Trong sứ điệp nhân dịp Lễ Phật Đản (Vesak) 2026, Bộ Đối thoại Liên tôn của Vatican mời gọi Phật tử và Kitô hữu cùng nhau nỗ lực vì một “nền hòa bình không vũ trang và có sức giải giới” bén rễ từ lòng từ bi, đối thoại và sự biến đổi nội tâm.
Trước thềm Lễ Phật Đản, Bộ Đối thoại Liên tôn của Vatican đã công bố sứ điệp thường niên gửi đến các cộng đồng Phật giáo trên toàn thế giới, mời gọi cả Kitô hữu và Phật tử cùng nhau vun đắp điều mà Bộ mô tả là “nền hòa bình không vũ trang và có sức giải giới”.
Sứ điệp, được ký bởi Đức Hồng y George Jacob Koovakad, Tổng trưởng của Bộ, và Thư ký của Bộ, Đức ông Indunil Janakaratne Kodithuwakku Kankanamalage, vừa gửi lời chúc mừng nhân dịp Lễ Phật Đản thiêng liêng, vừa là lời suy niệm về hòa bình trong thời điểm đầy chiến tranh, chia rẽ và sự ngờ vực ngày càng gia tăng.
Lễ Phật Đản là gì?
Lễ Phật Đản là một trong những đại lễ quan trọng nhất trong lịch Phật giáo. Lễ này kỷ niệm sự Đản sinh, Giác ngộ và Nhập Niết Bàn của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.
Được cử hành trong khắp các truyền thống Phật giáo - từ các cộng đồng Phật giáo Nguyên thủy ở Sri Lanka và Đông Nam Á đến các truyền thống Phật giáo Đại thừa và Phật giáo Kim Cương Thừa trên khắp Đông Á và dãy Himalaya - đây là khoảnh khắc tụng niệm, thiền định, thực hành lòng từ bi và tái khẳng định cam kết với giáo huấn của Đức Phật.
Trong khi các truyền thống Phật giáo có thể tiếp cận Giác ngộ và Niết Bàn thông qua các quan điểm thần học khác nhau, thì Lễ Phật Đản vẫn là một ngày lễ chung để tưởng nhớ cuộc đời, sự giác ngộ và di sản tinh thần trường tồn của Đức Phật.
Được tổ chức theo lịch âm, Lễ Phật Đản có sự khác biệt giữa các quốc gia. Ở nhiều nơi, đại lễ này chỉ kéo dài một ngày, mặc dù các hoạt động kỷ niệm và cầu nguyện thường kéo dài nhiều ngày, đặc biệt là ở các tu viện và chùa chiền.
Trong sứ điệp của mình, Bộ Đối thoại Liên tôn của Vatican nhấn mạnh tầm quan trọng của những thực hành này. Theo Sứ điệp, hòa bình không chỉ đơn thuần là một khát vọng chính trị hay sự vắng mặt của xung đột vũ trang, mà là điều bắt đầu từ trái tim con người.
Trích dẫn Sứ điệp của Đức Giáo hoàng Lêô XIV nhân Ngày Thế giới Hòa bình năm 2026, sứ điệp viết: “Hòa bình tồn tại; nó muốn ngự trị trong chúng ta. Nó có sức mạnh dịu dàng để soi sáng và mở rộng sự hiểu biết của chúng ta; nó chống lại và chiến thắng bạo lực.”
Sứ điệp nói tiếp : ngay cả khi mong manh, hòa bình phải được bảo vệ “như một ngọn lửa nhỏ bị đe dọa bởi những cơn bão của hận thù và sợ hãi.”
Trong bối cảnh các cuộc chiến tranh đang diễn ra, chủ nghĩa dân tộc tôn giáo đang trỗi dậy, và điều mà Bộ gọi là “sự thao túng tôn giáo”, sứ điệp cảnh báo rằng nhân loại có nguy cơ rơi vào “vòng vòng luẩn quẩn nguy hiểm của sự nghi ngờ và thù địch”.
Trong bối cảnh như vậy, sứ điệp cho rằng các truyền thống tôn giáo có một trách nhiệm đặc biệt - không phải là làm sâu sắc thêm sự chia rẽ, mà là hàn gắn chúng.
Sứ điệp cũng nói thêm rằng “lòng tốt thực sự có sức lay động”, có khả năng phá vỡ “vòng luẩn quẩn của sự nghi ngờ” và mở ra “những con đường tưởng chừng như không thể”.
Truyền thống Phật giáo
Trong số các văn bản Phật giáo được trích dẫn, trọng tâm là bài kệ thứ năm của Kinh Pháp Cú, một trong những bộ sưu tập lời dạy của Đức Phật được đọc rộng rãi nhất. Là một phần của Kinh tạng Pali - kinh tạng nền tảng của Phật giáo Nguyên Thủy - Kinh Pháp Cú tập hợp những bài giảng ngắn về trí tuệ, đạo đức và con đường giải thoát.
Bài kệ được Bộ trích dẫn có nội dung: “Hận thù không bao giờ được xoa dịu bằng hận thù; chỉ có sự không hận thù mới làm dịu được hận thù.”
Đoạn văn này phản ánh một chủ đề lặp đi lặp lại trong giáo lý Phật giáo: rằng sự giận dữ duy trì sự đau khổ, trong khi lòng từ bi và sự rèn luyện nội tâm có thể phá vỡ vòng luẩn quẩn đó.
Sứ điệp cũng trích dẫn Kinh Từ Bi (Metta Sutta), một trong những bài kinh nổi tiếng nhất trong truyền thống Phật giáo và là văn bản nền tảng về lòng từ bi. Từ "metta" đề cập đến một hình thức từ tâm phổ quát - một tình yêu vị tha hướng đến tất cả chúng sinh không phân biệt.
Bản văn viết : "Đừng ai lừa dối người khác hay khinh miệt bất cứ ai. Đừng ai vì giận dữ hay ác ý mà mong muốn làm hại người khác."
Theo truyền thống được tụng niệm cả trong các tu viện và gia đình, Kinh Metta Sutta giữ một vị trí quan trọng trong việc tụng niệm và thiền định của Phật giáo. Kinh này kêu gọi các tín đồ trau dồi lòng từ bi ngay cả đối với những người mà họ có thể coi là kẻ thù.
Truyền thống Kitô giáo
Sứ điệp của Bộ đặt những giáo huấn này bên cạnh lời dạy của Chúa Kitô trong Tin Mừng theo thánh Mátthêu: “Hãy yêu kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi anh em,” và “Phúc thay ai xây dựng hòa bình,” nhấn mạnh điều mà Bộ coi là sự hội tụ tâm linh sâu sắc giữa Phật giáo và Kitô giáo.
Sứ điệp viết: “Cả hai truyền thống đều hội tụ trong việc hướng tới một nền hòa bình được sống – một nền hòa bình giải giới tâm hồn trước khi giải giới đôi bàn tay.”
Thay vì chỉ hiểu hòa bình như một điều gì đó được áp đặt từ bên ngoài, sứ điệp hướng đến một sự biến đổi nội tâm có khả năng định hình lại chính xã hội.
Các nhà lãnh đạo tôn giáo được kêu gọi đối thoại
Sứ điệp tiếp tục nhấn mạnh rằng nền hòa bình như vậy đòi hỏi nhiều hơn những cử chỉ mang tính biểu tượng hay ngôn ngữ ngoại giao. Nó cho rằng các nhà lãnh đạo tôn giáo được kêu gọi trở thành “những đối tác đích thực trong đối thoại và những người đại diện thực sự cho sự hòa giải”, trong khi chính các tín đồ được mời gọi trở thành “những người kiến tạo hòa bình”.
Lời kêu gọi này càng trở nên cấp thiết hơn trong thời đại mà tôn giáo đôi khi bị lợi dụng để biện minh cho sự loại trừ hoặc bạo lực. Bộ cảnh báo chống lại sự im lặng và thờ ơ, kêu gọi các cộng đồng đừng trở nên đồng lõa vì sợ hãi.
Thay vào đó, mỗi cộng đồng tôn giáo nên trở thành một nơi “nơi mà sự thù địch được vượt qua thông qua sự gặp gỡ, nơi công lý được thực thi và nơi sự tha thứ được trân trọng.”
Chiều kích nội tâm của hòa bình
Sứ điệp kết thúc bằng việc nhấn mạnh chiều kích nội tâm của hòa bình. Vang vọng cả thực hành chiêm nghiệm của Phật giáo và truyền thống cầu nguyện của Kitô giáo, nó chỉ ra sự tĩnh lặng, chiêm nghiệm, kiên nhẫn và những hành động tử tế hằng ngày là nền tảng trên đó hòa bình được xây dựng.
Theo Bộ, hòa bình không chỉ được vun đắp trong các cuộc đàm phán quốc tế hay các tuyên bố công khai, mà còn trong các mối quan hệ con người bình thường - trong việc từ bỏ sự trả thù, trong lòng can đảm tha thứ và trong quyết định hy vọng ngay cả khi hòa giải dường như là điều không thể.
Sứ điệp nêu rõ: “Hòa bình không phải là ảo tưởng hay một lý tưởng xa vời. Nó là một khả năng thực sự đã nằm trong tầm tay chúng ta, chỉ chờ được đón nhận và chia sẻ.”
Kết thúc sứ điệp, Bộ Đối thoại Liên tôn tái khẳng định hy vọng rằng Phật tử và Kitô hữu sẽ ngày càng cùng nhau trở thành “những chứng nhân của nền hòa bình có sức giải giới này”- một nền hòa bình có khả năng hàn gắn vết thương, khôi phục các mối quan hệ rạn nứt và mở ra những chân trời mới cho nhân loại.
Tý Linh
(theo Francesca Merlo, Vatican News)
