Từ thế kỷ XI, các Đức Giáo hoàng đã kêu gọi các nghệ nhân kim hoàn chế tác hoa hồng vàng. Được Đức Giáo hoàng thánh hiến vào Chúa Nhật Laetare, những bông hoa này sau đó được trao tặng cho một nhà thờ, một cộng đồng xứng đáng hoặc một cá nhân như một biểu tượng của lòng biết ơn đối với những phục vụ đối với Giáo hội hoặc lợi ích xã hội.
Hoa hồng vàng, biểu tượng của Đức Trinh Nữ và thành Giêrusalem trên trời, là một phần thưởng mà các Đức Giáo hoàng trao tặng cho các cá nhân hoặc các thánh đường, nhà thờ hoặc thành phố, như một dấu hiệu ghi nhận những đóng góp cho Giáo hội hoặc xã hội.
Một truyền thống cổ từ mười thế kỷ
Từ thế kỷ XI, các Đức Giáo hoàng đã ủy kêu gọi các nghệ nhân kim hoàn bậc thầy chế tác những bông hồng bằng vàng nguyên chất, sau này phát triển thành những bó hoa hồng hoặc thậm chí là những bụi hồng. Được Đức Giáo hoàng thánh hiến vào Chúa nhật Laetare - Chúa Nhật IV của Mùa Chay - bông hồng vàng được rước trong một đám rước từ Vương cung thánh đường Thánh Giá Giêrusalem đến Dinh Latêranô. Mặc dù ban đầu bông hồng được ban tặng cho một vị vua hoặc lãnh chúa, và sau đó thường xuyên hơn là cho một nữ hoàng, nhưng kể từ nửa sau thế kỷ XX, các Đức Giáo hoàng đã tặng nó cho các nhà thờ hoặc đền thờ. Và, từ thế kỷ XXI trở đi, chủ yếu là các đền thánh Đức Mẹ mới nhận được vinh dự này.
Vật phẩm trang trí này, một trong những vật phẩm thiêng liêng nhất của các Giáo hoàng thời Trung cổ, lần đầu tiên được nhắc đến trong một sắc lệnh của Đức Giáo hoàng Lêô IX năm 1049. Tuy nhiên, món quà được ghi nhận sớm nhất có niên đại từ năm 1096 theo biên niên sử của thánh Martin thành Tours. Đó là một bông hồng vàng do Đức Giáo hoàng Urbanô II tặng cho Bá tước Fulk IV xứ Anjou. Truyền thống này đã thay thế truyền thống tặng chìa khóa Thánh Phêrô, bắt đầu từ thế kỷ thứ VIII.
Tại Paris, Bảo tàng Cluny trưng bày bông hồng vàng cổ nhất còn tồn tại (hầu hết đã được đúc). Được chế tác bởi thợ kim hoàn Minucchio người Siena vào năm 1330, nó được Đức Giáo hoàng Gioan XXII gửi tặng cho Bá tước Neuchâtel. Kiểu dáng của những bông hồng này đã thay đổi qua nhiều thế kỷ. Ban đầu khá đơn giản (một bông hồng duy nhất có đường kính khoảng 15 cm), tác phẩm trở nên phức tạp hơn, phát triển thành một bó hoa có đế hoặc bình, đôi khi nặng vài kilogram vàng, thậm chí còn kết hợp cả đá quý. Bông hồng vàng được Đức Giáo hoàng Clément IX tặng cho Nữ hoàng Pháp, Marie-Thérèse của Áo vào năm 1668, nặng không dưới 4kg!
Bông hồng vàng do Đức Phanxicô dâng lên Đức Mẹ Fatima năm 2017.
Biểu tượng mạnh mẽ của hoa hồng
Nếu họa tiết trang trí có thể thay đổi, nhưng ý nghĩa biểu tượng vẫn không đổi. Bông hoa vàng và vẻ đẹp rạng rỡ của nó tượng trưng cho Chúa Kitô, Vương quyền của Người và sự Phục sinh của Người. Cụ thể hơn, những gai nhọn tượng trưng cho cuộc Khổ nạn của Ngài. Nhiều yếu tố của bông hoa và tác phẩm nghệ thuật (hương thơm, thân cây, cánh hoa) đều có ý nghĩa biểu tượng và Thánh Kinh, mà các Đức Giáo hoàng đã nói chi tiết và làm rõ trong thư kèm theo món quà này. Đức Giáo hoàng Innocent III đã viết về ý nghĩa biểu tượng của bông hồng này: "Giống như Chúa Nhật Laetare, tượng trưng cho tình yêu sau thù hận, niềm vui sau nỗi buồn và sự no đủ sau cơn đói, hoa hồng, thông qua màu sắc, mùi thơm và hương vị của nó, đại diện cho tình yêu, niềm vui và sự no thỏa."
Trong thế kỷ XX, các Đức Giáo hoàng chủ yếu dâng những bông hồng vàng này cho các đền thánh Đức Mẹ. Đức Giáo hoàng Phaolô VI và Đức Giáo hoàng Bênêđíctô XVI đã thực hiện cử chỉ tương tự tại Fatima, lần lượt vào năm 1965 và 2010. Cũng như Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II và Đức Giáo hoàng Bênêđíctô XVI, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã đặt một bông hồng trước bức tượng Đức Mẹ Đen Czestochowa trong chuyến thăm Ba Lan nhân Ngày Quốc tế Giới trẻ vào tháng 7 năm 2016. Một số đền thánh đã nhận được nhiều bông hồng trong suốt lịch sử của mình, và một số Đức Giáo hoàng đã dâng tặng nhiều bông hồng trong cùng một năm (chủ yếu từ thế kỷ XXI trở đi). Ví dụ, Đức Giáo hoàng Bênêđíctô XVI đã dâng tặng 18 bông hồng trong tám năm triều đại giáo hoàng của mình.
Hoa hồng cũng được tặng cho các nhà thờ. Trong số những nhà thờ chính được tặng hoa hồng có thể kể đến Vương cung thánh đường Thánh Phêrô (năm bông hồng) và Vương cung thánh đường Thánh Gioan Latêranô (bốn bông hồng). Một số nhân vật nổi tiếng cũng đã nhận được hoa hồng này. Người nhận gần đây nhất là bà Marie-José Lallart, người sáng lập và chủ tịch của hiệp hội "Les Maillons de l'Espoir" (Những Mắt Xích Hy Vọng). Bà đã nhận được một bông hồng vàng từ Đức Giáo hoàng Phanxicô vào ngày 6 tháng 2 năm 2023.
Tý Linh
(theo Alexandre Meyer - Marie Fournier, Aleteia)
--------------------------------------------------------------
Trong chuyến tông du đến Tây Ban Nha, vào ngày 7/6/2026, Đức Lêô XIV đã được tặng chìa khóa vàng của thành phố Madrid, trước khi dâng Thánh lễ tại quảng trường Cibeles.
