Tại Hội nghị toàn thể lần thứ 70 của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) ở Vienna, Áo, Tòa Thánh đã tái khẳng định sự ủng hộ đối với việc sử dụng công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình, đồng thời kêu gọi tăng cường các biện pháp bảo vệ, an toàn và hợp tác quốc tế. Trước sự phát triển của trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực hạt nhân, Đức Tổng Giám mục Gallagher cũng ủng hộ cuộc đổi mới dựa trên trách nhiệm và công ích.
Ngay từ đầu bài phát biểu, Đức cha Gallagher đã nhắc lại rằng cách đây 70 năm, Tòa Thánh, khi trở thành một trong những bên ký kết sáng lập IAEA, đã khẳng định "xác tín của mình rằng một công nghệ mang tiềm năng to lớn như vậy cần được định hướng bởi các nguyên tắc đạo đức đúng đắn, được sử dụng để phục vụ hòa bình và sự phát triển toàn diện của con người, đồng thời được bảo vệ để tránh mọi mục đích sử dụng mang tính hủy diệt." Chính vì lý do đó, mặc dù "các thực tế địa chính trị đã thay đổi" và "công nghệ hạt nhân đã đạt được những bước tiến vượt bậc kể từ thời điểm đó," tầm nhìn của Tòa Thánh vẫn không hề thay đổi: "việc sử dụng năng lượng nguyên tử cho mục đích hòa bình phải tiếp tục được dẫn dắt bởi chính những nguyên tắc đạo đức bất biến này." Đây là khẳng định của vị Bộ trưởng phụ trách Quan hệ với các Quốc gia và Tổ chức Quốc tế trong bài phát biểu tại kỳ họp thường niên lần thứ 70 của Đại hội đồng IAEA, hiện đang diễn ra tại Vienna (từ ngày 13 đến 18 tháng Chín).
Trước đó, đại diện Tòa Thánh đã chuyển lời chào và những lời chúc tốt đẹp của Đức Giáo hoàng Lêô XIV tới các đại biểu tham dự. Ngài cũng chúc mừng Chủ tịch và các thành viên Ban Lãnh đạo mới đắc cử, đồng thời ghi nhận những nỗ lực của Tổng Giám đốc Cơ quan, ông Rafael Mariano Grossi và Ban Thư ký của ông.
Năng lượng hạt nhân phục vụ công ích
Đối với Tòa Thánh, việc sử dụng công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình là "một ví dụ điển hình cho thấy sự tiến bộ và phát triển về khoa học, công nghệ có thể được định hướng để phục vụ nhân loại và đóng góp vào công ích." Do đó, cần phải "đảm bảo để mọi quốc gia đều có thể hưởng lợi từ việc ứng dụng công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình, phù hợp với các nghĩa vụ quốc tế của mình," nhằm thúc đẩy sự hợp tác, phát triển toàn diện và lòng tin lẫn nhau giữa các quốc gia.
Trong bài phát biểu của mình, Đức TGM Gallagher cũng nhấn mạnh "vai trò quan trọng" của IAEA trong việc "thúc đẩy sử dụng công nghệ hạt nhân một cách an toàn, an ninh và hòa bình". Đặc biệt "thông qua chương trình hợp tác kỹ thuật, các sáng kiến nâng cao năng lực và sự hỗ trợ dành cho các cơ quan quốc gia". Ngài nói thêm rằng Cơ quan này cũng đóng "vai trò đặc biệt trong việc tăng cường năng lực của các quốc gia nhằm ứng dụng công nghệ hạt nhân vào các lĩnh vực như y tế, sản xuất lương thực và năng lượng."
Thu hẹp sự chênh lệch giữa các quốc gia
Đại diện của Tòa Thánh đặc biệt nhấn mạnh những vấn đề then chốt đối với các nước đang phát triển, trong bối cảnh khả năng tiếp cận các ứng dụng hạt nhân vẫn còn tình trạng "bất bình đẳng". Đối với Đức cha Gallagher, "việc tăng cường năng lực sử dụng khoa học và công nghệ hạt nhân của các quốc gia là bước đi thiết yếu hướng tới phát triển bền vững và thu hẹp sự chênh lệch giữa các quốc gia".
Đồng thời, ngài nhấn mạnh: “Việc thực thi quyền sử dụng công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình một cách có trách nhiệm luôn gắn liền với các cam kết và trách nhiệm đi kèm - trong đó quan trọng nhất là cam kết của các quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân về việc không tìm cách sở hữu loại vũ khí này.”
“Các biện pháp bảo đảm an toàn hạt nhân chặt chẽ của IAEA là điều thiết yếu trong việc xây dựng lòng tin và đảm bảo rằng các chương trình hạt nhân chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Việc triển khai nhất quán và cân bằng các biện pháp bảo đảm an toàn hiệu quả là cần thiết để duy trì lòng tin, sự minh bạch và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hạt nhân.”
Chernobyl, bốn mươi năm sau
Đại diện của Tòa Thánh cũng đã đề cập đến lễ kỷ niệm 40 năm thảm họa Chernobyl diễn ra trong năm nay. Ngài khẳng định thêm rằng: "Đây là một sự kiện bi thảm đã định hình sâu sắc nhận thức của cộng đồng quốc tế về tầm quan trọng của an toàn hạt nhân cũng như những hậu quả của các tai nạn hạt nhân."
Theo Tòa Thánh, bốn thập kỷ sau, di sản này vẫn là lời cảnh báo về sự cần thiết phải luôn cân bằng giữa lợi ích của công nghệ hạt nhân với các yêu cầu về an toàn, an ninh và trách nhiệm. Tòa Thánh cũng cảnh báo thêm rằng: "Việc đảm bảo an toàn và bảo vệ vật lý cho các cơ sở hạt nhân là mối quan tâm cấp bách và chung của tất cả các bên, đặc biệt là trong các tình huống xung đột vũ trang."
"Tòa Thánh tái khẳng định niềm xác tín lâu nay, vốn được cộng đồng quốc tế chia sẻ rộng rãi, rằng tuyệt đối không được phép xảy ra các cuộc tấn công nhắm vào các cơ sở hạt nhân. Những cuộc tấn công như vậy có thể dẫn đến việc phát tán chất phóng xạ, gây ra những hậu quả nghiêm trọng về mặt nhân đạo và môi trường, cả trong và ngoài biên giới quốc gia".
Những sự kiện đáng lo ngại gần đây càng làm nổi bật mức độ nghiêm trọng của các rủi ro này cũng như sự cần thiết phải áp dụng những phương thức tiếp cận có trách nhiệm và bền vững đối với mọi hoạt động liên quan đến hạt nhân, bao gồm khai thác uranium và quản lý chất thải phóng xạ, đồng thời chú trọng đến bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng và lợi ích của các thế hệ hiện tại cũng như tương lai.
Công cuộc đổi mới phải nằm dưới sự kiểm soát của con người
Một vấn đề khác được Bộ trưởng phụ trách Quan hệ với các Quốc gia và Tổ chức Quốc tế nhấn mạnh tại hội nghị là sự hội tụ giữa trí tuệ nhân tạo và năng lượng hạt nhân. Tòa Thánh hoan nghênh các sáng kiến của IAEA nhằm thúc đẩy việc cùng suy tư về những thách thức mới nảy sinh từ sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, chẳng hạn như trí tuệ nhân tạo.
Đức TGM Gallagher đặc biệt nhắc lại rằng, vào tháng 12 năm ngoái, Cơ quan này đã tổ chức hội nghị chuyên đề quốc tế đầu tiên về trí tuệ nhân tạo và năng lượng hạt nhân. Sự kiện này đã góp phần làm nổi bật những triển vọng mới từ tiềm năng mang tính đột phá của AI, cũng như những thách thức mang tầm chiến lược mà năng lượng hạt nhân đặt ra. Ngài lưu ý: "Mặc dù sự kết hợp này mang lại những cơ hội đầy hứa hẹn để nâng cao tính an toàn, hiệu quả và khả năng đổi mới trong lĩnh vực hạt nhân, nhưng nó cũng đòi hỏi sự suy ngẫm sâu sắc về mặt đạo đức, sự thận trọng và cơ chế quản trị có trách nhiệm."
Một nền công nghệ phục vụ con người
Sau đó, đại diện Tòa Thánh đã trích dẫn lời Đức Giáo hoàng Lêô XIV trong thông điệp đầu tiên của ngài, Magnifica Humanitas: “Nếu chỉ tập trung vào những tình huống đột xuất, chúng ta có nguy cơ để cho hàng loạt các tình trạng khẩn cấp chi phối hướng đi của mình.”
“Vì vậy, Tòa Thánh chủ trương một tầm nhìn về đổi mới công nghệ dựa trên sự tôn trọng phẩm giá do Thiên Chúa ban cho mỗi con người, và việc bảo vệ sức khỏe của tất cả mọi người, cũng như của công trình tạo dựng, đồng thời hướng tới công ích.”
Do đó, Đức cha Gallagher giải thích thêm rằng việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực hạt nhân cần dựa trên cơ sở "nhận thức về các rủi ro liên quan, sự giám sát hiệu quả của con người, các tiêu chuẩn an toàn và an ninh nghiêm ngặt, cùng sự hợp tác quốc tế được tăng cường", để "những công nghệ này có thể thực sự thúc đẩy hòa bình, an ninh, sức khỏe con người và sự thịnh vượng cho các thế hệ hiện tại và tương lai".
Tý Linh
(theo Augustine Asta - Vatican News)
