Giai đoạn đầu tiên trong chuyến tông du đầu tiên của mình, Đức Lêô XIV đã đến Ankara vào thứ Năm 27/11. Sau cuộc gặp riêng với Tổng thống Erdogan, ngài đã gặp gỡ chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ, xã hội dân sự và ngoại giao đoàn. Tại quốc gia xuyên lục địa này, một cầu nối thực sự giữa Đông và Tây, ngài kêu gọi Thổ Nhĩ Kỳ trở thành “nhân tố ổn định và xích lại gần nhau giữa các dân tộc, phục vụ cho một nền hòa bình công bằng và bền vững”.
Sau khi viếng thăm Lăng Atatürk và được tiếp đón tại Dinh Tổng thống ở Ankara để hội kiến riêng với Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan, Đức Lêô XIV đã đến Thư viện Quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ, nằm trong khu phức hợp tổng thống, để gặp gỡ các nhà chức trách, đại diện của xã hội dân sự và đoàn ngoại giao, và đọc bài phát biểu đầu tiên trong chuyến tông du của mình. Trước đó, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ đã có bài phát biểu, nhấn mạnh tầm quan trọng của chuyến thăm trong bối cảnh quan trọng này, nơi những thách thức và vấn đề quốc tế ngày càng gia tăng, từ châu Á đến châu Mỹ. Ông giải thích rằng căng thẳng, xung đột, khủng hoảng kinh tế và biến đổi khí hậu đều là những yếu tố góp phần dẫn đến làn sóng di cư từ những vùng đất này.
Phát biểu bằng tiếng Anh, Đức Thánh Cha bắt đầu bằng cách nhấn mạnh niềm vui mà ngài cảm thấy khi thực hiện chuyến tông du đầu tiên trong triều đại giáo hoàng của mình đến đất nước này, nơi “có vùng đất gắn liền mật thiết với nguồn gốc của Kitô giáo“. Một vùng đất nằm ở ngã tư của các tôn giáo và nền văn minh, “ngày nay kêu gọi con cháu Abraham và toàn thể nhân loại đến với một tình huynh đệ vốn công nhận và trân trọng sự khác biệt“.
Đức Giáo hoàng cũng nhấn mạnh “vẻ đẹp thiên nhiên” của đất nước, điều “thúc giục bảo tồn công trình tạo dựng của Thiên Chúa“, và “sự phong phú về văn hóa, nghệ thuật và tinh thần” của đất nước, điều nhắc nhở thế giới rằng “những nền văn minh vĩ đại hình thành trong sự gặp gỡ giữa các thế hệ, truyền thống và ý tưởng khác nhau, trong đó sự phát triển và trí tuệ hòa quyện“. Trong một thế giới được định hình bởi nhiều thế kỷ xung đột, liên tục bất ổn bởi “những tham vọng và quyết định coi thường công lý và hòa bình“, “trở thành một dân tộc có quá khứ huy hoàng vừa là một món quà vừa là một trách nhiệm“, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh.
Cầu nối Đông Tây
Sau đó, Đức Thánh Cha mời các nhà ngoại giao và quan chức tập trung một chút đến biểu tượng được chọn cho chuyến tông du này, trong vùng lãnh thổ trải dài từ biên giới châu Âu đến tận cùng phương Đông. Hình ảnh cầu của eo biển Dardanelles, cầu nối giữa châu Âu và châu Á, thể hiện vai trò độc đáo của quốc gia xuyên lục địa này, ngài giải thích: “Quý vị chiếm một vị trí quan trọng trong hiện tại và tương lai của Địa Trung Hải và toàn thế giới, bằng cách coi trọng trên hết sự đa dạng nội tại của mình.” “Trước khi nối liền châu Á và châu Âu, Đông và Tây,” “cây cầu này kết nối Thổ Nhĩ Kỳ với chính mình, thống nhất các bộ phận của đất nước, và do đó, có thể nói, từ bên trong, biến Thổ Nhĩ Kỳ thành một ngã tư của những cảm xúc, mà sự đồng nhất hóa chúng sẽ dẫn đến sự nghèo nàn hóa.” “Một xã hội chỉ sống động khi nó đa dạng: chính những cây cầu giữa các căn tính khác nhau mới làm cho nó trở thành một xã hội dân sự,” Đức Thánh Cha khẳng định và đồng thời lấy làm tiếc về sự phân cực và phân mảnh cực độ đang diễn ra trên thế giới ngày nay.
Kitô hữu, thành viên chính thức của xã hội Thổ Nhĩ Kỳ
Tại quốc gia chủ yếu theo Hồi giáo này, nơi cộng đồng Công giáo nhỏ bé chỉ chiếm 0,04% dân số, Đức Giáo hoàng khẳng định rằng Kitô hữu “là và cảm thấy mình là một phần không thể thiếu của căn tính Thổ Nhĩ Kỳ”, và “cũng mong muốn đóng góp tích cực vào sự thống nhất của đất nước”. Ngài đã nhắc lại công trình của Thánh Gioan XXIII, người được mệnh danh là “Giáo hoàng Thổ Nhĩ Kỳ” vì tình bạn sâu sắc với đất nước: “Ngài, vị giám quản vùng đại diện Latinh Istanbul và Khâm sứ Tòa thánh tại Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp từ năm 1935 đến năm 1945, đã làm việc không mệt mỏi để đảm bảo rằng người Công giáo không xa rời việc xây dựng nền Cộng hòa mới của quý vị.”
Đức Thánh Cha tiếp tục bằng cách trích dẫn lời của Thánh Gioan XXIII lúc bấy giờ: “Chúng ta, những người Công giáo Latinh tại Istanbul và những người Công giáo thuộc các nghi lễ khác – Armenia, Hy Lạp, Chaldean, Syria, v.v. – là một thiểu số khiêm tốn ở đây, sống trên bề mặt của một thế giới rộng lớn mà chúng ta chỉ tiếp xúc bên ngoài. Chúng ta muốn phân biệt mình với những người không tuyên xưng đức tin của chúng ta: anh em Chính Thống giáo, Tin Lành, Do Thái giáo, Hồi giáo, tín đồ hay không tín đồ của các tôn giáo khác […]. Dường như hợp lý khi mỗi người nên lo việc riêng, gia đình hay truyền thống dân tộc, tự giam mình trong vòng tròn hạn hẹp của cộng đồng mình […]. Anh em và các con thân mến, tôi phải nói với anh em rằng, dưới ánh sáng của Tin Mừng và nguyên tắc Công giáo, lôgic này là sai lầm.” Từ đó, Đức Lêô XIV giải thích, “những bước tiến lớn chắc chắn đã được thực hiện trong Giáo hội và trong xã hội của anh em, nhưng những lời này vẫn tiếp tục tỏa sáng rực rỡ và gợi hứng cho một lôgic Tin Mừng đích thực hơn, mà Đức Thánh Cha Phanxicô gọi là ‘nền văn hóa gặp gỡ’.”
Nhắc lại sự phản đối của Đức Phanxicô đối với “sự toàn cầu hóa của sự thờ ơ”, và lời kêu gọi hành động trắc ẩn của vị tiền nhiệm, phản ánh Thiên Chúa duy nhất, Đức Lêô XIV một lần nữa nhắc lại hình ảnh cây cầu: “Khi mặc khải chính mình, Thiên Chúa đã thiết lập một cây cầu nối liền trời và đất: Người làm như vậy để trái tim chúng ta có thể thay đổi, trở nên giống trái tim của Người. Đó là một cây cầu treo, tráng lệ, gần như thách thức các định luật vật lý: đó là tình yêu, ngoài chiều kích riêng tư và thân mật, còn có chiều kích hữu hình và công khai.”
Công lý và lòng thương xót thách thức luật vũ lực
Nhấn mạnh vai trò trung tâm của tôn giáo tại Thổ Nhĩ Kỳ, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh rằng “tôn trọng phẩm giá và tự do của tất cả con cái Chúa là điều cơ bản”. “Những ai có tấm lòng ngoan ngoãn với thánh ý Chúa sẽ luôn thúc đẩy công ích và tôn trọng tất cả mọi người”, bởi vì “công lý và lòng thương xót thách thức luật vũ lực” và “dám đòi hỏi lòng trắc ẩn và tình liên đới phải được coi là tiêu chí cho sự phát triển”. Đây là những tiêu chí thiết yếu trong một thế giới đang trải qua “cuộc cách mạng công nghệ, nếu không sẽ làm trầm trọng thêm bất công thay vì giúp giải quyết chúng”. Một lần nữa, Đức Lêô XIV cảnh báo về những tác động tàn phá của trí tuệ nhân tạo và kêu gọi hành động “để sửa chữa những thiệt hại đã gây ra cho sự hiệp nhất của gia đình nhân loại”.
Gia đình nhân loại
Đức Lêô XIV tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của gia đình trong văn hóa Thổ Nhĩ Kỳ. Một lần nữa, Đức Giáo hoàng nhắc đến hình ảnh gia đình như một nhịp cầu, một cấu trúc kết nối “vận mệnh của tất cả mọi người và kinh nghiệm của mỗi người”. Ngài khẳng định : “Không phải trong một nền văn hóa cá nhân chủ nghĩa, cũng không phải trong sự coi thường hôn nhân và khả năng sinh sản, mà con người có thể có được những cơ hội tốt hơn trong cuộc sống và hạnh phúc”. “Những ai coi thường những mối liên kết cơ bản và không học cách chấp nhận những hạn chế và sự mong manh của mình sẽ trở nên dễ dàng thiếu khoan dung và không có khả năng tương tác với một thế giới phức tạp”. Đức Giáo hoàng đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phụ nữ tích cực tham gia “vào đời sống nghề nghiệp, văn hóa và chính trị”, cũng như ảnh hưởng tích cực của họ trên trường quốc tế.
Hợp tác để phục vụ một nền hòa bình công bằng và bền vững
“Thưa Ngài Tổng thống, ước gì Thổ Nhĩ Kỳ trở thành một nhân tố ổn định và xích lại gần nhau giữa các dân tộc, để phục vụ một nền hòa bình công bằng và bền vững,” Đức Thánh Cha kêu gọi. Nhắc lại các chuyến thăm Thổ Nhĩ Kỳ của bốn vị tiền nhiệm, ngài nhấn mạnh mối quan hệ tốt đẹp được duy trì giữa Tòa Thánh và Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ. “Chính chuyến đi này, kỷ niệm 1700 năm Công đồng Nixê, đã nói với chúng ta về sự gặp gỡ và đối thoại, cũng như việc tám Công đồng Chung đầu tiên đã được tổ chức trên lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay”.
Đức Giáo hoàng nhắc lại: “Ngày nay, hơn bao giờ hết, chúng ta cần những cá nhân thúc đẩy đối thoại và thực hành đối thoại với ý chí vững chắc và sự kiên trì bền bỉ”. “Chúng ta đang trải qua một giai đoạn xung đột cao độ trên toàn cầu, nơi các chiến lược về sức mạnh kinh tế và quân sự chiếm ưu thế, thúc đẩy điều mà Đức Giáo hoàng Phanxicô gọi là ‘Chiến tranh thế giới thứ ba phân mảnh”. Đức Lêô XIV kêu gọi chống lại sự sai lệch này và thay vào đó, cùng nhau giải quyết nhiều thách thức, “cụ thể là hòa bình, cuộc chiến chống đói nghèo, y tế và giáo dục, và bảo vệ công trình tạo dựng”. Đức Giáo hoàng kết thúc bài phát biểu của mình bằng cách nhắc lại mong muốn của Tòa Thánh “hợp tác với tất cả các quốc gia cam kết phát triển toàn diện cho toàn thể con người và tất cả mọi người”: “Vì vậy, chúng ta hãy cùng nhau bước đi, trong chân lý và tình bạn, khiêm nhường phó thác bản thân cho sự giúp đỡ của Thiên Chúa”.
Sau đó, Đức Giáo hoàng sẽ gặp Ban Tôn giáo (Diyanet), một cơ quan công quyền được thành lập năm 1924 để thay thế chính quyền tôn giáo Ottoman sau khi chế độ Hồi giáo bị bãi bỏ. Ngài sẽ bay đến Istanbul, nơi ngài sẽ ở trong các tòa nhà của Tòa Khâm Sứ.
Tý Linh
(theo Alexandra Sirgant – Vatican News)