Vào ngày thứ ba trong chuyến tông du đến Peru, hôm thứ Sáu 13/11, Đức Giáo hoàng đã gặp gỡ cộng đồng học thuật tại Đại học Công giáo "Saint Toribio de Mogrovejo" ở Chiclayo. Trong bài phát biểu của mình, ngài mời gọi các học giả hãy kín múc trong "di sản trường tồn" của vị thánh bảo trợ trường đại học này để, với "lòng can đảm và đức tin", trải qua thời đại hiện nay, một thời đại đầy những thay đổi phức tạp, đồng thời sử dụng các đổi mới khoa học để "băng bó những vết thương của xã hội".
Đây là một ngày tràn ngập niềm vui và sự hân hoan đối với cộng đồng đại học tại Peru, khi họ chào đón sự trở lại của Robert Francis Prevost tại một cơ sở giáo dục mà ngài biết rõ, nơi vẫn lưu giữ những ký ức về sự hiện diện và dấu ấn lịch sử của ngài với một tình cảm đặc biệt. Vị tu sĩ dòng Augustinô này, người từng dành khoảng hai mươi năm phục vụ với tư cách nhà thừa sai tại quốc gia vùng Andes, trước đây từng đảm nhiệm cương vị Đại Chưởng ấn của Đại học Công giáo "Saint Toribio de Mogrovejo" (USAT) trong thời gian ngài còn là Giám mục giáo phận Chiclayo.
Trở lại "trường đại học của mình"
Đức Lêô XIV đã trở lại "trường đại học của mình". Với một "tấm lòng rộng mở", gợi nhắc đến khẩu hiệu của chuyến tông du của ngài tới Peru: "Chúng ta hãy mở rộng lòng mình", cộng đồng học thuật đã chào đón ngài vào thứ Sáu, ngày 13/11, trong ngày thứ ba của chuyến tông du tại Peru. "Ngài mãi mãi thuộc về chúng con, giống như khi ngài còn là Giám mục và Đại Chưởng ấn của trường đại học này: một vị mục tử đã đồng hành, làm việc, chịu đựng gian khó và mỉm cười cùng chúng con, một vị mục tử luôn hiện diện trong mọi khoảnh khắc, dù là lúc thuận lợi hay những thời điểm rất khó khăn," bà Hiệu trưởng Patricia Campo phát biểu trong bài diễn văn chào mừng.
Ngay từ đầu, Đức Giáo hoàng đã bày tỏ "niềm vui lớn lao" khi được trở lại Chiclayo và gặp gỡ các đại diện từ giới học thuật, chính trị, xã hội dân sự, cùng các nhà nghiên cứu, nhân viên hành chính và sinh viên. Ngài cũng dâng lời cảm tạ Chúa, "Thiên Chúa của sự sống", vì những năm tháng ngài từng thực thi sứ vụ phục vụ người dân Peru. Nhìn lại quãng thời gian đảm nhiệm cương vị Đại Chưởng ấn của cơ sở giáo dục này, Đức Thánh Cha khẳng định ngài đã nhận ra rằng "quyền bính chính là sự phục vụ", "quản trị, đó là lắng nghe", và "giáo dục là một hành động hy vọng cao quý".
Tìm kiếm chân lý
Tiếp đến, trích dẫn Tông hiến Ex corde Ecclesiae, ngài nhắc nhở rằng trường đại học, đặc biệt là các trường đại học Công giáo, chính là một "cộng đồng sống động, nơi việc tìm kiếm chân lý trở thành một hành động yêu thương và phục vụ đối với đại gia đình nhân loại". Ngài khẳng định: "Với sự tham gia của các bạn, những người trẻ, với tư cách là những nhân tố chủ chốt, chất lượng của nền giáo dục đại học được đo lường, trước hết, bằng khả năng biến bạn thành những con người khôn ngoan, trung thực và trưởng thành".
Đại Chưởng ấn và là Giám mục giáo phận Chiclayo, Đức cha Edinson Edgardo Farfán Córdova, khi dẫn lại thông điệp Magnifica Humanitas, cũng nhấn mạnh rằng một trường đại học Công giáo được mời gọi trở thành một “nơi trong đó đức tin và lý trí gặp gỡ nhau, nơi việc tìm kiếm chân lý song hành với sự đào tạo toàn diện con người, và là nơi tri thức trở thành một ơn gọi phục vụ.”
"Đức tin luôn mang lại hy vọng." Đức Thánh Cha lưu ý: "Đức tin không lừa dối, khác với phép thuật, thứ vốn tham vọng làm cho mọi vấn đề biến mất." Ngài nói thêm rằng, một mối tương quan sống động với Thiên Chúa "mang lại cho chúng ta sự an ủi, đồng thời ban ý nghĩa cho những thập giá mà Chúa Giêsu cùng vác với chúng ta. Cả cầu nguyện lẫn học hỏi đều biến đổi tâm trí chúng ta, đến mức thay đổi cả cuộc đời chúng ta." Từ đó, ngài chỉ ra rằng "sự thật trở thành một lựa chọn, và cả việc cầu nguyện lẫn học hỏi đều chuyển từ suy tư sang hành động."
Phụng sự “Chân lý” với “C” viết hoa
Ngài giải thích : trong bối cảnh hiện nay, vốn mang dấu ấn của những chuyển biến văn hóa phức tạp, trường đại học được kêu gọi trở thành “nơi rèn luyện nhân tài” và “phòng thí nghiệm về ý nghĩa, một không gian trong đó trí tuệ không nhượng bộ cho tính hữu dụng, nhưng trung thành phụng sự Chân lý” với “C” viết hoa là “chính là Chúa Kitô, Đấng Cứu Độ thế giới.” Theo cách này, Đức Thánh Cha lưu ý, trường đại học “thúc đẩy cuộc gặp gỡ đầy hoa trái giữa đức tin và lý trí, giữa tôn giáo và khoa học, thông qua việc đối thoại khiêm nhường, thực hiện các nghiên cứu nghiêm túc và luôn hướng tới công ích.” Ngài nhận định rằng phương pháp tiếp cận học thuật này “giải phóng chúng ta khỏi cám dỗ chỉ đào tạo nên một lực lượng lao động lành nghề thuần túy phục vụ cho một thị trường độc quyền và đầy tính cạnh tranh khốc liệt.”
“Một sự tiến bộ thờ ơ với công lý và phẩm giá của người lao động sẽ thực sự trở thành một cơ chế của sự áp bức và loại trừ. Do đó, trường đại học Công giáo có nghĩa vụ phải chỉ ra, trong không gian công cộng và chính trị, rằng khoa học thiếu lương tâm sẽ hủy hoại cuộc sống của tất cả mọi người.”
Đề cao một "nền giáo dục nhân văn và Kitô giáo"
Cũng theo viễn cảnh đó, Đức Giáo hoàng lập luận rằng "công nghệ thiếu linh hồn không thực sự cải thiện cuộc sống". Ngược lại, một "nền giáo dục nhân văn và Kitô giáo" sẽ nâng đỡ "khả năng của chúng ta trong việc xây dựng những mối tương quan huynh đệ bền vững, giúp chúng ta trải qua thời đại kỹ thuật số, chuyển từ sự kết nối đơn thuần sang những mối quan hệ chân thực hướng đến sự hiệp thông". Theo quan điểm của Đức Thánh Cha, "công nghệ không phải lúc nào cũng trung lập". Vì các hình thái công nghệ đôi khi "mang dấu ấn, lợi ích và tham vọng của chính những người thiết kế và kiểm soát chúng". Vì lý do này, ngài kêu gọi chúng ta hãy "xem xét công nghệ với một trí óc sáng suốt và một tâm hồn trong sáng".
Ngài còn cảnh báo rằng “mối nguy hiểm chết chóc nhất” chính là việc “quy phục mô hình kỹ trị”, vốn giảm thiểu thực tại thành “các dữ liệu vật chất, biến hiệu quả thành giá trị tối thượng.”
Dựa trên tông thư “Vạch ra những bản đồ hy vọng mới”, Hiệu trưởng Patricia Campo cũng nhấn mạnh rằng có những “điều” mà các thuật toán không bao giờ có thể thay thế được: đó là thơ ca, sự mỉa mai, tình yêu, nghệ thuật, niềm vui, và cả quá trình học hỏi thông qua chính những sai lầm của bản thân. Vì lý do này, Đức Giáo hoàng lưu ý rằng cả giới học thuật lẫn sinh viên đều được kêu gọi hãy “thực hành tư duy phản biện.” Ngài thốt lên: “Hãy luôn tìm kiếm sự khôn ngoan, thứ mà cả máy móc lẫn phần mềm đều không thể có được!” Ngài nói tiếp, chỉ bằng cách đó, tiến bộ công nghệ mới có thể “phục vụ cho sự phát triển toàn diện của chúng ta, đồng thời bảo tồn phẩm giá của mỗi cá nhân và thúc đẩy công ích.”
Giới hạn của con người
Theo Đức Lêô XIV, “chúng ta được dẫn dắt để suy ngẫm về một trong những vấn đề then chốt của tư tưởng đương đại: Giới hạn của con người, tức là con người như một giới hạn”. Ngài nói tiếp: “Ngày nay, những lời hứa hẹn của chủ thuyết siêu nhân (transhumanisme) và chủ thuyết hậu nhân (posthumanisme) đang lan rộng”. Đây là “những trào lưu ý thức hệ cho rằng, sớm hay muộn, công nghệ sẽ loại bỏ mọi bệnh tật và đau đớn, cũng như sự lão hóa và thậm chí cả cái chết”. Đức Thánh Cha cảnh báo rằng, chính vì tiến bộ khoa học là “thành quả đáng kinh ngạc của trí tuệ con người, nên nó không được phép trở thành đặc quyền dành riêng cho những triệu phú đang tìm kiếm sự bất tử, trong khi biết bao cộng đồng khác vẫn phải chịu cảnh nghèo đói và áp bức”. Ngài nói thêm: “Chúng ta đang bị dẫn dụ bởi ảo tưởng về những con người được tối ưu hóa nhờ công nghệ điều khiển học và công nghệ sinh học”. Trước viễn cảnh hão huyền này, ngài lưu ý: “Nhân học Kitô giáo nhắc nhở chúng ta rằng giới hạn không phải là một lỗi sản xuất, mà chính là điều kiện tiên quyết tạo nên sự cao cả của con người”.
“Quả thế, giới hạn là lời kêu gọi về tình liên đới và sự mở ra cho siêu việt. Trong khi huyền thoại về sự tự đủ làm cho chúng ta khép kín trong tính ích kỷ và dẫn chúng ta đến việc gạt bỏ những người yếu đuối nhất, thì việc thừa nhận sự mong manh của chính mình lại giúp chúng ta biết quan tâm đến nhu cầu của mọi người.”
“Di sản trường tồn” của thánh Toribio de Mogrovejo
Do đó, Đức Lêô XIV mời gọi kín múc trong “di sản trường tồn” của thánh Toribio de Mogrovejo, một chuyên gia luật học lừng danh, đồng thời là Tổng Giám mục của Lima. Thánh nhân đã biến “chính cuộc đời mình thành một tòa giảng của sự khôn ngoan, lòng bác ái và công lý”. Ngài đã “trải qua những giới hạn về thể xác trong suốt các hành trình đầy gian khổ”, “bị lâm bệnh”, cũng như “phải chịu đựng sự mệt mỏi và cả thái độ thiếu thấu hiểu từ những người nắm quyền”. Tuy nhiên, Đức Thánh Cha ghi nhận, chính nhờ “một cuộc đời bị thử thách khắc nghiệt như vậy mà ngài đã thay đổi lịch sử Giáo hội và xã hội của cả một quốc gia”. Đức Thánh Cha nhấn mạnh: “Ngày nay, đến lượt chúng ta phải làm mới lại tấm gương của ngài!”. Bởi vì thánh Toribio đã “bảo vệ phẩm giá con người” với “lòng nhiệt thành Tin Mừng”, và “công cuộc mục vụ của ngài là minh chứng cho thấy lôgic của mầu nhiệm Nhập thể vẫn tiếp tục trổ sinh hoa trái, ở mọi thời đại và mọi nơi, thông qua sứ mạng của Giáo hội”.
Đức Lêô XIV đã lưu ý, hiện nay “những sa mạc không còn chỉ là những vùng đất khô cằn ở Lambayeque mà vị Thánh mục tử từng cưỡi ngựa băng qua”. Đó là những “hình thức mù chữ mới về đạo đức và công dân, vốn loại trừ người nghèo.” Một trường đại học được xây dựng theo tinh thần của vị Thánh này, một trong những nhân vật nổi tiếng và được yêu mến nhất tại Peru cũng như khắp khu vực Mỹ Latinh, được kỳ vọng sẽ tận dụng “đổi mới khoa học để thu hẹp các khoảng cách xã hội và băng bó những vết thương của xã hội”. Ngài nhấn mạnh rằng: “Đức tin mà thánh nhân rao giảng cùng khoa học mà ngài truyền dạy phải tiếp tục đóng vai trò như chiếc la bàn định hướng cho các hoạt động nghiên cứu trong những giảng đường này”.
Tý Linh
(theo Augustine Asta - Vatican News)
