Trong bối cảnh hợp tác quốc tế đang đối mặt với áp lực ngày càng tăng, Phó Chủ tịch phụ trách Tài chính Phát triển của Ngân hàng Thế giới, Aki Nishio, cảnh báo rằng tiến trình phát triển đang trở nên ngày càng không đồng đều, với một số quốc gia nghèo nhất thế giới bị bỏ lại phía sau do tác động kết hợp của đại dịch Covid-19, viện trợ giảm sút, xung đột và biến đổi khí hậu.
Thế giới hiện đang chứng kiến điều mà Phó Chủ tịch phụ trách Tài chính Phát triển của Ngân hàng Thế giới, Aki Nishio, mô tả là “hai thế giới khác nhau”.
Một mặt, có nhiều quốc gia đang phát triển tiếp tục đạt được những tiến bộ đáng kể. Ngày càng nhiều trẻ em được đến trường, nhiều việc làm được tạo ra và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe được cải thiện.
Mặt khác, theo lời Nishio, có một khu vực mà các nhà kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới mô tả là “vùng không phát triển” – những quốc gia mà tiến trình phát triển phần lớn đã bị đình trệ.
Trong một cuộc phỏng vấn với Vatican News, Nishio cho biết tác động kép của đại dịch Covid-19 và sự sụt giảm đáng kể Viện trợ Phát triển Chính thức (ODA) đã khiến một số quốc gia dễ bị tổn thương nhất trên thế giới phải vật lộn để tiến lên phía trước. Ông lưu ý: “Chúng ta đã thấy nhiều tiến bộ. Nhưng, tiến bộ đó khá không đồng đều.”
Hỗ trợ các quốc gia mong manh nhất trên thế giới
Hiệp hội Phát triển Quốc tế (IDA), một bộ phận quan trọng của Ngân hàng Thế giới, tập trung phần lớn nỗ lực vào các quốc gia mong manh và chịu ảnh hưởng bởi xung đột. Khoảng 40% nguồn tài trợ của IDA được dành cho các quốc gia đối mặt với tình trạng bất ổn và dễ bị tổn thương lớn nhất.
Tại các khu vực này, các vấn đề như nghèo đói, thể chế yếu kém và xung đột thường chồng chéo lên nhau, khiến cho việc phát triển trở nên đặc biệt khó khăn.
Tuy nhiên, Nishio nhấn mạnh rằng việc hỗ trợ các quốc gia này không chỉ là trách nhiệm nhân đạo mà còn là một nhu cầu toàn cầu. "Nếu một đại dịch khác bùng phát ở một trong những quốc gia này, toàn thế giới sẽ bị ảnh hưởng."
Ông giải thích rằng hệ thống chăm sóc sức khỏe yếu kém có thể khiến dịch bệnh lây lan mà không bị phát hiện, vượt qua biên giới và trở thành mối đe dọa toàn cầu. Do đó, việc tăng cường các dịch vụ y tế, cơ sở hạ tầng và các dịch vụ công cộng cơ bản là điều cần thiết không chỉ đối với cộng đồng địa phương mà còn đối với sự ổn định quốc tế.
Nishio tiếp tục lập luận rằng, trong khi các chỉ số kinh tế vẫn rất quan trọng, thì thước đo thực sự của sự phát triển được tìm thấy ở cuộc sống thường nhật của người dân. Phát biểu ngay sau chuyến thăm Kenya, ông đã lấy quốc gia này làm ví dụ, mô tả sự tiến bộ vượt bậc của Kenya kể từ khi nhận được viện trợ từ IDA vào những năm 1960.
Từ đó đến nay, tuổi thọ trung bình đã tăng gần gấp đôi, trong khi khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe đã được mở rộng đáng kể. Ông nói: "Khi bạn chứng kiến những thay đổi mang tính đột phá này, bạn thực sự có thể thấy cuộc sống của người dân đã được cải thiện như thế nào".
Tuy nhiên, ông giải thích rằng sự chuyển đổi này không chỉ đến từ một lĩnh vực duy nhất.
Việc cải thiện chăm sóc sức khỏe phụ thuộc vào giáo dục, cơ sở hạ tầng và các dịch vụ công cộng đáng tin cậy. Bệnh viện cần điện để bảo quản vắc-xin. Cần có đường sá để vận chuyển bệnh nhân và vật tư y tế. Cộng đồng cần được giáo dục để hiểu và tiếp cận chăm sóc sức khỏe một cách hiệu quả.
Nishio cho rằng, phát triển cuối cùng là về cách các yếu tố khác nhau này kết hợp với nhau để tạo ra cơ hội cho mọi người phát triển thịnh vượng.
Biến đổi khí hậu: Gánh nặng đè lên vai những người nghèo nhất
Khi nói về hậu quả của biến đổi khí hậu - ngày càng rõ rệt - Nishio nhấn mạnh thực tế khó khăn là các quốc gia ít chịu trách nhiệm nhất về biến đổi khí hậu thường là những quốc gia phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất. Tại Somalia, hạn hán và lũ lụt liên tiếp đã khiến hàng trăm nghìn người phải di dời, buộc các gia đình phải bỏ lại đất đai mà họ đã canh tác qua nhiều thế hệ. Nishio nhận xét : "Các nước đang phát triển đóng góp rất ít vào biến đổi khí hậu, nhưng họ lại đang phải gánh chịu những tác động tiêu cực nặng nề nhất." Xói mòn bờ biển, mực nước biển dâng cao và các hình thái thời tiết ngày càng khó lường đang tạo ra những hình thức dễ bị tổn thương mới, đặc biệt là ở các cộng đồng vốn đã phải vật lộn với nghèo đói.
Thông qua IDA, Ngân hàng Thế giới hỗ trợ các dự án thích ứng với biến đổi khí hậu, giúp các quốc gia xây dựng cơ sở hạ tầng kiên cường và chuẩn bị cho những cú sốc khí hậu ngày càng thường xuyên. Ông cảnh báo: "Nhu cầu hỗ trợ như vậy sẽ ngày càng tăng lên".
Nợ nần, tình liên đới và trách nhiệm luân lý
Vấn đề nợ nần ngày càng trở nên nổi bật trong những năm gần đây, đặc biệt là khi Đức Giáo hoàng Phanxicô liên tục kêu gọi xóa nợ cho các quốc gia đang gặp khó khăn và thúc giục các nước giàu có hơn hành động liên đới với các nước nghèo hơn. Đức Giáo hoàng Lêô XIV cũng tiếp tục thu hút sự chú ý đến sự bất bình đẳng giữa Bắc bán cầu và Nam bán cầu. Nishio thừa nhận rằng tình trạng khó khăn về nợ đang là mối lo ngại ngày càng tăng ở phần lớn các nước đang phát triển, tuy nhiên, ông phân biệt giữa nguồn tài trợ ưu đãi cao được cung cấp thông qua IDA và các khoản vay dựa trên thị trường thường đặt gánh nặng lớn hơn lên các nền kinh tế đang phát triển. Ông giải thích : "Khoản nợ thực sự đang hành hạ các quốc gia này phần lớn là tiền không ưu đãi".
Ngược lại, IDA cung cấp các khoản viện trợ không hoàn lại và tài chính lãi suất thấp được thiết kế đặc biệt để hỗ trợ các quốc gia có khả năng trả nợ hạn chế. Chỉ riêng trong năm 2025, IDA đã rót khoảng 21 tỷ đô la vào các quốc gia nhận viện trợ, cung cấp nguồn thanh khoản quan trọng và giúp các chính phủ tiếp tục cung cấp các dịch vụ thiết yếu.
Từ nước nhận viện trợ đến nước tài trợ
Theo lập luận của Nishio, có lẽ bằng chứng mạnh mẽ nhất về hiệu quả của viện trợ phát triển là số lượng các quốc gia đã thành công vượt qua giai đoạn cần viện trợ. Kể từ khi thành lập, 33 quốc gia đã không còn cần đến sự hỗ trợ của IDA. Đáng chú ý, 25 trong số đó đã quay trở lại với tư cách là nhà tài trợ.
Hàn Quốc là một trong những ví dụ nổi bật nhất. Từng là một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới và cũng là một nước nhận viện trợ từ IDA, giờ đây Hàn Quốc lại là một trong những quốc gia đóng góp lớn nhất cho quỹ này. Ông Nishio nói : "Chúng tôi không yêu cầu họ quay lại. Họ tự nguyện quay lại vì IDA đã làm việc vì lợi ích của họ."
Các quốc gia trên khắp châu Á và Đông Âu đã đi theo những con đường tương tự, chuyển đổi nền kinh tế của mình và sau đó lựa chọn hỗ trợ những quốc gia khác đang đối mặt với những thách thức mà chính họ cũng từng gặp phải.
Đối với Nishio, những câu chuyện này chỉ ra một sự thật thường bị bỏ qua về viện trợ phát triển: khi thành công, nó tạo ra các điều kiện cho sự tự túc thay vì phụ thuộc.
Trong bối cảnh hợp tác quốc tế đang chịu áp lực và ngân sách viện trợ bị thu hẹp, ông nhận thấy mô hình này quan trọng hơn bao giờ hết. Theo ông, thách thức không phải là liệu tình liên đới có hiệu quả hay không, mà là liệu thế giới có sẵn sàng tiếp tục đầu tư vào nó hay không.
Tý Linh
(theo Francesca Merlo, Vatican News)
