Lời kêu gọi được đưa ra trong buổi tiếp kiến của Đức Lêô XIV dành cho các tham dự viên khóa đào tạo luật pháp và mục vụ của Tòa Thượng Thẩm Rôma vào ngày 21/11. Ngài nhắc nhở những người thi hành luật Giáo hội rằng trong Giáo hội, ngoài các kỹ thuật thủ tục, “chính các dữ kiện giáo hội học của án hôn phối đang bị đe dọa”. Vì mục đích này, ngài kêu gọi họ tìm kiếm “chân lý và ơn cứu độ của các linh hồn” trong việc áp dụng trung thành các quy định hiện hành.
Chủ đề chính của buổi gặp gỡ là kỷ niệm mười năm cải cách thủ tục tiêu hôn, do Đức Giáo hoàng Phanxicô hướng dẫn. Nhắc lại lời của vị tiền nhiệm cho những người thi hành luật Giáo hội, Đức Lêô XIV đã đề ra một số suy tư lấy cảm hứng từ chính tựa đề của khóa đào tạo, “Mười năm sau cuộc cải cách án hôn phối giáo luật: Chiều kích Giáo hội học, pháp lý và mục vụ“, bằng cách xem xét mối quan hệ giữa ba cách tiếp cận này đối với án hôn phối trong Giáo hội.
Một lĩnh vực không thuần túy kỹ thuật
Theo Đức Thánh Cha, “mối quan hệ này thường bị lãng quên” bởi vì “người ta có xu hướng coi thần học, luật pháp và mục vụ là những lĩnh vực riêng biệt”, hoặc thậm chí đối lập chúng với nhau. Điều này làm lu mờ sự hài hòa vốn xuất hiện “khi ba chiều kích được xem là những phần của cùng một thực tại”, Đức Giá Thánh Cha nói và đồng thời chỉ ra rằng nhận thức yếu kém về sự tương tùy này chủ yếu xuất phát từ “việc xem xét thực tại pháp lý của các án tiêu hôn chỉ là một lĩnh vực thuần túy kỹ thuật, chỉ liên quan đến các chuyên gia, hoặc như là một phương tiện chỉ nhằm đạt được tình trạng tự do của các cá nhân”. Đức Thánh Cha nói rằng đây là “một cái nhìn hời hợt, bỏ qua cả những dữ kiện Giáo hội học của các án này lẫn tầm quan trọng mục vụ của chúng”.
Sự thật pháp lý, một khía cạnh của sự thật hiện sinh
Trong số những dữ kiện Giáo hội học liên quan đến án tiêu hôn, Đức Giáo hoàng đặc biệt nhắc đến hai dữ kiện, đó là năng quyền thiêng liêng được thực thi trong các thủ tục tư pháp của giáo hội nhằm phục vụ sự thật, và mầu nhiệm giao ước hôn nhân.
Liên quan đến định đề thứ nhất, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng chức năng tư pháp, với tư cách là “phương thức thực thi quyền quản trị hoặc quyền tài phán“, được “hoàn toàn” ghi khắc trong “thực tại tổng thể của năng quyền thiêng liêng của các mục tử trong Giáo hội“, được Công đồng Vatican II quan niệm là “một sự phục vụ“. Ngài cũng chỉ ra rằng quyền tư pháp “vận hành một khía cạnh cơ bản của sự phục vụ mục vụ“, cụ thể là “sự phục vụ sự thật“, nhắc lại rằng “sự thật pháp lý được tuyên bố trong các phiên tòa của Giáo hội là một khía cạnh của sự thật hiện sinh trong khuôn khổ của Giáo hội“.
Thực thi đúng đắn quyền lực, bảo đảm lòng thương xót
Tiếp tục suy tư của mình, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng năng quyền thiêng liêng là “sự tham dự vào quyền năng của Chúa Kitô”, và rằng “việc phục vụ sự thật là phương tiện để nhận biết và đón nhận Chân lý tối hậu, chính là Chúa Kitô”, Đấng vừa là “Thẩm phán vừa là Mục tử”, như được nhắc lại trong những lời đầu tiên của hai Tự sắc khởi đầu cuộc cải cách, Mitis Iudex Dominus Iesus và Pastor animarum nostrarum.
Dựa trên nhận xét này, Đức Thánh Cha đã đặt ra vấn đề về lòng trắc ẩn trong các phiên tòa của Giáo hội, đặc biệt liên quan đến việc tiêu hôn. Ngài nhấn mạnh rằng phán quyết tiêu hôn không được bị “thao túng bởi một lòng thương xót giả tạo“, đồng thời nhắc lại rằng “những đòi hỏi cấp thiết của công lý không thể bị phớt lờ nhân danh một lòng thương xót bị hiểu sai“. “Bất kỳ hành động nào trái với sự phục vụ sự thật chắc chắn phải bị coi là bất công“, Đức Thánh Cha nhấn mạnh và đồng thời chỉ ra rằng “chính trong việc thực thi đúng đắn quyền tư pháp mà lòng thương xót đích thực phải được thực thi“.
Thúc đẩy hòa giải, bao gồm cả việc nại đến tính thành sự của hôn nhân
Một tiền đề thần học khác đặc trưng cho quá trình tiêu hôn được Đức Giáo hoàng nhấn mạnh chính là hôn nhân, “với tư cách là được Đấng Tạo Hóa thiết lập”. Ngài chỉ ra rằng “hôn nhân không phải là một lý tưởng, mà là chuẩn mực của tình yêu đích thực giữa người nam và người nữ: một tình yêu trọn vẹn, chung thủy và sinh hoa kết trái”, và đồng thời tái khẳng định “nguyên tắc bất khả phân ly của mối dây hôn nhân”. Do đó, ngài cũng yêu cầu những người thi hành luật giáo hội đảm bảo rằng tính hiện thực này là yếu tố quyết định trong việc xử lý các trường hợp tiêu hôn, đồng thời thúc giục họ luôn ý thức rằng nhiệm vụ của họ là “làm việc để phục vụ chân lý của một sự kết hợp cụ thể, nghĩa là, phân định trước mặt Chúa xem liệu mầu nhiệm kết hợp có hiện diện, vốn tồn tại mãi mãi trong đời sống trần thế của vợ chồng, bất chấp bất kỳ sự thất bại tương quan nào.”
Về vấn đề này, Đức Thánh Cha đã mời các thẩm phán của Giáo hội “thúc đẩy sự hòa giải giữa các cặp vợ chồng, bao gồm cả việc nại đến tính thành sự của hôn nhân nếu có thể.”
Sự hiệp lực giữa chăm sóc mục vụ và lĩnh vực tư pháp
Về nguyên tắc thứ hai, chăm sóc mục vụ, Đức Lêô XIV trước tiên nhấn mạnh “tầm quan trọng của việc tích hợp hoạt động tư pháp của Giáo Hội trong lĩnh vực hôn nhân vào toàn thể việc mục vụ gia đình” ngày nay. Trong viễn cảnh này, ngài chỉ ra rằng sự hiệp lực giữa việc quan tâm mục vụ đến các hoàn cảnh nguy kịch và lĩnh vực tư pháp sẽ cấu thành “một yếu tố của công cuộc thúc đẩy lợi ích của các gia đình, đặc biệt là những gia đình đang gặp khó khăn”. Ngài cũng chỉ ra rằng bản thân tiến trình pháp lý có giá trị mục vụ, trong chừng mực nó cấu thành, như Đức Gioan Phaolô II đã khẳng định, “một sự tham gia đặc biệt vào sứ mạng của Chúa Kitô Mục Tử, và hệ tại việc hiện thực hóa trật tự công lý trong Giáo Hội theo ý muốn của chính Chúa Kitô”. Tương tự như vậy, Đức Lêô XIV nói thêm, “hoạt động mục vụ, mặc dù vượt xa các khía cạnh thuần túy pháp lý, nhưng luôn bao gồm một chiều kích công lý”.
Cuối cùng, Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng ba chiều kích được đề cập sẽ dẫn đến việc tái khẳng định “ơn cứu độ của các linh hồn là luật tối cao và mục đích của các án hôn phối trong Giáo hội”, và đồng thời bày tỏ mong muốn “sự thật của công lý sẽ ngày càng tỏa sáng hơn trong Giáo hội“.
Tý Linh
(theo Fabrice Bagendekere, SJ –Vatican News)