Nhân dịp kỷ niệm văn kiện này của Công đồng, Bộ Giáo lý Đức tin, Bộ Cổ vũ Hiệp nhất Kitô giáo và Bộ Đối thoại liên tôn đã công bố một văn bản vào thứ Tư, ngày 16/9. Với tự đề "Con đường Hy vọng", tài liệu này nhắc lại lời kêu gọi đấu tranh chống trào lưu duy chính thống quá khích và chủ nghĩa cực đoan, từ bỏ "lôgic phòng thủ, thù địch hay chinh phục", đồng thời bảo vệ quyền tự do tôn giáo.
Vào thời điểm đó, việc công bố văn kiện này đã đánh dấu một bước ngoặt trong mối quan hệ giữa người Công giáo và người Do Thái, cũng như với các tín đồ thuộc những tôn giáo khác, đồng thời mang lại tia hy vọng trong giai đoạn hậu Thế chiến thứ hai. Được công bố vào ngày 28 tháng 10 năm 1965, tuyên ngôn Nostra Aetate của Công đồng, sau sáu thập kỷ, vẫn là điểm tựa để "khôi phục niềm hy vọng này trong một thế giới bị tàn phá bởi chiến tranh và một môi trường tự nhiên đang bị suy thoái."
Nói không với sự phân biệt đối xử và bách hại
Sáu mươi năm sau, Bộ Giáo lý Đức tin, Bộ Cổ vũ Hiệp nhất Kitô giáo và Bộ Đối thoại tiên tôn cùng công bố một Ghi chú vào thứ Tư, ngày 16 tháng Chín, với tựa đề Con đường Hy vọng. Tài liệu này, được Đức Giáo hoàng Lêô XIV phê chuẩn vào ngày 22 tháng Sáu, điểm lại các giai đoạn chính của tiến trình đối thoại kể từ sau Nostra Aetate, qua đó tái khẳng định một thông điệp mang giá trị trường tồn: "Giáo hội lên án, như là hành động đi ngược lại ý muốn của Chúa Kitô, mọi sự phân biệt đối xử giữa con người với nhau cũng như mọi hành vi bách hại dựa trên chủng tộc, màu da, địa vị xã hội hay tôn giáo."
Hành trình kể từ Công đồng Vatican II
Văn kiện này có chữ ký của các vị Bộ trưởng thuộc các Bộ liên hệ, các Đức Hồng y Víctor Manuel Fernández, Kurt Koch và George Koovakad, cùng các vị Thư ký, Đức ông Armando Matteo, Đức ông Flavio Pace và Đức ông Indunil Janakaratne Kodithuwakku Kankanamalage. Hành trình này khởi đầu từ nguồn gốc của tuyên ngôn Nostra Aetate và tiếp nối lộ trình của tuyên ngôn Dignitatis Humanae, tập trung vào quyền tự do tôn giáo, như ghi chú đã khẳng định: "Không một mối quan hệ tôn trọng nào với các tôn giáo khác có thể được coi là chân thành hay đứng vững được nếu không có sự tôn trọng về mặt bối cảnh đối với quyền tự do tôn giáo của người khác."
Với cùng một "niềm xác tín" đó, những người ký tên kêu gọi "tự do cho các Kitô hữu tại những quốc gia nơi họ là nhóm thiểu số", đồng thời nhấn mạnh tình trạng "bách hại" mà các Kitô hữu "vẫn đang phải gánh chịu ngày nay ở nhiều khu vực trên thế giới dưới tay các nhóm tôn giáo cực đoan". "Mọi hành vi bách hại vì lý do tôn giáo luôn là sự xúc phạm đến phẩm giá con người."
Mối quan hệ giữa người Do Thái và Kitô hữu
Vấn đề quan hệ giữa Kitô hữu và người Do Thái được đặc biệt chú trọng. Tài liệu Con đường Hy vọng tái khẳng định rằng "giao ước của Thiên Chúa với dân Do Thái là bất biến, và điều này luôn đặt ra thách đố cho Giáo hội." Tinh thần liên đới với dân Do Thái cũng bao hàm cả "cuộc đấu tranh chung" chống lại nạn bài Do Thái. Về phương diện này, tài liệu cũng ghi nhận rằng các cuộc xung đột tại Trung Đông đã "để lại dấu ấn" lên tiến trình đối thoại giữa người Do Thái và Kitô hữu.
"Nhiều nhịp cầu giao tiếp đã trở nên lung lay và tiếp tục bị thử thách do những cách lý giải khác nhau về các sự kiện đang diễn ra," các cơ quan thuộc Tòa Thánh nhận định, đồng thời kêu gọi duy trì và củng cố "sự hiểu biết và lòng quý trọng lẫn nhau" vốn đã bền vững suốt sáu mươi năm "làm việc chung."
Những thành quả rõ rệt của đối thoại
Văn bản nhấn mạnh rằng chính công cuộc này đã mang lại những thành quả "rõ rệt" trong tiến trình đối thoại với Hồi giáo và các tôn giáo khác. Tài liệu ghi nhận: "Những mối quan hệ hữu nghị bền chặt đã được thiết lập giữa các nhà lãnh đạo tôn giáo, các dự án chung về giáo dục và xã hội đã được triển khai, các tuyên bố chung cũng đã được đưa ra nhằm ứng phó với những thảm kịch nhân đạo, chiến tranh hay các cuộc khủng hoảng môi trường."
Nói không với não trạng bài Hồi giáo
Ba cơ quan của Tòa Thánh bày tỏ sự chỉ trích mạnh mẽ đối với các biểu hiện của "não trạng bài Hồi giáo", vốn "không phân biệt rõ ràng giữa các trường hợp chủ nghĩa cực đoan và bạo lực với sự chung sống hòa bình của những tín đồ Hồi giáo khác, những người hòa nhập và làm việc tại các quốc gia đón tiếp họ."
Những thách thức của đối thoại
Văn bản cũng nêu bật "những thách thức của đối thoại", mà các nền tảng của nó đang bị xói mòn bởi "sự trỗi dậy của chủ nghĩa cực đoan," "những định kiến dai dẳng," "việc thao túng chính trị dựa trên các mối liên hệ tôn giáo," và "bạo lực nhân danh Thiên Chúa."
Cư xử như anh em
Do đó, con đường này vẫn "đầy đòi hỏi": văn kiện kêu gọi cần phải "vượt qua những thái độ loại trừ, khinh miệt hay thờ ơ vốn đã tồn tại từ lâu." "Chúng ta không thể kêu cầu Thiên Chúa là Cha của toàn thể nhân loại nếu chúng ta từ chối cư xử như anh em đối với một số người trong họ, những người cũng được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa."
Từ bỏ lôgic phòng thủ, thù địch hay chinh phục
Trước những người đang “gieo rắc chia rẽ và chuẩn bị cho xung đột” trong thời đại chúng ta, các tín hữu thuộc nhiều truyền thống khác nhau được mời gọi “tìm kiếm, với sự sáng suốt và niềm hy vọng, những điều kiện cho một cuộc chung sống hòa bình” và “từ bỏ lôgic phòng thủ, thù địch hay chinh phục”. Đó là lời mời gọi trở thành “những người kiến tạo hòa bình và tình huynh đệ”.
Tý Linh
(theo Salvatore Cernuzio – Vatican News)
