Trước những chỉ thị mới cấm các tuyên úy quân đội nhắc đến Thiên Chúa trong một số bối cảnh, Đức cha Scott McCaig đã chia sẻ với Vatican News về tiền lệ nguy hiểm mà chính sách này có thể tạo ra, con đường dẫn đến các chỉ thị này, một ủy ban liên tôn được thành lập để phản đối chính sách đó, cũng như niềm hy vọng của người Công giáo Canada.
Đền Thánh Giuse ở Montréal.
Vào ngày 29 tháng 7 năm 2026, Chính phủ Canada đã đưa ra tuyên bố này như một phần của văn bản "Huấn luyện Nhân sự Quân sự Lực lượng Vũ trang Canada 03/26 - Suy tư Tâm linh trong Bối cảnh Quân sự" - đây là những chỉ thị mới liên quan đến đời sống tâm linh trong Lực lượng Vũ trang Canada (CAF).
Không ai, từ các tuyên úy thuộc mọi tôn giáo, tình nguyện viên, học viên, nhân viên thời vụ, nhà thầu cho đến bất kỳ nhân viên nào của Bộ Quốc phòng (DND), được phép sử dụng ngôn từ có nhắc đến Thiên Chúa trong bất kỳ sự kiện nào liên quan đến công vụ chính thức của chính phủ.
Cơ sở biện minh là gì?
Các hướng dẫn này lập luận rằng chúng dựa trên tinh thần “tôn trọng quyền tự do lương tâm và tự do thể hiện đức tin, đồng thời đề cao phẩm giá và giá trị của các truyền thống tâm linh đa dạng.”
Tuy nhiên, đối với nhiều người, những niềm tin và giá trị này gắn liền trực tiếp với đức tin của họ vào Thiên Chúa. Để bảo vệ quyền lợi của các tuyên úy, Đức cha Scott McCaig thuộc Giáo phận Quân đội Canada đã đưa ra tuyên bố phản đối chính sách mới này.
Thế nào là tính thế tục đích thực?
Đức cha McCaig nhấn mạnh rằng vấn đề với những chỉ thị mới này không chỉ đơn thuần là việc hạn chế các tuyên úy quân đội. Thay vào đó, "bối cảnh của vấn đề rộng lớn hơn nhiều. Đó là cuộc đấu tranh để định nghĩa thế nào là tính thế tục đích thực, thế nào là một nền thế tục cởi mở trong một nền dân chủ tự do hiện đại."
Đây là một vấn đề mà "các quốc gia đang phải vật lộn theo những cách khác nhau, và đây có thể coi là phiên bản Canada của cuộc đấu tranh đó."
Sau khi các hướng dẫn mới được công bố, Bộ Quốc phòng Canada đã ra tuyên bố mô tả chính sách này là một phương thức nhằm “đáp ứng tốt hơn các nhu cầu về mặt đạo đức và tinh thần của toàn thể thành viên” Lực lượng Vũ trang Canada (CAF).
Mặc dù việc chia sẻ những suy ngẫm về tâm linh chỉ là một phần nhỏ trong công việc của tuyên úy, nhưng lệnh cấm này lại mang ý nghĩa sâu rộng hơn thế. Nó có nguy cơ tạo ra một tiền lệ. Đức cha McCaig lập luận: “Nó định hình một kiểu chính sách cho chặng đường phát triển sắp tới của đất nước cũng như quân đội, trong bối cảnh chúng ta đang nỗ lực giải quyết vấn đề về ý nghĩa của tính thế tục và vị thế của tôn giáo trong phạm vi công cộng”.
Đó chính là vấn đề cơ bản.
Như Đức Cha đã nhấn mạnh, cả trong văn bản phản hồi về các chỉ thị vào ngày 18 tháng Tám lẫn trong cuộc phỏng vấn với Vatican News, một người có thể có đời sống tâm linh mà không nhất thiết phải theo tôn giáo. Tuy nhiên, chính sách mới này còn đi xa hơn thế. Nó quy định rằng các tuyên úy và những người đưa ra những suy tư thiêng liêng “phải” tránh đề cập đến các yếu tố tâm linh trong các suy tư của mình.
Nhưng nói thì dễ hơn làm.
Đức cha McCaig đã nêu bật thực tế là nhiều người không thể tách rời ý nghĩa, mục đích sống và hạnh phúc về mặt tâm linh khỏi Thiên Chúa. Thế nhưng, các chỉ thị này lại ép buộc điều đó. Ngài cho biết: “Điều này trái ngược với những niềm tin chân thành và xác tín của lương tâm. Vì lý do đó, đây là một chỉ thị rất đáng lo ngại.”
Không chỉ là vấn đề của người Công giáo
Tuy nhiên, những chỉ thị mới này không chỉ ảnh hưởng đến người Công giáo. Đức cha McCaig là thành viên của một nhóm có tên là Ủy ban Liên tôn về Công tác Tuyên úy Quân đội Canada.
Trong khi ủy ban có những lo ngại về các chỉ thị này, thì Đức Cha nhấn mạnh rằng họ muốn dành thời gian cân nhắc kỹ lưỡng, hành động công bằng và "trở thành đối tác tốt của chính phủ". Cần phải có sự đảm bảo tuyệt đối rằng "nhà nước cho phép một nền thế tục cởi mở và tôn trọng quyền tự do lương tâm của quân nhân; đó là điều vẫn cần phải đạt được".
Mục tiêu là giải quyết vấn đề này theo hướng phục vụ các quân nhân, đồng thời mang lại cho họ sự hỗ trợ theo cách thức lành mạnh và mang tính bao hàm.
Không phải là điều mới mẻ
Những chỉ thị mới này không phải là bước đi đầu tiên trong quá trình hạn chế việc thể hiện tôn giáo ở nơi công cộng.
Vào năm 2015, Tòa án Tối cao Canada đã đưa ra phán quyết trong vụ kiện Mouvement laïque québécois kiện Saguenay, khẳng định rằng “Nhà nước không được can thiệp vào tôn giáo và tín ngưỡng. Thay vào đó, nhà nước phải giữ thái độ trung lập trong vấn đề này; nghĩa là không được ưu ái hay cản trở bất kỳ tín ngưỡng cụ thể nào, và nguyên tắc tương tự cũng áp dụng đối với việc không theo tín ngưỡng nào.”
Tuy nhiên, với chính sách dự kiến áp dụng vào năm 2026 này, câu hỏi đặt ra là: phán quyết trong vụ Saguenay cần được giải thích như thế nào?
Đức cha McCaig giải thích : “Đối với một số người, điều đó có nghĩa là sự tự do thoát khỏi tôn giáo; còn với những người khác trong chúng tôi, chúng tôi tin rằng quyết định này thực chất là về quyền tự do đối với tôn giáo, hoặc không theo tôn giáo nào, nhưng quan trọng là nó bảo vệ các quyền tự do và quyền bày tỏ quan điểm.”
Cách lý giải “đúng đắn” hiện đang được xem xét và làm rõ tại các tòa án ở Québec cũng như Tòa án Tối cao Canada.
Thời đại Kitô giới đã sụp đổ
Nhưng chính xác thì chúng ta đã đi đến điểm này như thế nào? Làm thế nào mà xã hội lại rơi vào tình trạng hai phán quyết này được đưa ra bàn luận?
Câu trả lời của Đức cha McCaig là từ quan điểm Công giáo, thời đại Kitô giới đã không còn nữa. “Ý tưởng cho rằng xã hội được cai trị theo các giá trị Kitô giáo, luân lý Kitô giáo, tầm nhìn, sự hiểu biết và thế giới quan Kitô giáo vốn đã sụp đổ cách đây không lâu.”
Giáo hội đã bước vào một chương và bối cảnh hoàn toàn mới, nơi thế giới, ít nhất là ở phương Tây, không còn Kitô giáo nữa. Thực tế này đã trở nên rõ ràng khi các quốc gia không còn tìm kiếm sự định hướng từ Kitô giáo trong việc xây dựng luật pháp. Một thế giới quan hoàn toàn mới đã hình thành.
Đức Cha giải thích : “Chúng ta đang ở trong một bối cảnh mới. Đó là bối cảnh thế tục. Thời đại Kitô giới đã qua. Chúng ta đang trong quá trình xác định lại vị thế của tôn giáo trong đời sống công cộng.”
Một cách tốt hơn để phục vụ các quân nhân
Tuy nhiên, giữa bối cảnh ảm đạm này, Đức cha McCaig vẫn chỉ ra những lý do để hy vọng.
Dẫn lời G.K. Chesterton, ngài lưu ý rằng Giáo hội đã từng nhiều lần "chết đi", nhưng thật may mắn là Giáo hội có một Đấng Sáng lập biết cách bước ra khỏi nấm mồ (Part II, Chapter 6, "On the Five Deaths of the Faith").
Hơn nữa, Đức Cha nhấn mạnh rằng hiện nay, Giáo hội tại Canada đang chứng kiến sự quan tâm ngày càng tăng đối với Thiên Chúa và việc thực hành đức tin Kitô giáo trong hàng ngũ quân nhân. Ngài lập luận: "Thời kỳ Khai sáng đã đưa ra những lời hứa hẹn. Họ nói rằng hãy loại bỏ Thiên Chúa và bạn sẽ có nhiều tự do hơn, nhiều niềm vui hơn, cũng như sự viên mãn hơn. Thế nhưng, thực tế lại diễn ra hoàn toàn ngược lại."
Hơn nữa, Đức cha McCaig nhấn mạnh rằng ngài chưa sẵn sàng bỏ cuộc. "Vẫn còn rất nhiều người có thiện chí đang phục vụ trong chính quyền mà tôi tin là sẵn sàng lắng nghe, sẵn sàng đối thoại một cách tích cực và xem xét lại vấn đề này dựa trên những lo ngại của chúng tôi."
Ngài bày tỏ hy vọng rằng trong tương lai, Ủy ban Liên tôn và chính quyền sẽ có thể đối thoại và tìm ra "một giải pháp thực sự mang tính bao hàm, vun đắp sự sống và phục vụ các binh sĩ của chúng ta theo cách tốt đẹp hơn."
Tý Linh
(theo Kielce Gussie, Vatican News)
 (1)_1788158595.jpg)