Nếu các thiên thần vẫn là những nhân vật thiết yếu trong câu chuyện Thánh Kinh, thì vẫn còn nhiều mầu nhiệm và câu hỏi xoay quanh các ngài…
Nhiều chuyên luận thần học đã được viết về các thiên thần, nhưng chưa chuyên luận nào giải mã trọn vẹn bí ẩn mà các ngài đặt ra cho con người. Thật vậy, nếu các thiên thần xuất hiện nhiều lần trong Cựu Ước và Tân Ước, thì chúng ta lại có rất ít thông tin về bản chất và căn tính của các ngài. Một điều chắc chắn là: các ngài được tạo dựng bởi Thiên Chúa, Đấng tạo thành "muôn vật hữu hình và vô hình", như Kinh Tin Kính nhắc nhớ. Và nếu thánh Ambrôsiô cho rằng các thiên thần có trước việc tạo thành thế giới, thì thánh Augustinô lại cho rằng sự xuất hiện của các ngài đồng thời với sự xuất hiện của vũ trụ. Vì vậy, những bức tranh khảm lộng lẫy thế kỷ XII của Nhà thờ chính tòa Monreale ở Ý - còn được gọi là Santa Maria Nuova, mọt công trình được ghi vào Di sản Thế giới của UNESCO - đã liên kết việc tạo dựng các thiên thần với việc tạo dựng ánh sáng và bóng tối. Nhưng ngoài "việc tạo dựng" các ngài, sự xuất hiện của các ngài vẫn là một mầu nhiệm lớn…
Sự hiện diện của thiên thần
Cần lưu ý rằng chính thiên thần của Chúa cũng đặt ra câu hỏi: liệu thiên thần ấy có phải là độc nhất, hay đằng sau thuật ngữ này bao hàm vô số thiên thần có thể xuất hiện trước loài người và được nhắc đến nhiều lần trong Thánh Kinh? Nếu những cuộc tranh luận này đã đưa ra nhiều câu trả lời khác nhau, và thường mâu thuẫn trong quá khứ, thì chúng ta không có sự chắc chắn nào khác ngoài xác tín và đức tin của mình… Từ đó, hình ảnh các thiên thần và sự hiện diện của các ngài được trình bày ở dạng số nhiều trong lịch sử Thánh Kinh.
Về phần mình, nghệ thuật không thể đứng ngoài các cuộc tranh luận thần học và thực sự đã gợi lên sự hiện diện kín đáo của các thiên thần từ rất sớm trong nhiều tác phẩm, mỗi tác phẩm theo cách riêng của nó dạy chúng ta thêm một chút về căn tính của các ngài. Do đó, những thiên thần đầu tiên xuất hiện trên các quan tài Kitô giáo cổ đại hoặc trong các bức bích họa của các hang toại đạo không hề có cánh và mang hình dạng của những người trẻ. Tương tự, trong các bức tranh khảm của Nhà thờ chính tòa Monreale, được nói đến trên đây, những hình ảnh thiên thần này cũng mang hình dạng con người và không có cánh; chỉ duy vòng ánh sáng hay "vầng hào quang" nhấn mạnh chiều kích thiên đường và rạng ngời của các ngài. Nhưng các thiên thần có thực sự có cánh không?
Các thiên thần có cánh?
Nếu ngày nay chúng ta vẫn thường liên tưởng đến hình ảnh truyền thống về những thiên thần có cánh - bộ phim nổi tiếng "Wings of Desire" của Wim Wenders vẫn sử dụng hình ảnh này trong điện ảnh - thì hình ảnh này không phải là điều đương nhiên trong lịch sử đức tin Kitô giáo. Thật vậy, mãi đến cuối thế kỷ thứ IV, và cái gọi là quan tài của Hoàng tử gần Istanbul, để hình ảnh một thiên thần có cánh được thể hiện. Và nếu thánh Giáo phụ Gioan Kim Khẩu thừa nhận vào thế kỷ thứ IV rằng những thụ tạo trên trời này không có cánh, thì ngài vẫn thừa nhận rằng biểu hiện này là cần thiết, để nhấn mạnh hơn nữa "sự cao cả trong bản tính của các ngài" và sự kiện là các ngài rời bỏ trời cao để đến gần chúng ta hơn. Từ thời điểm này trở đi, vô số thụ tạo có cánh đã tràn ngập các bức bích họa, tranh vẽ và các tác phẩm điêu khắc khác trên khắp Kitô giáo, đặc biệt với Giotto, Fra Angelico và Domenichino, cạnh tranh nhau về kỹ thuật để thể hiện các ngài.
Tóm lại, nếu "bàn luận về giới tính của các thiên thần" đã trở thành một cách nói đơn sơ bình dân nhằm phê bình những cuộc tranh luận bất tận, thì thần học Kitô giáo khẳng định rằng các thiên thần là những tinh thần thuần khiết, không có thân xác hay giới tính, ngay cả khi các nghệ sĩ vĩ đại nhất thích nhân rộng hình ảnh bên ngoài của các ngài, nhằm làm hài lòng cả mắt và tâm hồn chúng ta…
---------------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn : Philippe-Emmanuel Krautter, Aleteia)
