Tại Trung tâm Hội nghị Robert Schuman ở Metz, Đức Giáo hoàng đã bày tỏ lòng tri ân, bằng tiếng Pháp, đối với sự dấn thân của đấng đáng kính Robert Schuman nhằm thúc đẩy "sự hòa giải và thống nhất của lục địa châu Âu." Trong bài phát biểu trước các nhà lãnh đạo châu Âu, ngài kêu gọi châu Âu tìm lại những giá trị nền tảng của mình và khước từ ảo tưởng về việc tái vũ trang, đồng thời khuyến khích giới trẻ châu Âu dấn thân vì hòa bình tại chính đất nước của họ.
Chính tại Metz, một thành phố thuộc vùng Lorraine từng ba lần chịu tàn phá bởi chiến tranh và nằm giáp biên giới Đức và Luxembourg, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã kêu gọi châu Âu thể hiện lòng can đảm và nỗ lực vì hòa bình. Ngài đưa ra lời kêu gọi này bằng tiếng Pháp, cùng với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Đại Công tước Guillaume của Luxembourg, Thân vương Albert II của Monaco và các đại diện châu Âu khác, trong một sự kiện mang tên "Ở cội nguồn châu Âu vì hòa bình và sự thống nhất" được tổ chức tại Trung tâm Hội nghị Robert Schuman vào ngày cuối cùng trong chuyến tông du tới Pháp của ngài.
Vị chính khách này, sinh ra tại Luxembourg, có gốc gác Đức và mang quốc tịch Pháp, là hiện thân của sự thống nhất châu Âu, một sự thống nhất cũng được tượng trưng bởi tỉnh Moselle của ông. Ông đã giữ cương vị nghị sĩ đại diện cho vùng này suốt bốn mươi năm, và cũng chính tại đây, ông đã an nghỉ từ năm 1963. Đức Giáo hoàng ghi nhận rằng, chính tại tỉnh thuộc vùng Lorraine này, nơi từng là tâm điểm của nhiều cuộc xung đột giữa Pháp và Đức trong giai đoạn 1870–1945, Robert Schuman đã tìm thấy "nguồn cảm hứng để góp phần định hình châu Âu của hiện tại và tương lai, thông qua bản tuyên bố nổi tiếng của ông vào ngày 9 tháng 5 năm 1950". Trong bài phát biểu khai mạc, Tổng thống Pháp nhắc lại rằng, vươn lên từ đống tro tàn của Thế chiến thứ hai, người Công giáo sùng đạo này đã đề xuất biến "than và thép, những công cụ chiến tranh trong quá khứ, thành tài sản chung của sáu quốc gia sáng lập". Như vậy, Tuyên bố Schuman đã đặt nền móng cho việc thành lập Cộng đồng Than và Thép châu Âu, tổ chức siêu quốc gia đầu tiên của châu Âu, với sự tham gia của Pháp, Tây Đức, Ý, Hà Lan, Bỉ và Luxembourg.
Nhắc lại sự dấn thân của Robert Schuman về "sự hòa giải và thống nhất của lục địa châu Âu", Đức Giáo hoàng đã mời gọi cử tọa cùng dấn thân vào một hành trình "khởi nguồn từ cội rễ châu Âu, dẫn đến hiện tại và hướng về tương lai". Đức Thánh Cha mở đầu hành trình này bằng cách đưa ra định nghĩa về châu Âu: đó là một "thực tại văn hóa và lịch sử, thậm chí còn trước cả khi là một thực tại địa lý", thành quả của một "hành trình lịch sử đầy biến động" và của những cuộc "gặp gỡ lâu đời". Đức Giáo hoàng lưu ý: "Chỉ cần nghĩ đến sự hiện diện của văn hóa Ả Rập trên bán đảo Iberia, hay sự vươn mình của 'Lục địa Già' sang 'Tân Thế giới', điều này đã tạo ra, đôi khi đầy đau đớn, những sự kết hợp mới mẻ trên lục địa châu Mỹ".
Di sản của thánh Biển Đức, bảo trợ Châu Âu
Được vây quanh bởi các nữ tu viện trưởng và nam tu viện trưởng dòng Biển Đức đến từ khắp châu lục, để tham dự cuộc gặp gỡ này, Đức Thánh Cha đã nhắc nhớ về vị sáng lập dòng tu của họ, một nhân vật then chốt khác trong lịch sử hội nhập châu Âu. Được Đức Giáo hoàng Phaolô VI mô tả vào năm 1964 là "sứ giả hòa bình, kiến trúc sư của sự hiệp nhất và bậc thầy của nền văn minh", thánh Biển Đức cùng các tu sĩ của ngài đã tạo ra ảnh hưởng mang tính quyết định đối với châu lục này thông qua việc phát triển "sự trợ giúp dành cho người nghèo, người bệnh và người cao tuổi; giáo dục trẻ em và các trường đại học; bệnh viện và y học; kiến trúc và kỹ thuật; sự tiến bộ của khoa học", hoặc "pháp luật và cách tổ chức các đô thị và chính các quốc gia". Đức Giáo hoàng nhấn mạnh : "Nếu thiếu đi mảnh đất đan tu này, nền văn minh châu Âu như chúng ta biết ngày nay sẽ không thể tồn tại".
Các giá trị Kitô giáo là trọng tâm của dự án châu Âu
Đức Lêô XIV tiếp tục nhắc lại tầm quan trọng của Kitô giáo trong việc định hình bản sắc châu Âu. Thực tế này không chỉ được thể hiện qua các văn bản của Robert Schuman mà còn qua chính trị gia người Ý Alcide De Gasperi, một trong những người Công giáo sáng lập châu Âu hiện đại. Ông De Gasperi đã nhấn mạnh đến "di sản chung của châu Âu", tức là "một nền luân lý thống nhất, đề cao hình ảnh và trách nhiệm của con người, với nhiệt huyết của tình huynh đệ Tin Mừng, sự tôn trọng thượng tôn pháp luật kế thừa từ người xưa, sự trân trọng cái đẹp đã được tinh luyện qua nhiều thế kỷ, cùng cam kết đối với sự thật và công lý vốn được tôi luyện qua ngàn năm kinh nghiệm."
"Hoàn toàn không phải là một tiêu chí mang tính tôn giáo độc quyền, việc đề cập đến món nợ của văn hóa châu Âu đối với Kitô giáo cho phép hiểu rõ hơn rằng sự mở ra cho chiều kích siêu việt luôn là một chiều kích cấu thành nên con người và là một nguồn mạch sống động của nền văn minh".
Châu Âu đang đối mặt với một giai đoạn mới trong lịch sử của mình
Đức Giáo hoàng kêu gọi quay trở lại cội nguồn của những giá trị đã cho phép "sự chung sống văn minh" tại châu Âu, cụ thể là các giá trị phổ quát được nêu trong Hiệp ước về Liên minh Châu Âu, mà "các quyền bất khả xâm phạm và không thể tước bỏ của con người, cũng như tự do, dân chủ, bình đẳng và Nhà nước pháp quyền tạo nên."
Đức Thánh Cha nhấn mạnh, "trong bối cảnh đa văn hóa ngày nay, việc khẳng định tính phổ quát của những giá trị này, vốn là yếu tố thiết yếu để tồn tại, đòi hỏi cả sự tái khám phá cội nguồn lẫn tinh thần cởi mở đối với việc đối thoại với người khác." Ngài khẳng định rằng đây là "một nhu cầu cấp thiết về mặt xã hội và chính trị nhằm tái xác lập vị trí trung tâm của con người, cũng như mang lại nội hàm đích thực cho những khái niệm như tự do, dân chủ, hòa bình và sự hiệp nhất."
Đức Giáo hoàng thừa nhận rằng nhu cầu này càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết khi châu Âu ngày nay đang "đối mặt với một giai đoạn mới trong lịch sử lâu dài về sự gặp gỡ giữa các nền văn hóa và con người", đồng thời nhấn mạnh đến "làn sóng người di cư đổ về châu lục này để lánh nạn chiến tranh và sự đàn áp, hoặc tìm kiếm một cuộc sống tốt đẹp hơn, thoát khỏi cảnh nghèo đói và túng quẫn". Bốn tháng sau chuyến tông du đến Quần đảo Canary, nơi ngài đã gặp gỡ những người di cư cùng đại diện của nhiều tổ chức hỗ trợ tiếp nhận, Đức Thánh Cha một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của việc thiết lập "các quy trình bài bản và nghiêm túc cho công tác tiếp nhận và hòa nhập".
“Cần thấu hiểu tầm quan trọng lịch sử của những gì đang diễn ra, tức là cuộc gặp gỡ chưa từng có giữa các dân tộc và nền văn hóa, vốn kêu gọi tái khám phá một cách sáng tạo cội nguồn của mình và đồng thời biết lắng nghe người khác một cách chăm chú.”
Ngài nhấn mạnh: “Tính phổ quát của các giá trị nền tảng của châu Âu đảm bảo với chúng ta rằng cuộc đối thoại này hoàn toàn khả thi và nó có thể mang lại nền tảng vững chắc cho các xã hội của chúng ta, cho phép chúng ta nỗ lực hiệu quả hơn vì hòa bình và một thế giới hòa giải.”
Bị suy yếu bởi chiến tranh, châu Âu cần tích cực vun đắp hòa bình
Đức Giáo hoàng lấy làm tiếc : "Thật không may, chiến tranh đã tái diễn, ngay cả ở châu Âu: một cuộc 'tàn sát vô ích' mới đang cướp đi sinh mạng của vô số nạn nhân thường dân mỗi ngày." Trong bối cảnh đó, những tư tưởng của Robert Schuman cho thấy hòa bình là điều hoàn toàn có thể đạt được. Đức Giáo hoàng nhìn nhận : "Chắc chắn, việc theo đuổi hòa bình tại châu Âu, cũng như trên toàn thế giới, không được nhầm lẫn với thái độ hòa giải (irénisme) ngây thơ." ngài lưu ý : "Trái lại, những lời của Schuman lại thời sự hơn bao giờ hết: 'Không thể bảo vệ hòa bình thế giới nếu thiếu đi những nỗ lực sáng tạo tương xứng với các mối nguy cơ đang đe dọa nó'." Tuy nhiên, Đức Giáo hoàng cũng cảnh báo về "ảo tưởng tái vũ trang", đồng thời kêu gọi các nhà lãnh đạo châu Âu hãy triển khai "những nỗ lực sáng tạo nhằm vun đắp hòa bình thế giới" thay vì chỉ tìm cách "cầm máu cho vết thương chiến tranh" hay lo "chuẩn bị tốt hơn cho những cuộc chiến mà người ta cho là sẽ xảy ra trong tương lai."
châu Âu "theo tầm nhìn của Schuman, là một châu lục ưu tiên đối thoại hơn xung đột vũ trang", một châu lục "dựa trên nền tảng tôn trọng luật pháp quốc tế". Là minh chứng sống động cho chủ nghĩa đa phương, châu Âu có thể chấm dứt vòng xoáy "của sự dối trá và lừa lọc", nơi "giá trị của lời nói bị xem nhẹ", bằng cách phát huy tinh thần "tôn trọng người khác mà mình đã vun đắp và gìn giữ" suốt tám thập kỷ qua thông qua "sự gặp gỡ thay vì đối đầu". Di sản của đấng đáng kính người Luxembourg này thôi thúc chúng ta luôn thể hiện "tinh thần thực tế và lòng can đảm", đồng thời không bao giờ "đánh mất niềm tin vào khả năng đạt được tiến bộ của chính mình".
Giới trẻ châu Âu được kêu gọi thể hiện lòng can đảm
Đức Giáo hoàng đã kết thúc bài phát biểu bằng lời kêu gọi mạnh mẽ gửi tới giới trẻ, khích lệ họ trở thành những "người xây dựng cộng đồng", và đón nhận dự án của Robert Schuman: sống trong một châu Âu "được hòa giải, hiệp nhất và vững mạnh", mong muốn "phục vụ một nhân loại (...) đang tái học hỏi tình huynh đệ Kitô giáo sau một thời gian dài chia rẽ."
Đức Thánh Cha nhấn mạnh : "Hãy can đảm sống sứ mệnh xây dựng hòa bình một cách đầy trách nhiệm, trong trái tim, trong các mối quan hệ, trong gia đình, tại trường học và đại học, cũng như trong đời sống tại thành phố, đất nước và trên toàn châu Âu của các bạn". Cuối cùng, ngài mời gọi giới trẻ đừng lo sợ: dù là về tương lai, về việc lập gia đình, việc bảo vệ phẩm giá con người, hay việc nỗ lực không ngừng vì công ích, bao gồm cả sự tham gia vào các hoạt động chính trị. Một lời kêu gọi vốn cho phép vang vọng nơi đông đảo thanh niên châu Âu sắp đi bỏ phiếu vào năm tới.
Tý Linh
(theo Alexandra Sirgant – Vatican News)
