Bóng ma của nạn đói đang bao trùm hàng chục quốc gia trên toàn thế giới. Báo cáo Khủng hoảng Lương thực Toàn cầu năm 2026 xác nhận sự thất bại mang tính hệ thống toàn cầu: 266 triệu người đang đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực trầm trọng, hai nạn đói đã được tuyên bố và viện trợ nhân đạo đã giảm xuống mức của năm 2016.
Tình trạng mất an ninh lương thực toàn cầu không còn là do một loạt các cú sốc theo chu kỳ, mà là do một cuộc khủng hoảng mang tính cơ cấu và có nguồn gốc sâu xa. Trong mười năm qua, số người bị đói trầm trọng đã tăng gấp đôi. Ghi nhận đáng báo động này được trình bày trong Báo cáo Toàn cầu về Khủng hoảng Lương thực 2026 (GRFC, Global Report on Food Crises 2026), được công bố vào thứ Sáu 24/4, bởi Mạng lưới toàn cầu Chống Khủng hoảng Lương thực, một liên minh quốc tế quy tụ Liên Hợp Quốc, Liên minh Châu Âu và nhiều tổ chức chính phủ và phi chính phủ khác nhau.
Nạn đói ngày càng gia tăng
Số liệu năm 2025 cho thấy rõ ràng: 266 triệu người ở 47 quốc gia (gần 23% dân số được phân tích) đang đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Trước nhu cầu ngày càng tăng, cộng đồng quốc tế đang rút lại sự hỗ trợ, giảm nguồn tài trợ dành cho an ninh lương thực và dinh dưỡng xuống mức của gần mười năm trước.
Thảm kịch ở Gaza và Sudan
Ghi nhận đáng báo động nhất trong ấn bản thứ mười của báo cáo này là một thảm kịch: lần đầu tiên kể từ khi GRFC bắt đầu thu thập dữ liệu, hệ thống Phân loại tích hợp các Giai đoạn An ninh Lương thực (IPC) đã xác nhận hai nạn đói ở hai bối cảnh riêng biệt trong cùng một năm. Năm 2025, nạn đói chính thức được tuyên bố ở thủ phủ Gaza và một số vùng của Sudan. Sự leo thang cực độ của nạn đói này chủ yếu là do sự lan rộng của các cuộc xung đột, những hạn chế nghiêm trọng đối với việc tiếp cận nhân đạo và sự di dời cưỡng bức quy mô lớn của người dân.
Lỗi lầm của chiến tranh
“Xung đột vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng mất an ninh lương thực và suy dinh dưỡng cho hàng triệu người trên toàn thế giới”, Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres tuyên bố trong lời mở đầu của tài liệu. “Báo cáo này là lời kêu gọi hành động, thúc giục các nhà lãnh đạo thế giới tìm ra ý chí chính trị để nhanh chóng tăng cường đầu tư vào viện trợ nhân đạo và nỗ lực chấm dứt xung đột.”
Địa lý của cuộc khủng hoảng
Tình trạng khẩn cấp không phân bố đều, nhưng tập trung một cách tàn nhẫn ở một số khu vực trên toàn cầu. Hai phần ba dân số thế giới đang phải chịu đựng nạn đói trầm trọng chỉ ở mười quốc gia, bao gồm Afghanistan, Sudan, Yemen và Myanmar. Tình hình càng trở nên tồi tệ hơn do cuộc khủng hoảng di cư toàn cầu. Hơn 85 triệu người (người di cư nội địa, người xin tỵ nạn và người tỵ nạn) đã buộc phải chạy trốn đến những khu vực khủng hoảng lương thực vào năm 2025, và thường phải đối mặt với nạn đói nghiêm trọng hơn cả nạn đói nơi các cộng đồng tiếp đón họ.
Tuổi thơ bị tước đoạt
Đằng sau những con số đáng báo động này là bi kịch của những người dễ bị tổn thương nhất. Đến năm 2025, ước tính có 35,5 triệu trẻ em sẽ bị suy dinh dưỡng cấp tính, trong đó gần 10 triệu em bị suy dinh dưỡng ở dạng nghiêm trọng và nguy hiểm nhất. Những con số này, đặc biệt đáng lo ngại trong bối cảnh như Gaza, Myanmar, Nam Sudan và Sudan, không chỉ do thiếu lương thực mà còn do tác động tổng hợp của chế độ ăn uống không đầy đủ, sự lây lan của dịch bệnh và sự sụp đổ hoàn toàn của các dịch vụ nước sạch và vệ sinh thiết yếu.
Sự sụp đổ của quỹ nhân đạo
Báo cáo năm 2026 cũng nêu bật một nghịch lý thống kê đáng lo ngại. Nếu tổng số người bị đói (266 triệu người) có vẻ thấp hơn một chút so với các đỉnh điểm trước đây, thì con số này che giấu một thực tế nghiêm trọng hơn nhiều: sự sụp đổ trong việc thu thập dữ liệu. Năm 2025, 18 quốc gia thiếu dữ liệu cập nhật và có thể so sánh được để phân tích. Những quốc gia này bao gồm các quốc gia đang trong khủng hoảng sâu sắc, chẳng hạn như Burkina Faso, Cộng hòa Dân chủ Congo và Ethiopia, quốc gia mà chỉ riêng năm 2024 đã có hơn 27 triệu người cần được giúp đỡ khẩn cấp. Do đó, sự sụt giảm về số liệu không có nghĩa là một chiến thắng chống lại nạn đói, mà là sự thiếu hụt thông tin nghiêm trọng do khó khăn trong việc tiếp cận đất đai và việc cắt giảm mạnh nguồn tài trợ, vốn đã xuống mức thấp lịch sử.
Cần có một sự thay đổi mô hình
Các triển vọng cho năm 2026 vẫn vô cùng ảm đạm, với cuộc xung đột ở Trung Đông đe dọa làm trầm trọng thêm tình trạng bất ổn trên thị trường nông sản thực phẩm và làm tăng chi phí hậu cần và năng lượng trên toàn cầu. Trước tình trạng khẩn cấp kinh niên này, các tổ chức quốc tế đang kêu gọi những thay đổi triệt để. FAO nhấn mạnh rằng, vấn đề không còn đơn thuần là gửi viện trợ khẩn cấp nữa, mà là đầu tư vào thích ứng với biến đổi khí hậu, tăng cường kinh tế nông thôn và trên hết là thực thi luật nhân đạo quốc tế để lương thực không bao giờ bị sử dụng như một vũ khí nữa.
Tý Linh
(theo Stefano Leszczynski – Vatican News)
