Các chuyên gia trong lĩnh vực báo chí, tin học, giáo dục và đạo đức đã quy tụ tại Đại học giáo hoàng Urbanô nhân dịp cuộc hội thảo quốc tế do Bộ Truyền thông tổ chức trong khuôn khổ Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội. Vào ngày 25/5, Đức Lêô XIV sẽ công bố thông điệp đầu tiên của ngài dành riêng cho trí tuệ nhân tạo (AI).
Chỉ vài ngày trước việc hành Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội lần thứ 60 và thông báo của Tòa Thánh về việc thành lập một ủy ban liên bộ chuyên trách về trí tuệ nhân tạo, trong khi Đức Giáo hoàng Lêô XIV chuẩn bị công bố vào ngày 25/5 thông điệp đầu tiên của ngài, Magnifica humanitas, dành bàn về việc bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo, Vatican đã khai mạc một cuộc thảo luận quốc tế vào ngày 21/5 về một trong những vấn đề quan trọng nhất của thời đại chúng ta: làm thế nào để gìn giữ khuôn mặt, giọng nói và suy nghĩ của con người trong thời đại thuật toán ?.
Sáng thứ Năm 21/5, tại Đại học giáo hoàng Urbanô hội nghị quốc tế với chủ đề "Gìn giữ tiếng nói và gương mặt con người" đã được khai mạc, do Bộ Truyền thông phối hợp với Bộ Văn hóa và Giáo dục, Quỹ Thánh Gioan XXIII và chính Đại học giáo hoàng tổ chức.
Một khoảnh khắc từ cuộc thảo luận bàn tròn đầu tiên
Tiêu đề của hội thảo trực tiếp lấy lại tiêu đề mà Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã chọn cho sứ điệp nhân Ngày Thế giới Truyền thông Xã hội, được cử hành vào Chúa Nhật 17/5 tại nhiều quốc gia trên thế giới. Trong văn bản này, Đức Giáo hoàng đã trình bày thách thức của trí tuệ nhân tạo chủ yếu như một vấn đề nhân học, cảnh báo về nguy cơ rằng việc mô phỏng nhân tạo các mối quan hệ, cảm xúc và thậm chí cả căn tính cá nhân có thể làm thay đổi chính cấu trúc của đời sống xã hội. “Câu hỏi, mà chúng ta tha thiết, không phải là máy móc có thể hoặc sẽ có thể làm gì, nhưng là chúng ta có thể và sẽ có thể làm gì”, Đức Giáo hoàng viết và đồng thời kêu gọi xây dựng mối quan hệ có ý thức với những công cụ này, dựa trên trách nhiệm, sự hợp tác và giáo dục. Ngay từ đầu triều đại giáo hoàng của mình, Đức Bênêđíctô XVI đã trình bày trí tuệ nhân tạo như một “vấn đề xã hội” mới, cần được giải quyết dưới ánh sáng của học thuyết xã hội của Giáo hội, phẩm giá của lao động và công lý.
Paolo Ruffini: đừng giao phó tư duy của chúng ta cho máy móc
Chính Paolo Ruffini, Tổng trưởng Bộ Truyền thông, đã khai mạc buổi hội thảo; ông ngay lập tức đặt lại buổi hội thảo trong bối cảnh sứ điệp của Đức Giáo hoàng và suy tư của Giáo hội về đổi mới công nghệ. "Giữ gìn, khi nói đến con người, là một từ chất vấn. Nó không có nghĩa là cất thứ gì đó vào ngăn kéo, mà là yêu thương chăm sóc ai đó hoặc điều gì đó," Tổng trưởng tuyên bố và đồng thời giải thích rằng sự bảo vệ mà Đức Giáo hoàng đề cập không phải là hình thức bảo vệ thụ động, mà là sự thực hiện trách nhiệm tích cực. Paolo Ruffini sau đó nhấn mạnh nguy cơ của việc dần dần giao phó tư duy con người cho các hệ thống nhân tạo, nhắc lại một trong những mối quan tâm trọng tâm trong sứ điệp của Đức Lêô XIV: "Nguy hiểm lớn nhất nằm ở việc thụ động chấp nhận ý tưởng rằng kiến thức không còn thuộc về chúng ta nữa; và rằng thứ gì đó mà chính chúng ta đã xây dựng – thuật toán, nền tảng hoặc hệ thống tự hành – có thể được chúng ta giao nhiệm vụ suy nghĩ thay cho chúng ta."
Vị Tổng trưởng mô tả sự chuyển đổi hiện tại của hệ sinh thái thông tin là một thách thức chất vấn trực tiếp đến báo chí, giáo dục và quyền công dân, nhấn mạnh sự cần thiết phải phân biệt giữa sự thật và sự mô phỏng, giữa lời con người và tính toán thống kê, giữa kiến thức và tự động hóa. "Nền kinh tế truyền thông không thể và không được phép tách rời số phận của nó khỏi việc chia sẻ sự thật", ông tuyên bố và đồng thời xác định tính minh bạch của nguồn tin, trách nhiệm và chất lượng thông tin là những tiêu chí thiết yếu để khôi phục vai trò trung tâm của nhân vị.
Đức Hồng y de Mendonça: khuôn mặt và giọng nói không phải là dữ liệu, mà là nơi của mối quan hệ
Trong bài phát biểu chào mừng các tham dự viên, Đức Hồng y José Tolentino de Mendonça, Tổng trưởng Bộ Văn hóa và Giáo dục, đã đặt chủ đề này trong suy tư nhân học và văn hóa rộng lớn hơn, trực tiếp lấy lại từ vựng trong sứ điệp của Đức Giáo Hoàng Lêô XIV. Ngài khẳng định: "Tiêu đề quy tụ chúng ta – Gìn giữ giọng nói và khuôn mặt con người - là một chương trình, thậm chí là một lời tuyên xưng đức tin vào con người." Sau đó, Đức Hồng y nhắc lại rằng, trong truyền thống cổ điển và Kitô giáo, khuôn mặt và giọng nói không chỉ đơn thuần là các yếu tố nhận dạng, mà còn là những biểu hiện sâu xa của con người và của mối quan hệ. Ngài nhận xét: "Con người không bao giờ có thể bị giảm thiểu thành một dữ liệu, một hồ sơ, một thuật toán. Con người luôn là một trỗi vượt, một mầu nhiệm, một ơn gọi."
Đức Hồng y cũng nhấn mạnh những rủi ro liên quan đến việc mô phỏng các mối quan hệ một cách nhân tạo, đề cập đến các chatbot cảm xúc, deepfake và môi trường kỹ thuật số được xây dựng dựa trên hồ sơ cá nhân hóa, có thể làm thay đổi "chính ngữ pháp của sự gặp gỡ giữa con người". Nhưng điểm nhấn cuối cùng được đặt vào khả năng phân định tích cực: "Thách thức trước mắt chúng ta không phải là kiềm chế sự đổi mới kỹ thuật số, mà là hướng dẫn nó", phù hợp với lời kêu gọi của Đức Giáo hoàng về việc xây dựng một liên minh có trách nhiệm và phê phán với công nghệ.
Một cuộc thảo luận quốc tế và liên ngành
Ngày này quy tụ những nhân vật hàng đầu từ thế giới thông tin, nghiên cứu và đổi mới công nghệ, qua đó xác định ý muốn của Vatican trong việc thúc đẩy một cuộc tranh luận rộng rãi và thực sự toàn cầu. Trong số các tham dự viên có các nhà báo nổi tiếng, như Kashmir Hill của tờ The New York Times, nổi tiếng với các cuộc điều tra về quyền riêng tư, nhận dạng khuôn mặt và giám sát kỹ thuật số; các nhà lãnh đạo trong thế giới thông tin, như Vineet Khosla, Giám đốc công nghệ của tờ The Washington Post; các nhà nghiên cứu về truyền thông chính trị và truyền thông kỹ thuật số; các chuyên gia về học máy và tin học; các chuyên gia về đạo đức thuật toán và công lý xã hội; và các cá nhân tham gia vào quản trị các nền tảng kỹ thuật số và xác minh tính xác thực của nội dung.
Các diễn giả khác bao gồm bà Joy Buolamwini, người sáng lập Liên minh Công lý Thuật toán và là một tiếng nói có ảnh hưởng lên án sự thiên vị trong các hệ thống nhận dạng khuôn mặt; bà Mitchell Baker, đồng sáng lập dự án Mozilla; và ông Tristan Harris, một trong những nhà phê bình nổi bật nhất về nền kinh tế chú ý. Đại diện từ UNESCO, Liên minh Phát thanh Châu Âu và các trường đại học từ Châu Âu, Châu Mỹ và Châu Phi đã tham gia. Thành phần của các nhóm thảo luận cũng phản ánh sự đa dạng về địa lý, với tỷ lệ nữ giới chiếm ưu thế hơn một chút.
Các chủ đề của cuộc thảo luận
Ngày hội thảo được xoay quanh bốn chủ đề chính, lấy cảm hứng trực tiếp từ các yếu tố trọng tâm trong sứ điệp của Đức Giáo hoàng. Chủ đề đầu tiên tập trung vào mối quan hệ giữa mô phỏng và tính xác thực, xem xét các chatbot, các mối quan hệ nhân tạo, deepfake và sự chuyển đổi của hệ sinh thái thông tin. Chủ đề thứ hai đề cập đến vấn đề bất bình đẳng xã hội, xem xét liệu các mô hình AI có nguy cơ làm trầm trọng thêm sự phân biệt đối xử và mất cân bằng hiện có hay không. Chủ đề thứ ba khám phá khả năng liên minh giữa con người và công nghệ, giữa đổi mới, trách nhiệm và quản trị. Chủ đề thứ tư tập trung vào giáo dục, nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải duy trì khả năng tư duy phản biện.
Tý Linh
(theo Fabio Colagrande – Vatican News)
_1779113514.jpg)
