Khi kết thúc hội nghị vào thứ Bảy, ngày 8 tháng Tám, tại Dar es-Salaam, Tanzania, sau khi xác định vấn đề hội nhập văn hóa là một thách thức lớn đối với Giáo hội tại châu Phi, các chuyên gia phụng vụ của châu Phi đã nhấn mạnh sự cần thiết phải hiểu rõ hơn về "sự hội nhập văn hóa trong phụng vụ" thông qua việc nghiên cứu các khía cạnh cụ thể như thánh ca, vũ điệu và kiến trúc. Các tham dự viên đã kêu gọi Giáo hội tại châu Phi thúc đẩy việc thành lập một học viện phụng vụ trên châu lục này.
Hình minh họa: Nghi thức khai mạc Đại hội các Chuyên gia Phụng vụ Châu Phi tại Dar es Salaam, Tanzania.
Đại hội lần thứ hai của các chuyên gia phụng vụ châu Phi đã diễn ra từ ngày 3 đến ngày 8 tháng 8 năm 2026 tại Trung tâm Kurasini ở Dar es Salaam, trụ sở của Hội đồng Giám mục Tanzania. Trong suốt năm ngày làm việc, 120 chuyên gia phụng vụ đến từ 11 quốc gia châu Phi đã cùng suy tư về chủ đề: "Hội nhập văn hóa phụng vụ tại châu Phi: thực tiễn và viễn cảnh."
Họ nhấn mạnh rằng sự hội nhập văn hóa trong phụng vụ là "nghệ thuật cử hành các mầu nhiệm thánh thông qua việc sử dụng những hình thức biểu đạt văn hóa đích thực và cần thiết, vốn có một giá trị và một mục đích phụng vụ, hài hòa với Tin Mừng và được Giáo hội phê chuẩn, đến mức các tín hữu có thể gặp gỡ Đức Kitô sâu xa hơn trong bối cảnh văn hóa của chính mình." Thông qua các phiên thảo luận, các tham dự viên đã đưa ra những nhận định và chia sẻ về âm nhạc, vũ điệu cũng như kiến trúc trong phụng vụ.
Khúc ca và vũ điệu trong phụng vụ
Trước những sai lệch được ghi nhận trong việc trình bày các bài hát, "các tham dự viên hội nghị kêu gọi tập trung trở lại vào thông điệp Tin Mừng trong ca từ và các sáng tác, đồng thời kết hợp và làm nổi bật các nhạc cụ địa phương".
Về vũ điệu, họ nhìn nhận rằng, trong văn hóa châu Phi, bài hát sẽ không trọn vẹn nếu thiếu đi những cử động cơ thể nhịp nhàng.
Hơn nữa, "việc các Kitô hữu châu Phi bày tỏ lòng biết ơn Thiên Chúa vào mọi lúc, mọi nơi, giữa những hoàn cảnh đa dạng của cuộc sống, thông qua các bài hát có nhịp điệu, dường như là điều hiển nhiên và tự nhiên." Do đó, các chuyên gia phụng vụ châu Phi khẳng định rằng "hoàn toàn có thể đưa âm nhạc, ca hát và vũ điệu vào phụng vụ theo tinh thần hội nhập văn hóa mà không làm tổn hại đến tính thánh thiêng của hành vi phụng vụ."
Các chuyên gia phụng vụ châu Phi cũng nhấn mạnh rằng "các bài hát và vũ điệu thế tục không được phép xuất hiện trong các nghi thức tôn giáo truyền thống." Họ làm rõ rằng mục đích không phải là "kìm hãm tinh thần sáng tạo," nhưng là "định hướng để âm nhạc, khúc ca và vũ điệu thực sự phục vụ cho việc cầu nguyện của Giáo hội."
Thúc đẩy việc đào tạo về giáo lý, phụng vụ, kỹ thuật và âm nhạc
Để bài hát và vũ điệu thực sự phục vụ cho đời sống cầu nguyện của Giáo hội, các tham dự viên tại hội nghị Dar es-Salaam đã nhấn mạnh sự cần thiết phải đào tạo các thừa tác viên phụng vụ về giáo lý, phụng vụ, kỹ thuật và âm nhạc, cũng như khôi phục các trung tâm đào tạo thánh nhạc. Hơn nữa, họ đề nghị rằng "các nhà soạn nhạc cần được đào tạo để phát triển một kho tàng thánh nhạc quân bình hơn, có tính đến các bí tích khác, các á bí tích, Lời Chúa và Phụng vụ Các Giờ Kinh." Các tham dự viên cũng lưu ý thêm rằng "Phụng vụ Các Giờ Kinh đang bị bỏ bê nhiều, cả trong khâu dịch thuật lẫn trong việc sáng tác âm nhạc".
Để đáp ứng lại nhưng mong đợi này, Hiệp hội các Chuyên gia Phụng vụ Châu Phi khuyến nghị: "Các Hội đồng Giám mục, trong khi vẫn phát huy âm nhạc và thánh ca truyền thống (xem SC 119), sẽ chăm lo phân định và đưa vào việc thờ phượng Chúa những biểu hiện âm nhạc, hợp xướng và vũ điệu phù hợp với sự trang nghiêm của Giáo hội, đồng thời thực sự góp phần xây dựng đời sống đức tin cho các tín hữu."
Kết hợp giữa đức tin và kiến trúc
Về mặt kiến trúc, "xét đến việc thiếu các nghiên cứu đặc thù trong lĩnh vực phụng vụ", những người tham dự hội nghị khuyến nghị rằng "ngôi nhà thờ cần truyền tải được thông điệp kết hợp giữa đức tin và văn hóa." "Nhà thờ nên đóng vai trò khơi mở và nâng cao đời sống tâm linh hơn là chỉ đơn thuần là một căn phòng dành cho các buổi họp cầu nguyện." Chính vì vậy, cần thiết phải tổ chức đào tạo cho các bên liên quan trong các lĩnh vực kiến trúc, nghệ thuật thánh, phụng vụ và mục vụ.
Để đạt được mục tiêu này, các chuyên gia phụng vụ châu Phi kêu gọi các Hội đồng Giám mục, cụ thể là Hội nghị các Hội đồng Giám mục châu Phi và Madagascar (SECAM), thúc đẩy việc thành lập một học viện phụng vụ cho châu Phi. Học viện này sẽ đóng vai trò là trung tâm nghiên cứu chuyên sâu về phụng vụ Công giáo, với các lĩnh vực nghiên cứu bắt nguồn từ truyền thống phong phú của châu Phi.
"Châu Phi cần đóng góp vào việc hội nhập văn hóa"
Là thành viên tham dự hội nghị các Chuyên gia Phụng vụ Châu Phi tại Dar es Salaam, Đức ông Henri Chiza, Hiệu trưởng Đại học Công giáo La Sapienza ở Goma, Cộng hòa Dân chủ Congo, đã bày tỏ niềm vui khi được góp mặt trong "khoảnh khắc tuyệt vời này để chia sẻ kinh nghiệm về các giá trị và phẩm giá của đức tin chúng ta." Thông qua hội nghị này, vị Tổng Đại diện giáo phận Goma tin rằng "Giáo hội tại Châu Phi cần thực sự làm sáng tỏ các giá trị của mình thông qua các nhà thần học và chuyên gia phụng vụ, nhằm đóng góp vào công cuộc hội nhập văn hóa, ở bình diện Châu Phi và ở bình diện Giáo hội hoàn vũ."
"Vẫn còn một chặng đường phải trải qua"
Cha Alain Pierre Yao đến từ Bờ Biển Ngà cho rằng "Nếu đã có những bước tiến trong công cuộc hội nhập văn hóa tại Châu Phi, thì vẫn còn nhiều việc phải làm để sống đức tin một cách trọn vẹn hơn." Đối với vị giám đốc Đại chủng viện Notre Dame de Guessihio ở Gagnoa, Bờ Biển Ngà, đồng thời là thành viên Ủy ban Phụng vụ Quốc gia, cuộc gặp gỡ tại Dar es-Salaam đã thực sự trở thành động lực mạnh mẽ cho những người tham dự. Ngài chia sẻ : "Chúng tôi rời hội nghị này không phải với những quyết định, nhưng là với những ý tưởng." Những ý tưởng mà ngài dự định sẽ chia sẻ lại với tất cả các tác nhân phụng vụ trong Giáo hội Công giáo tại Bờ Biển Ngà.
Tý Linh
(theo Françoise Niamien - Vatican News)
