Một chuyên gia về du lịch tôn giáo lý giải tầm quan trọng của việc phát huy tối đa tiềm năng tại các đền thánh và các tuyến đường hành hương, xét cả về khía cạnh lợi ích kinh tế lẫn tâm linh.
Adrián Lomello
Du lịch tôn giáo thu hút hàng trăm triệu lượt người đến các địa điểm khác nhau mỗi năm, mang lại doanh thu hàng tỷ đô la; trong đó, khu vực châu Mỹ sở hữu một số đền thánh và vương cung thánh đường thu hút đông đảo du khách nhất.
Tuy nhiên, theo ông Adrián Lomello, Giám đốc khu vực Châu Mỹ của Mạng lưới Du lịch Tôn giáo Thế giới (World Religious Tourism Network), du lịch tôn giáo vẫn còn cách rất xa việc phát huy trọn vẹn tiềm năng của mình. Ông cho rằng tình hình hiện tại mở ra một cơ hội mà Giáo hội không nên bỏ lỡ.
Trong cuộc phỏng vấn với ACI Prensa, một dịch vụ tin tức cùng hệ thống với EWTN News nhưng chuyên về tiếng Tây Ban Nha, ông Lomello giải thích rằng, mặc dù hành hương là một hình thức đã tồn tại từ nhiều thế kỷ nay, nhưng vấn đề đặt ra là các điểm đến hành hương thực sự mang lại những gì cho du khách, cũng như làm thế nào để nâng cao chất lượng các địa điểm này nhằm đón tiếp người hành hương tốt hơn mà vẫn bảo tồn được trọn vẹn bản sắc tôn giáo của chúng.
Những người hành hương đến thăm Vương cung thánh đường Đức Mẹ Aparecida ở Brazil.
Một hiện tượng thu hút hàng triệu người
Theo dữ liệu từ Mạng lưới Du lịch Tôn giáo Thế giới, mỗi năm có khoảng 400 triệu người đi du lịch đến các điểm đến mang ý nghĩa tôn giáo, chiếm xấp xỉ 20% tổng lượng du lịch toàn cầu.
Riêng mảng du lịch hành hương đã tạo ra các hoạt động kinh tế trị giá gần 18 tỷ USD, theo số liệu của mạng lưới này.
Đặc biệt, khu vực Mỹ Latinh đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực này. Khu vực này đón khoảng 80 triệu người hành hương mỗi năm, và phân khúc này đang ghi nhận mức tăng trưởng ước tính từ 6% đến 8% hàng năm, dựa trên dữ liệu từ Mạng lưới Du lịch Tôn giáo Thế giới.
Những người hành hương đến Đền thánh Đức Mẹ Guadalupe ở Thành phố Mexico.
Một vài ví dụ minh họa cho quy mô của hiện tượng này.
Chẳng hạn, Vương cung thánh đường Đức Mẹ Guadalupe ở Mexico đón gần 22 triệu lượt khách mỗi năm. Tại Brazil, Đền thánh Quốc gia Đức Mẹ Aparecida thu hút khoảng 12 triệu người hành hương hàng năm.
Một ví dụ khác ít được biết đến hơn là La Tirana ở miền bắc Chile. Vào dịp diễn ra các lễ tôn giáo, thị trấn với khoảng 1.500 cư dân này đón tiếp hơn 150.000 người hành hương, chủ yếu đến từ Chile, Peru và Bolivia.
Lomello giải thích : "Dù công tác tổ chức có diễn ra như thế nào đi nữa, họ vẫn sẽ tiếp tục đến đây qua từng năm bởi họ được thôi thúc bởi một động lực tâm linh sâu xa."
Riêng khu vực Mỹ Latinh có hơn 3.000 đền thánh đã được công nhận, hàng trăm tuyến đường hành hương, các lễ hội tôn giáo lớn, cùng một di sản được bồi đắp qua nhiều thế kỷ.
Tuy nhiên, di sản đó không phải lúc nào cũng đi kèm với cơ sở hạ tầng, thông tin, dịch vụ hay các chính sách cần thiết để khai thác tối đa tiềm năng của nó.
ông Lomello nhận định : "Ngày nay, đây là một lĩnh vực vô hình. Nó không nhận được sự chú ý từ các nhà thờ, khu vực công cũng như cộng đồng doanh nghiệp".
Chuyên gia này nhận định rằng các giáo phận thường chú trọng vào việc duy trì nhà thờ và thực hiện công tác mục vụ; trong khi đó, chính quyền giải quyết các nhu cầu khác, còn các doanh nghiệp lại tìm kiếm cơ hội kinh doanh.
Kết quả là dòng người hành hương đổ về liên tục, nhưng thường không có ai đứng ra tổ chức, điều phối mọi hoạt động diễn ra xung quanh họ.
Ông lưu ý: “Chúng ta sở hữu những nguồn lực tuyệt vời, nhưng bản thân nguồn lực thì không tự tạo ra sự phát triển. Nó cần phải được chuyển hóa thành sản phẩm du lịch.”
Điều này không có nghĩa là biến một đền thánh thành một điểm thu hút du khách thông thường. Theo lời giải thích của ông Lomello, điều đó có nghĩa là "tạo ra các điều kiện để du khách có thể di chuyển, tìm nơi ăn uống, nghỉ ngơi, khám phá địa điểm và hiểu rõ lịch sử của nơi này".
Chỉ có đền thánh thôi là chưa đủ
Ông Lomello nhấn mạnh rằng việc sở hữu một nhà thờ, một vương cung thánh đường hay tổ chức các cuộc hành hương thu hút đông đảo người tham gia vẫn chưa đủ để xây dựng một điểm đến du lịch tôn giáo. Ông giải thích: "Bạn cần phải có sản phẩm; bạn cần phải phát triển các sản phẩm".
ông trả lời : “Sản phẩm này bao gồm câu chuyện gắn liền với điểm đến, sự hiện diện trên mạng xã hội, hệ thống biển chỉ dẫn, cơ sở hạ tầng đầy đủ, khu vệ sinh, ẩm thực chất lượng, bản thân tuyến đường tham quan, dịch vụ vận chuyển và công tác truyền thông”.
Ví dụ, một người có thể đến thăm một ngôi đền để dự lễ hội rồi nhanh chóng trở về nhà. Tuy nhiên, nếu khu vực xung quanh có các bảo tàng, tuyến tham quan, ẩm thực địa phương, di sản, hoạt động văn hóa và những điểm thu hút khác để khám phá, thì trải nghiệm của họ có thể được kéo dài hơn.
Ông chia sẻ : “Đây chính là điều chúng tôi mong muốn các thành phố thực hiện: mang đến những trải nghiệm đa dạng như ẩm thực hấp dẫn, các hoạt động thú vị, bảo tàng và các sự kiện”.
Đền Thánh Quốc gia Đức Mẹ Aparecida tại Brazil
Nguồn thu không chỉ dừng lại ở khu đền thánh
Đối với Lomello, một trong những lợi ích của du lịch tôn giáo chính là việc nguồn thu có thể được phân bổ đến nhiều lĩnh vực khác nhau trong cộng đồng.
Ông giải thích : “Người hành hương đến nơi, chi tiêu tại địa phương, mua đồ thủ công mỹ nghệ, lưu trú qua đêm - có thể ở lại thêm một ngày - và ghé thăm bảo tàng. Những lợi ích kinh tế này lan tỏa khắp cộng đồng”.
Điều này mang lại lợi ích cho các khách sạn, nhà hàng, tiểu thương, nghệ nhân, đơn vị cung cấp dịch vụ vận tải và những người lao động khác. Nó cũng góp phần bảo tồn chính các nhà thờ và các địa điểm tôn giáo.
Đền thánh Chúa của những Phép lạ, Peru
Ông nói: “Du lịch tôn giáo sẽ không làm mất đi vai trò chủ đạo của Giáo hội, mà trái lại, sẽ mang đến cho Giáo hội thêm các nguồn lực.”
Tuy nhiên, ông Lomello nhấn mạnh rằng du lịch tôn giáo không thể chỉ được xem thuần túy là vấn đề kinh tế, bởi vì “lợi ích về mặt tâm linh mới là điều cốt yếu.”
"Du lịch tôn giáo sẽ không làm mất đi vai trò chủ đạo của Giáo hội, mà trái lại, sẽ mang đến cho Giáo hội thêm các nguồn lực."
Một người hành hương khi đến một thánh địa có thể đang tìm kiếm nhiều điều hơn là chỉ đơn thuần khám phá một địa danh. Họ có thể muốn cầu nguyện, xưng tội, tham dự Thánh lễ, hay đơn giản là kết nối lại với đức tin của mình.
ông chia sẻ : "Tác động của một câu chuyện tâm linh ý nghĩa chính là sự hoán cải. Đó là khi một người, thông qua du lịch tôn giáo, đặt chân đến nơi này và cảm thấy rung động sâu sắc trước câu chuyện [đằng sau địa danh đó] cũng như những hình ảnh tôn giáo, để rồi quyết định xưng tội. Đó chính là sự hoán cải."
Camino de Santiago
Mô hình Camino de Santiago
Một trong những trải nghiệm có thể đóng vai trò là mô hình tham khảo chính là Camino de Santiago tại Tây Ban Nha.
Theo dữ liệu do mạng lưới này chia sẻ, tuyến đường thu hút khoảng 530.000 người hành hương mỗi năm và tạo ra tác động kinh tế ước tính hơn 580 triệu USD hàng năm, sau nhiều thập kỷ triển khai quy hoạch.
Sự so sánh này đặc biệt thu hút sự quan tâm của khu vực Mỹ Latinh, nơi có vô số tuyến đường và điểm đến mang ý nghĩa tôn giáo thu hút đông đảo du khách, nhưng vẫn thiếu sự quy hoạch bài bản.
Ông Lomello khẳng định : “Sự khác biệt không chỉ nằm ở yếu tố di sản, mà còn ở các quyết định chính sách. Những điểm đến phớt lờ di sản tâm linh của mình không chỉ phạm sai lầm về mặt văn hóa, mà còn mắc sai lầm chiến lược trong phát triển kinh tế.”
‘Hãy ngước mắt lên’
Ông Lomello tin rằng Giáo hội đóng vai trò quan trọng trong tiến trình này, nhưng không thể thực hiện một mình. Cần có sự phối hợp giữa các giáo phận, giáo xứ, chính quyền, giới doanh nhân và cộng đồng địa phương.
Ngoài ra, cũng cần có dữ liệu. Khu vực này cần nắm được số lượng khách hành hương, nơi họ đến, thời gian lưu trú, các dịch vụ họ sử dụng cũng như những nhu cầu của họ.
Mạng lưới Du lịch Tôn giáo Thế giới đề xuất một số biện pháp, bao gồm: phân tích thị trường, xây dựng các chính sách công cụ thể, đưa các điểm đến lên nền tảng trực tuyến, đào tạo nhân sự làm việc với khách hành hương, và tạo ra các kênh trao đổi thông tin giữa các bên liên quan.
Đối với ông Lomello, bước đầu tiên là thay đổi cách nhìn nhận về hiện tượng này.
Ông nhấn mạnh: “Như Đức Giáo hoàng đã nói tại Tây Ban Nha: ‘Hãy ngước mắt lên’. Hãy ngước mắt lên. Hãy nhìn vào lĩnh vực du lịch tôn giáo: đó là một cơ hội để phát triển.”
Đối với ông, cơ hội đó, không nên được xem là cạnh tranh với sứ mạng của Giáo hội.
Ông khẳng định : “Đây là thời điểm để chúng ta ngước mắt lên, để nói: ‘Thưa quý vị, đây là một cơ hội.’ Chúng ta hãy cùng nhau làm việc, bởi vì điều này có lợi cho tất cả mọi người”.
Vương cung thánh đường Đức Mẹ Luján tại Argentina
10 điểm đến hàng đầu ở Mỹ Latinh
Theo dữ liệu do Mạng lưới Du lịch Tôn giáo Thế giới tổng hợp, dưới đây là 10 điểm đến và sự kiện tôn giáo hàng đầu tại khu vực Mỹ Latinh, Trung Mỹ và Caribe, được xếp hạng dựa trên số lượng du khách ước tính hàng năm:
1. Mexico - Vương cung thánh đường Đức Mẹ Guadalupe: 20 triệu
2. Brazil - Đền thánh Đức Mẹ Aparecida: 12 triệu
3. Argentina - Đền thánh Đức Mẹ Luján: 10 triệu
4. Peru - Đền thánh Chúa của những Phép lạ: 5 triệu
5. Colombia - Đền thánh Đức Mẹ Mân Côi Chiquinquirá: 4 triệu
6. Guatemala - Vương cung thánh đường Đức Mẹ Mân Côi: 3,5 triệu
7. Ecuador - Đền thánh Đức Mẹ El Quinche: 2,5 triệu
8. Venezuela - Vương cung thánh đường Đức Mẹ Coromoto: 2 triệu
9. Chile - Đền thánh Đức Trinh Nữ Lo Vásquez: 1,5 triệu
10. Cộng hòa Dominica - Vương cung thánh đường Đức Mẹ Altagracia: 1,5 triệu
Tý Linh
(theo Diego López Marina, EWTN News)
