. “Làm sao một AI, không có cảm xúc, có thể đón nhận một người? Một chatbot không thể đón nhận những cảm xúc sâu sắc.” AI không phân biệt giữa nghe và lắng nghe. “Nghe không phải là lắng nghe; lắng nghe là chào đón người khác một cách vô điều kiện và sâu sắc, trong sự khác biệt của họ.” Lắng nghe đòi hỏi cái nhìn, lòng trắc ẩn, sự tử tế, sự đồng cảm và sự cảm thông. Tất cả những yếu tố này đều xa lạ với một cỗ máy. Cha nhấn mạnh : “Không có khả năng cảm thấy mình được đón nhận bởi AI, ở nơi tôi thực sự là“. Và cũng không có khả năng đồng hành cùng hành trình của một người, “giúp họ phân định điều tốt đẹp thực sự của mình, ở với họ trong quá trình trưởng thành, và dẫn dắt họ vào những mối quan hệ rộng lớn hơn…”
Cuối cùng, thách thức của việc đồng hành thiêng liêng đích thực, “đó là đón nhận sự hiện diện của người khác, để đặt sự hiện diện đó vào sự hiện diện của Đấng Hiện Diện, tức là của Thiên Chúa.” Trí tuệ nhân tạo (AI) bỏ qua yếu tố thiết yếu này, thực sự mang tính tâm linh này của sự đồng hành. Cha Tanguy Marie Pouliquen kết luận : “Nói rõ ra, AI bắt chước tư thế đón nhận, nhưng nó thiếu những yếu tố cơ bản để thực sự được lắng nghe và do đó được đón nhận về mặt thiêng liêng“.
Lời kêu gọi cảnh giác
Đối với cha Tanguy Marie Pouliquen, mối nguy hiểm trong loại trải nghiệm này là thiết lập một mối quan hệ xa rời thực tại, và “cái gì xa rời thực tại thì làm cho xa rời thực tại, nhưng con người được tạo ra cho những mối quan hệ sống động, mang lại sự sống!” Cha Tanguy Marie Pouliquen kêu gọi sự cảnh giác về tư thế của nó với tư cách là một người sử dụng. “Chúng ta chịu trách nhiệm về thái độ của mình trước một màn hình, bởi vì màn hình luôn tạo ra một rào cản theo một cách nào đó. Đôi khi chúng ta tin vào sức mạnh của nó và đòi hỏi màn hình phải trả lời mọi thứ, ngay cả những vấn đề tâm linh, nhưng niềm tin này có thể làm trầm trọng thêm sự thoái thác trách nhiệm, cảm giác bất an, tạo ra những kỳ vọng khác, và cho phép một thế giới không phải của chúng ta bước vào…” Đây là mối nguy hiểm của “sự suy giảm nhân tính và gia tăng tính máy móc“, vị Cha cảnh báo bằng cách trích dẫn lời Paolo Benanti, nhà thần học và chuyên gia về đạo đức công nghệ.
Georges Bernanos đã nói: “Mối nguy hiểm không nằm ở sự gia tăng nhanh chóng của máy móc, mà nằm ở số lượng ngày càng tăng những người đã quen, từ nhỏ, với việc chỉ mong muốn những gì máy móc có thể cung cấp.” Một câu được trích dẫn trong văn bản tham khảo của Vatican về AI, Antiqua và Nova, xuất bản vào tháng 1 năm 2025. Cha Tanguy Marie Pouliquen nhắc nhớ : “Đừng mong đợi những câu trả lời tâm linh từ máy móc!“. Những câu trả lời chắc chắn sẽ được tìm thấy trong một cuộc trao đổi trực tiếp với một linh mục, một linh mục thực sự, “trong một liên chủ thể hiện thân.”
Tý Linh
(theo Mathilde de Robien, Aleteia)