Mười một ngày tông du, bốn quốc gia được viếng thăm, mười tám chuyến bay. Chuyến tông du lớn đầu tiên của Đức Lêô XIV, từ ngày 13 đến 23 tháng 4, đã khám phá nhiều khuôn mặt của Châu Phi. Trên hết, nó đã hé lộ một con người, tính cách và phương pháp của ngài. Nhà địa chính trị Jean-Baptiste Noé nhận xét, đối mặt với các nguyên thủ quốc gia châu Phi, Đức Giáo hoàng đã dám đưa ra những bài phát biểu thẳng thắn hiếm có, trực tiếp đề cập đến nạn tham nhũng, sự thiếu tự do và sự bóc lột người nghèo nhất.
Gần một năm sau khi đắc cử, Đức Giáo hoàng Lêô XIV vẫn còn khá xa lạ với công chúng. Chuyến tông du đến châu Phi đã tỏ rõ con người của ngài và làm cho ngài được biết đến rộng rãi, không chỉ trong lục địa châu Phi. Trước hết, trong phong cách của chuyến tông du: mười một ngày xa Rôma, đi qua bốn quốc gia, gặp gỡ nhiều người. Một phương cách tông du gợi nhớ đến những chuyến tông du của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II. Nhưng trên hết, đó là cách ngài hiện diện, nói chuyện, nhẹ nhàng nhưng rõ ràng và thích đáng. Sự kín đáo đã biến mất, Đức Lêô XIV dám trực tiếp gọi tên những cái xấu của các quốc gia châu Phi, một cách trực tiếp và không hề vòng vo.
Chọn lựa địa lý
Địa lý của cuộc hành trình đã mang tính biểu tượng. Đầu tiên là Algeria, một quốc gia đa số theo đạo Hồi, nơi thánh Augustinô từng sinh sống, hiện đang trải qua bế tắc chính trị và kinh tế. Tiếp theo là Cameroon, bị tàn phá bởi chiến tranh nội bộ và một chính phủ độc tài kéo dài hơn bốn mươi năm. Sau đó là Angola, một quốc gia giàu dầu mỏ nhưng bất bình đẳng, nơi những viên kim cương Saurimo tồn tại song song với tình trạng nghèo đói lan rộng. Và cuối cùng là Guinea Xích đạo. Một điểm dừng đặc biệt ý nghĩa: không có vị Giáo hoàng nào đến thăm từ 44 năm qua, và Teodoro Obiang Nguema đã cai trị bằng bàn tay sắt kể từ năm 1979. Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã không chọn con đường dễ dàng, nhưng dám đối diện, không phải để thỏa mãn thú vui đối mặt với những kẻ quyền lực, nhưng để lên tiếng cho những người dễ bị tổn thương nhất và thúc đẩy hòa bình và công lý.
Cuộc đối mặt đã bắt đầu trước khi khởi hành. Donald Trump, phát biểu từ Washington, đã đánh giá Đức Giáo hoàng "yếu đuối" và "không đủ năng lực trong chính sách đối ngoại", tức giận vì Đức Giáo hoàng không ủng hộ chính sách của ông ta đối với Iran. "Tôi không sợ chính quyền Trump", Đức Lêô XIV đáp lại ngắn gọn trên máy bay đến Algeria. Vài lời để xoa dịu tình hình, nhưng cũng để chứng tỏ sự cương nghị của ngài.
Những lời nói công lý dành cho người quyền lực
Tại Cameroon, trước Tổng thống Paul Biya, 93 tuổi và được tái đắc cử liên tục, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã trích dẫn thánh Augustinô: "Những người cai trị đang phục vụ những người mà họ dường như đang cai trị. Họ cai trị không phải vì khát vọng thống trị, mà vì bổn phận phải đáp ứng nhu cầu; không phải vì kiêu ngạo muốn áp đặt bản thân, mà vì lòng trắc ẩn muốn bảo vệ." Thông điệp gửi đến người đứng đầu nhà nước cao tuổi nhất tại vị trên lục địa này rất rõ ràng.
Nhưng chính tại Bamenda, một khu vực nói tiếng Anh bị tàn phá bởi nhiều năm chiến tranh, Đức Giáo hoàng đã thốt ra một câu nói có tầm ảnh hưởng vượt xa khu vực đó. Ngài nói rằng thế giới đang "bị tàn phá bởi một số ít bạo chúa" vốn tiêu tốn hàng tỷ đô la cho chiến tranh. Trước các nhà ngoại giao, những người hiểu rất rõ vấn đề của ai, từ "bạo chúa" đã không bị bỏ qua. Ngài cũng kêu gọi "phá vỡ xiềng xích tham nhũng làm méo mó quyền bính bằng cách lầm mất uy tín của nó", và "giải phóng trái tim khỏi cơn khát lợi lộc, vốn là sự sùng bái ngẫu tượng".
Bộ mặt mới của bất công xã hội
Tại Angola, khi phát biểu trước Tổng thống João Lourenço, Đức Giáo hoàng đã thẳng thừng đả kích những kẻ làm giàu trên lưng người dân nghèo khổ, bất chấp nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú của đất nước. "Tôi đã nói về sự giàu có vật chất mà các thế lực hùng mạnh đang nắm giữ, kể cả ở đất nước của quý vị. Biết bao đau khổ, biết bao cái chết, biết bao thảm họa xã hội và môi trường đã bị gây ra bởi lôgic bóc lột này!" Những lời này vang vọng sâu sắc trong lòng người dân nghèo khổ: bất chấp chiến tranh đã kết thúc và nguồn dầu mỏ của đất nước, gần một nửa dân số vẫn sống dưới mức nghèo khổ.
Điểm dừng chân cuối cùng, Guinea Xích đạo, cũng chất chứa nhiều ý nghĩa biểu tượng. Phát biểu ngay sau Tổng thống Obiang, Đức Lêô XIV không hề vòng vo. "Sự loại trừ là bộ mặt mới của bất công xã hội," ngài tuyên bố và đồng thời lên án "nền kinh tế loại trừ" và sự dai dẳng của tình trạng nghèo đói cùng cực trong nước. Đứng cạnh Obiang, ngài kêu gọi "mở rộng không gian tự do" và tố giác "điều kiện vệ sinh và sức khỏe đáng báo động" của các tù nhân trong nước, những người mà ngài đã đến thăm. Những tuyên bố rõ ràng này thể hiện lòng dũng cảm tuyệt vời khi lên tiếng chống lại bất công, ngay cả khi đối mặt với những người nắm quyền.
Một triều đại giáo hoàng đang hình thành
Điều đáng chú ý trong chuyến tông du này, đó không phải là sự táo bạo riêng lẻ của các tuyên bố mà là sự nhất quán tổng thể. Tại Algeria, Yaoundé, Malabo và Luanda, Đức Lêô XIV về cơ bản đã truyền đạt cùng một thông điệp: cuộc chiến chống tham nhũng và khai thác tài nguyên, bảo vệ người nghèo nhất, kêu gọi tự do chính trị và buộc các nhà lãnh đạo phải chịu trách nhiệm về các vấn đề của đất nước. Chính quyền được kêu gọi "không phải để thống trị, mà để phục vụ nhân dân và sự phát triển của họ" (Algeria). Đây là công thức mà ngài đã không ngừng nhấn mạnh với các nhà lãnh đạo chính trị khác nhau.
Thông điệp này dựa trên hai trụ cột mà Đức Giáo hoàng luôn nhấn mạnh: chân lý và trách nhiệm cá nhân. Chúng ta cũng đã thấy, tại Saurimo, Angola, cũng như giữa những người dân nghèo khổ ở Bamenda, một vị Giáo hoàng có khả năng chuyển từ những buổi tiếp kiến trang trọng, tuân thủ nghi thức nhất đến những cuộc gặp gỡ trực tiếp nhất với những người nghèo khổ nhất, với cùng một sự tự nhiên và cùng một thông điệp cơ bản: đó là thông điệp về Chúa Kitô, Đấng đứng về phía hòa bình và công lý. Mười một ngày tông du đã ngừng biến triều đại giáo hoàng thành một lời hứa để trở thành một thực tại.
--------------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn : Aleteia)
