Năm Tư Pháp lần thứ 97 của Tòa án Thành Quốc Vatican đã khai mạc vào thứ Bảy, ngày 14 tháng Ba, với Thánh lễ do ĐHY Quốc vụ khanh Tòa Thánh chủ tế. Trong diễn văn của mình, Đức Thánh Cha đã kêu gọi các thẩm phán Vatican nỗ lực vì sự hiệp nhất của Giáo hội thông qua nền công lý lấy tình yêu thương, lòng bác ái và việc tìm kiếm chân lý làm trọng tâm.
Ngài mời gọi họ « hãy tiếp tục thực hiện sứ vụ này với sự liêm chính, thận trọng và tinh thần Tin Mừng. Mong rằng công lý luôn được soi sáng bởi chân lý và đi kèm với lòng thương xót, vì cả hai đều tìm thấy sự viên mãn trong Chúa Kitô. Như vậy, luật pháp, được áp dụng một cách ngay thẳng và với tinh thần Giáo hội, trở thành một công cụ quý giá để xây dựng sự hiệp thông và củng cố sự hiệp nhất của Dân Thiên Chúa ».
Dưới đây là diễn văn của Đức Thánh Cha :
Thưa quý Hồng y và Đại sứ,
Thưa quý lãnh đạo dân sự và quân sự đáng kính,
Thưa quý thành viên đáng kính của Cơ quan Tư pháp Thành Quốc Vatican,
Anh chị em thân mến,
Tôi rất vui mừng được gặp gỡ quý vị hôm nay, lần đầu tiên, nhân dịp khai mạc Năm Tư pháp của Tòa án Thành Quốc Vatican. Tôi xin gửi lời chào thân ái đến từng người trong quý vị, kèm theo lòng biết ơn đối với những đóng góp của quý vị trong nhiệm vụ tế nhị và quý giá là thực thi công lý.
Công việc của quý vị, kín đáo và thầm lặng, góp phần quan trọng vào sự vận hành đúng đắn của khuôn khổ thể chế Thành Quốc và, sâu xa hơn, vào uy tín của trật tự pháp luật làm nền tảng cho nó. Tuy nhiên, công lý đích thực không thể chỉ được hiểu theo các thuật ngữ kỹ thuật của luật thiết định. Trong ánh sáng của sứ mạng hướng dẫn hành động của Giáo hội, nó còn xuất hiện như là việc thực hành một hình thức bác ái có trật tự, có khả năng bảo vệ và thúc đẩy sự hiệp thông.
Trong cuộc gặp gỡ đầu tiên này, tôi muốn chia sẻ với quý vị một vài suy nghĩ về mối quan hệ giữa việc thực thi công lý và giá trị của sự hiệp nhất.
Truyền thống Kitô giáo luôn công nhận công lý là một đức tính cơ bản cho trật tự đời sống cá nhân và cộng đồng. Về vấn đề này, thánh Augustinô đã nhắc lại rằng trật tự xã hội bắt nguồn từ trật tự tình yêu, khẳng định rằng “ordinata dilectio est iustitia” (tình yêu có trật tự chính là công lý). [1] Khi tình yêu được sắp đặt trật tự đúng đắn, khi Thiên Chúa được đặt ở trung tâm và người lân cận được công nhận phẩm giá của họ, thì toàn bộ đời sống cá nhân và xã hội sẽ lấy lại được định hướng đúng đắn của nó.
Từ trật tự tình yêu này cũng nảy sinh trật tự công lý. Tình yêu đích thực, trên thực tế, không bao giờ tùy tiện hay hỗn độn, nhưng nhận ra sự thật của các mối quan hệ và phẩm giá của mỗi nhân vị. Vì lý do này, công lý không chỉ là một nguyên tắc pháp lý, mà còn là một đức tính giúp xây dựng sự hiệp thông và ổn định đời sống cộng đồng.
Sự suy tư về thần học và pháp lý của truyền thống Kitô giáo đã khai triển hơn nữa quan điểm này. Đặc biệt, thánh Tôma, dựa trên luật Rôma, định nghĩa công lý là “constans et perpetua voluntas ius suum unicuique tribuendi”, tức là ý chí kiên định và bền vững trao cho mỗi người những gì thuộc về họ. [2] Với định nghĩa này, vị Tiến sĩ Thiên Thần nhấn mạnh bản chất ổn định và khách quan của công lý, không phụ thuộc vào lợi ích ngẫu nhiên, nhưng bắt nguồn từ chân lý của mỗi người và việc theo đuổi công ích. Không phải ngẫu nhiên mà ngài cũng nói rằng “iustitia ad bonum commune ordinatur” (công lý hướng đến công ích). [3]
Dựa trên truyền thống này, mối liên hệ sâu xa giữa công lý và bác ái cũng có thể được hiểu. sự khôn ngoan của thần học đã thể hiện mối quan hệ này bằng khẳng định rằng “caritas perfecta, perfecta iustitia est” (tình yêu hoàn hảo chính là công lý hoàn hảo), [4] bởi vì trong sự trọn đầy của lòng bác ái, công lý tìm thấy sự hoàn thành đích thực nhất của nó. Từ đó, ở đâu không có công lý đích thực thì cũng không thể có luật pháp đích thực, vì chính luật pháp phát sinh từ sự thừa nhận chân lý về bản thể và phẩm giá của mỗi người.
Công lý, được quan niệm như thế, là đức tính cơ bản kêu gọi chúng ta “tôn trọng quyền của mỗi người và thiết lập trong các mối quan hệ giữa con người sự hài hòa thúc đẩy lẽ công bình (equity) đối với các cá nhân và công ích”. [5] Sự nhận thức này mở đường cho lòng bác ái, bởi vì chỉ khi các mối quan hệ được sắp xếp theo chân lý thì sự hiệp thông, vốn là hoa trái cao nhất của tình yêu, mới có thể trở nên khả thi. Do đó, việc khôi phục công lý trở thành điều kiện cho sự xuất hiện của lòng bác ái, vốn là một ân huệ của Chúa Thánh Thần và là nguyên lý hiệp nhất trong Giáo hội. Từ quan điểm này, chúng ta cũng hiểu rằng tình yêu và chân lý không thể tách rời: chỉ bằng cách yêu thương, chúng ta mới biết được chân lý, và tình yêu chân lý dẫn chúng ta đến việc khám phá lòng bác ái như là sự hoàn thành của nó.
Vì lý do này, công lý, khi được thực thi một cách cân bằng và trung thành với sự thật, trở thành một trong những yếu tố hiệp nhất ổn định nhất trong cộng đồng. Nó không chia rẽ, nhưng củng cố các mối liên kết hiệp nhất mọi người và giúp xây dựng lòng tin lẫn nhau, một lòng tin làm cho cho sự chung sống trở nên khả thi.
Trong bối cảnh Thành Quốc Vatican, nhiệm vụ thực thi công lý mang một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trên thực tế, việc thực thi công lý không chỉ giới hạn ở việc giải quyết tranh chấp, nhưng còn góp phần bảo vệ trật tự pháp luật và tính đáng tin cậy của các thể chế. Việc tuân thủ các biện pháp bảo đảm thủ tục, tính không thiên vị của thẩm phán, tính hiệu lực của quyền bào chữa và thời gian tố tụng hợp lý không chỉ đơn thuần là những công cụ kỹ thuật của quá trình tố tụng. Chúng tạo thành những điều kiện để việc thực thi chức năng tư pháp có được thẩm quyền đặc biệt và góp phần vào sự ổn định của thể chế.
Trong một hệ thống pháp luật như của Thành Quốc Vatican – vốn phục vụ sứ mạng của Người kế vị Thánh Phêrô bằng cách bảo vệ sự độc lập của Tòa Thánh, kể cả trong lĩnh vực quốc tế (xem Hiệp ước Latêranô, Lời mở đầu) – chức năng này càng có ý nghĩa quan trọng hơn. Trên thực tế, việc thực thi công lý cũng góp phần bảo vệ giá trị của sự hiệp nhất, vốn là một yếu tố thiết yếu của đời sống Giáo hội.
Từ quan điểm này, phiên tòa không chỉ đơn thuần là đấu trường xung đột giữa các yêu sách đối lập, mà còn trở thành một không gian có trật tự trong đó, thông qua cuộc đối thoại được điều chỉnh giữa các bên và sự can thiệp công bằng của thẩm phán, sự bất đồng được đưa trở lại trong khuôn khổ của sự thật và công lý. Trong bối cảnh này, điều đáng nhớ một lần nữa là lời dạy của thánh Augustinô: “Một nền cộng hòa không thể được cai trị mà không có công lý; do đó, nơi nào không có công lý đích thực thì không thể có luật pháp. Vì những gì được thực hiện theo luật pháp sẽ được thực hiện theo công lý, và những gì được thực hiện mà không có công lý thì không thể được thực hiện theo luật pháp. […] Chắc chắn là ở đâu không có công lý thì không có nền cộng hòa. Nhưng công lý là nhân đức trả cho mỗi người những gì thuộc về họ. Do đó, đâu là công lý của con người, khi tách rời chính con người khỏi Thiên Chúa chân thật?” [6]
Anh chị em thân mến, do đó, sự phục vụ của anh chị em mang một giá trị không chỉ về mặt thể chế mà còn sâu xa về mặt Giáo hội. Thông qua việc phân định cẩn thận các sự kiện, lắng nghe một cách tôn trọng những người có liên quan và áp dụng đúng các quy tắc để trung thực đại diện cho các nguyên tắc của hệ thống pháp luật, anh chị em đang tham gia vào một sứ mạng vừa mang tính pháp lý vừa mang tính tâm linh.
Công lý trong Giáo hội không chỉ đơn thuần là việc áp dụng luật pháp một cách kỹ thuật, mà còn là một sứ vụ phục vụ Dân Thiên Chúa. Nó đòi hỏi không chỉ chuyên môn pháp lý, mà còn cả sự khôn ngoan, sự cân bằng và tìm kiếm chân lý không ngừng trong đức ái. Mỗi quyết định, mỗi phiên tòa và mỗi phán quyết đều được kêu gọi phản ánh việc tìm kiếm chân lý vốn nằm ở trung tâm đời sống của Giáo hội. Khi công lý được thực thi với sự liêm chính và trung thành với chân lý, nó trở thành yếu tố ổn định và tin cậy trong xã hội, thúc đẩy sự hiệp nhất như một hệ quả tự nhiên. Vì vậy, hãy tiếp tục thực hiện sứ vụ này với sự liêm chính, thận trọng và tinh thần Tin Mừng. Mong rằng công lý luôn được soi sáng bởi chân lý và đi kèm với lòng thương xót, vì cả hai đều tìm thấy sự viên mãn trong Chúa Kitô. Như vậy, luật pháp, được áp dụng một cách ngay thẳng và với tinh thần Giáo hội, trở thành một công cụ quý giá để xây dựng sự hiệp thông và củng cố sự hiệp nhất của Dân Thiên Chúa.
Tôi phó thác công việc của anh chị em cho sự cầu bầu của Đức Trinh Nữ Maria, Mẹ Hội Thánh, để Mẹ đồng hành cùng anh chị em bằng sự che chở của Mẹ. Và tôi trân trọng ban cho anh chị em Phép lành Tông Tòa, là sự bảo đảm về sự hiệp thông và bình an cho anh chị em và cho công việc phục vụ công lý, chân lý và sự hiệp nhất của anh chị em. Cảm ơn anh chị em.
--------------------------------------------
[1] Cf. St. Augustine, De civitate Dei, XV, 22.
[2] Cf. Dig. 1.1.10; St. Thomas Aquinas, Summa Theologiae, II-II, q. 58, a. 1
[3] St. Thomas Aquinas, Summa Theologiae, II-II, q. 58, a. 5
[4] St. Augustine, De natura et gratia, 70, 84.
[5] Sách Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo, số 1807.
--------------------------------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn: vatican.va)
