Vào ngày 8 tháng Chín, các Kitô hữu cử hành lễ Sinh nhật Đức Trinh Nữ Maria. Những tình tiết xoay quanh sự ra đời và thời thơ ấu của Mẹ vẫn còn là điều bí ẩn và không được ghi lại trong Thánh Kinh. Liệu chúng ta có nên coi trọng những gì các sách Phúc Âm ngụy thư kể lại về giai đoạn này?
Các văn bản nói gì về sự ra đời của Đức Maria?
Những năm tháng đầu đời của Đức Trinh Nữ phần lớn vẫn còn là điều ít được biết đến. Tân Ước không đề cập gì đến hoàn cảnh có phần bí ẩn về sự ra đời của Mẹ. Không có ngày tháng hay thậm chí địa điểm nào được nhắc tới. Người ta phải tìm đến các nguồn tư liệu bên ngoài quy điển Thánh Kinh, cụ thể là các sách Phúc Âm ngụy thư, nơi chứa đựng nhiều giai thoại về thời thơ ấu của Đức Maria. Mặc dù thiếu thẩm quyền về mặt tín lý hay tính chính thống của Thánh Kinh, nhưng các văn bản này vẫn mang lại một giá trị chứng tá mạnh mẽ.
"Không chỉ đơn thuần mang tính ngụy thư, những văn bản này cung cấp nguồn thông tin phong phú về hai thánh Anna và Gioakim, cha mẹ của Đức Maria, đồng thời gắn kết khởi đầu cuộc đời của Mẹ với thực tại nhân sinh thông qua các bằng chứng về việc Mẹ thực sự nhập thể," cha André Cabes, Giám đốc các Đền thánh Lộ Đức (Hautes-Pyrénées) đồng thời là chuyên gia nghiên cứu về Đức Maria, giải thích. Được Postel, người Pháp, dịch vào thế kỷ XVI, văn bản ngụy thư quan trọng nhất nói về sự hạ sinh của Đức Maria chính là Tiền Phúc Âm theo thánh Giacôbê (Le Protévangile de Jacques). Tác phẩm này được cho là do Tông đồ Giacôbê Hậu viết tại Ai Cập vào khoảng thế kỷ thứ II.
Nó cho chúng ta biết gì về việc Đức Trinh Nữ được thụ thai và sự mong chờ ngày Mẹ chào đời? Chúng ta được biết rằng ông Gioakim, vì "đau buồn" trước cảnh bà Anna hiếm muộn, đã lui vào sa mạc suốt bốn mươi ngày và quyết định sẽ không bao giờ "xuất hiện lại trước mặt vợ mình nữa". Chúng ta cũng biết rằng bà Anna, trong nỗi sầu muộn tột cùng, đã thấy thiên sứ của Chúa hiện đến và báo tin rằng bà "sẽ sinh con". Sứ giả của Thiên Chúa sau đó đã vội vã đi báo tin vui cho ông Gioakim. Như vậy, văn bản này trình bày sự kiện Đức Maria chào đời, diễn ra khoảng bảy tháng sau đó, như một phép lạ (Protévangile, 2–5).
Cha André Cabes nói tiếp : "Vượt lên trên câu chuyện về sự chào đời này - vốn cuối cùng là một giai thoại nếu so với sự ra đời mà tất cả chúng ta đều đã trải qua -, điều quan trọng cần hiểu là sự kiện này cho thấy sự bén rễ sâu xa của Đức Maria trong cộng đồng các tín hữu. Không có điều này, chúng ta sẽ chỉ dừng lại ở bề mặt của mầu nhiệm." Như vậy, cả việc Mẹ được thụ thai lẫn tin báo về sự ra đời của Mẹ đều nằm trong truyền thống Thánh Kinh lâu đời.
Tại sao Giáo hội Công giáo tuyên xưng tín điều Đức Mẹ Vô nhiễm Nguyên tội?
Việc lễ Đức Mẹ Vô nhiễm Nguyên tội được cử hành đúng chín tháng trước lễ Sinh nhật Đức Trinh Nữ không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên về mặt lịch phụng vụ. Quả thực, Tân Ước mô tả Đức Trinh Nữ là Đấng "đầy ơn phúc". Cha Cabes giải thích: "Chính vì thế, và cũng là hệ quả từ thiên chức làm Mẹ Thiên Chúa, Mẹ đã được gìn giữ vẹn toàn khỏi tội lỗi ngay từ khoảnh khắc thụ thai. Ngay từ thuở ban đầu, Thiên Chúa đã tìm thấy nơi Mẹ một khoảng không gian tự do, hoàn toàn không vướng chút nghi ngờ hay khước từ nào."
Là một chủ đề gây tranh luận thần học kéo dài, vốn được một số Giáo phụ đề xướng từ sớm nhưng lại bị các nhà thần học lớn khác kiên quyết bác bỏ, giáo huấn này đã được Đức Giáo hoàng Piô IX chính thức công bố vào năm 1854. Tông sắc Ineffabilis Deus do ngài ban hành vào tháng Mười Hai năm đó đã xác định rằng "giáo lý khẳng định Đức Trinh Nữ Maria, ngay từ khoảnh khắc đầu tiên thụ thai, nhờ ân sủng và đặc ân duy nhất của Thiên Chúa Toàn Năng, (…) đã được gìn giữ khỏi mọi tì vết của tội tổ tông, là giáo lý do Thiên Chúa mặc khải; và do đó, mọi tín hữu phải tin nhận giáo lý này một cách kiên định và bền vững." Cha Cabes nói thêm : Tông sắc này đưa vào ý tưởng rằng, "bất chấp mọi sự, vẫn có một cội rễ tinh tuyền nơi nhân tính của chúng ta."
Tín điều này không được các hệ phái Kitô giáo khác công nhận. Chẳng hạn, Giáo hội Chính Thống giáo coi Đức Maria là Đấng "Toàn Thánh" vì Mẹ không hề phạm tội, chứ không phải vì Mẹ được gìn giữ khỏi tội tổ tông. Được sinh ra từ sự kết hợp thể xác giữa một đôi vợ chồng, hậu duệ của Adam, như thế Mẹ hẳn cũng chia sẻ bản tính sa ngã của chúng ta khi được sinh ra trong một thân xác phải chết, giống như chúng ta.
Chúng ta biết gì về thời thơ ấu của Đức Trinh Nữ?
Ở đây cũng vậy, chính Tiền Phúc Âm theo Giacôbê là văn bản đã lấp đầy khoảng trống trong Thánh Kinh về thời thơ ấu của Đức Maria suốt gần hai ngàn năm qua. Văn bản này chứa đựng nhiều câu chuyện kể phong phú. Theo lời hứa mà ông Gioakim và bà Anna đã dâng lên Thiên Chúa, Mẹ được đưa vào Đền Thờ, cụ thể là sau khi cai sữa lúc lên ba, để chuẩn bị cho vai trò mà Mẹ được định sẵn sẽ đảm nhận trong công cuộc cứu chuộc Israel (Protévangile, 7–8).
Cha André Cabes thuật lại: "Đây có lẽ là một trong những giai đoạn nổi tiếng nhất thời thơ ấu của Mẹ, một giai đoạn đã khơi nguồn cho vô số hình ảnh nghệ thuật: được đặt lên bậc cấp thứ ba của bàn thờ, Mẹ đã bước lên tất cả các bậc cấp còn lại mà không hề ngoảnh nhìn lại, trước khi được vị thượng tế đón nhận". "Khoảnh khắc này thật quan trọng, vì nó cho thấy việc Đức Maria được dâng hiến ngay từ khi còn rất nhỏ: Mẹ đã thuộc về Thiên Chúa từ thuở ấu thơ," vị Quản nhiệm các Đền Thánh Lộ Đức nói tiếp, đồng thời lưu ý rằng sự kiện này đã dẫn đến sự hình thành, đặc biệt là tại Pháp, của "toàn bộ truyền thống linh đạo về sau được gọi là Trường phái Linh đạo Pháp" (1).
Sau sự kiện được dâng vào Đền Thánh này, tương truyền rằng Đức Maria, được nuôi dưỡng "bởi bàn tay các thiên thần", đã sống cuộc đời ẩn dật trong khuôn viên Đền Thánh cho đến năm mười hai tuổi, khi Mẹ được hứa hôn với thánh Giuse (Protévangile, chương 6–8). Theo truyền thuyết, Mẹ được giao trọng trách "dệt bức màn của Đền Thánh". Một truyền thống Kitô giáo Đông phương có từ thế kỷ thứ V xác định ngôi nhà xưa kia của ông Gioakim và bà Anna nằm ngay tại vị trí hầm mộ thuộc Nhà thờ Thánh Anna, nơi hiện nay thuộc Khu phố Hồi giáo trong Thành cổ Giêrusalem. Tuy nhiên, cũng có những ghi chép khác cho rằng Mẹ sinh ra tại Bêlem, hoặc là Nazareth...
"Tất nhiên, tất cả các yếu tố này không được xác định một cách rõ ràng : ngay cả khi chúng được xác định đi nữa, thì chúng cũng chẳng mang lại giá trị gì cho chúng ta nếu chúng ngăn cản chúng ta mở lòng đón nhận thái độ thiêng liêng của Đức Maria," Cha Cabes nói thêm, đồng thời kết luận rằng "các giai thoại từ các sách Phúc Âm ngụy thư về thời thơ ấu của Đức Trinh Nữ trước hết là một minh họa cho chân lý hoàn toàn nền tảng này: chân lý về mối dây liên kết của Đức Maria với Chúa, bằng tất cả con người của Mẹ."
---------------------------------------------
(1) Phong trào thế kỷ XVII này, bắt nguồn từ cuộc Cải cách Công giáo theo sau Công đồng Trentô, đặc biệt khẳng định rằng con người, một thụ tạo, "thuộc về Thiên Chúa và cho Thiên Chúa."
------------------------------------------------------
Tý Linh
(theo Malo Tresca, nhật báo La Croix)
