Trong ngày thứ tư của hội nghị về Amoris Laetitia, nhà thần học Julie Hanlon Rubio đã kêu gọi khơi dậy lại “tầm nhìn về hôn nhân như một tương quan đối tác mật thiết hướng tới tình yêu và công lý, vốn không đòi hỏi sự hoàn hảo”; trong khi đó, Đức Hồng y người Philippines Pablo Virgilio Siongco David khẳng định rằng Giáo hội không nên “chỉ đặt câu hỏi xem các gia đình ở gần mức lý tưởng đến đâu, mà còn phải xem Giáo hội sẵn sàng đến gần các gia đình trong những khó khăn thực tế của họ như thế nào”.
“Trước những hoàn cảnh mong manh mà các gia đình phải đối mặt, Tông huấn Amoris Laetitia mời gọi chúng ta ưu tiên việc lắng nghe, tránh vội vàng phán xét và để bản thân được ngạc nhiên trước tác động của ân sủng Thiên Chúa trong cuộc sống của họ”, Đức Hồng y Kevin Farrell đã phát biểu như vậy vào thứ Hai, khi trình bày chủ đề cho ngày thứ tư của cuộc gặp gỡ tại Vatican nhân kỷ niệm mười năm công bố Tông huấn Amoris Laetitia.
Giáo sư Julie Hanlon Rubio, giảng viên môn Đạo đức Xã hội Kitô giáo tại Trường Thần học Dòng Tên thuộc Đại học Santa Clara (Berkeley), đã nhấn mạnh trong bài phát biểu của mình rằng “Giáo hội có thể đưa ra một tầm nhìn đầy thách thức về hôn nhân như một tương quan đối tác mật thiết hướng tới tình yêu và công lý, vốn không đòi hỏi sự hoàn hảo”.
Đức Hồng y Pablo Virgilio Siongco David, Giám mục Giáo phận Kalookan, Philippines, đã chia sẻ câu chuyện về một trải nghiệm mục vụ mang tính bước ngoặt. Trải nghiệm này, qua năm tháng, đã giúp tránh cái nhìn quy chụp hay kỳ thị đơn giản hóa đối với gia đình, đồng thời mở đường cho Tin Mừng được tỏ hiện ngay trong chính những sự mong manh ấy.
Dữ liệu: xu hướng toàn cầu rời xa hôn nhân
Việc suy tư thần học bắt đầu từ các dữ liệu về lựa chọn kết hôn ngày nay, so với số liệu của vài thập kỷ trước. Chúng ta đang chứng kiến sự gia tăng rõ rệt của xu hướng toàn cầu rời xa hôn nhân, diễn ra ở khắp mọi nơi, từ Philippines đến Ba Lan, từ Argentina đến Nam Phi, và từ Hoa Kỳ đến Nhật Bản. Ông Rubio lưu ý rằng tỷ lệ người trưởng thành chưa từng kết hôn sẽ tiếp tục tăng. Đáng chú ý là số lượng người Công giáo tại Hoa Kỳ kết hôn hiện nay ít hơn so với năm mươi năm trước, và chỉ một phần tư trong số họ tổ chức lễ cưới tại nhà thờ.
Tỷ lệ sinh cũng đang sụt giảm trên toàn cầu, bao gồm cả ở những quốc gia như Kenya, Ucraina và Ấn Độ. Tương tự, tỷ lệ cử hành lễ rửa tội cũng giảm mạnh, hiện chỉ còn khoảng một phần ba so với mức ghi nhận vào những năm 1990.
Theo vị giáo sư người Mỹ này, vấn đề nằm ở chỗ “các cuộc hôn nhân ngày nay mang tính bình đẳng và đem lại sự thỏa mãn cao hơn, nhưng cũng đi kèm nhiều kỳ vọng lớn lao hơn, ít sinh con hơn và dễ đổ vỡ hơn”. Bà giải thích rằng khi tình yêu trở thành yếu tố cốt lõi của hôn nhân, việc tìm kiếm một người bạn đời phù hợp sẽ trở nên khó khăn hơn.
Một số phụ nữ khước từ con đường này, vì nản lòng trước thực trạng hôn nhân, nơi mà sự phản bội và bạo lực gia đình diễn ra phổ biến. Điều này nảy sinh những nỗi dè dặt sâu sắc - thường bắt nguồn từ cảm giác chưa sẵn sàng làm cha mẹ - khiến họ trì hoãn việc sinh con, để rồi sau đó mới nhận ra rằng thời điểm thích hợp để xây dựng gia đình đã trôi qua.
Giáo hội phản hồi bằng ‘tầm nhìn đầy sức thuyết phục’ của mình
Ông Rubio đã nêu bật một vấn đề quan trọng trong xã hội đương đại: “Các cặp vợ chồng Công giáo đặc biệt thường có xu hướng tiếp tục đơn độc trong những cuộc đấu tranh của họ.” Thực tế này cũng được thể hiện rõ qua tỷ lệ ly hôn cao ở các cặp vợ chồng lớn tuổi.
Do đó, theo diễn giả, cần cấp thiết khuyến khích các cặp đôi “hướng ra bên ngoài” – một điều ngày càng hiếm thấy trong xã hội hiện nay. Về phương diện này, thần học Công giáo mang đến một cái nhìn quan trọng: một sự gắn kết mật thiết hướng về một điều cao cả hơn. Bà Rubio nhận định: “Vào thời điểm này, thế giới cần Giáo hội đáp lại sự mong manh của hôn nhân bằng một tầm nhìn đầy sức thuyết phục”. Bà cũng nhắc lại lời của Đức Giáo hoàng Phanxicô: “việc… tình yêu không hoàn hảo không có nghĩa là nó giả tạo hay không có thực.” Văn kiện Magnifica humanitas cũng khẳng định rõ ràng điểm này: sự mong manh của con người không phải là vấn đề cần được giải quyết, mà là một yếu tố nền tảng thuộc về nhân tính của chúng ta, cần được đón nhận và hòa nhập.
Lắng nghe những câu chuyện giữa đời thực và những khó khăn thực tế trong đời sống
Đức Hồng y Pablo Virgilio Siongco David, đến từ Philippines, đã chia sẻ về những hoàn cảnh cụ thể gắn liền với thực tế tại giáo phận Kalookan của ngài. Ngài đã trình bày điều này qua một bài phát biểu đầy xúc động, trong đó nêu ra những ví dụ cụ thể về việc Tông huấn Amoris Laetitia đã giúp hình thành một nhận thức cơ bản: chúng ta không được chỉ dừng lại ở việc đặt câu hỏi "các gia đình đang ở mức độ nào so với hình mẫu lý tưởng", mà còn phải xem xét "Giáo hội sẵn sàng đến gần các gia đình trong những khó khăn thực tế của họ đến mức độ nào".
Đức Hồng y nhấn mạnh : “Như vậy, việc đồng hành không chỉ đơn thuần là điều mà một linh mục hay nhân viên mục vụ thực hiện cho một gia đình. Đó còn là điều mà cộng đồng Kitô hữu dần học cách trở thành đối với gia đình ấy”.
Ngài đã đưa ra ví dụ về các “Trạm Truyền giáo” tại giáo phận của mình - một phương thức loan báo Tin Mừng trong những hoàn cảnh đặc biệt đau thương, nơi đời sống gia đình có thể bị tổn hại bởi nghèo đói, di cư, bạo lực, nghiện ngập, tù tội, bất công và việc làm bấp bênh. Đức Hồng y cho biết, đây là những thực trạng “có thể hạn chế nghiêm trọng quyền tự do cũng như khả năng của con người trong việc vươn tới lý tưởng Kitô giáo về đời sống gia đình”.
Vượt lên trên những cách phân loại dựa trên hình mẫu gia đình lý tưởng
Ngài nói : "Đó là lý do tại sao Amoris Laetitia lại quan trọng đối với chúng ta đến vậy. Tông huấn này không yêu cầu chúng ta từ bỏ hình mẫu lý tưởng. Nó mời gọi chúng ta đồng hành cùng những con người thực trong khoảng cách thường đầy đau đớn giữa lý tưởng và thực tế cuộc sống của họ. Nó mang lại cho chúng ta ngôn ngữ để diễn tả những gì chúng ta đã và đang học hỏi trong công tác mục vụ: biết phân định các hoàn cảnh cụ thể thay vì khởi đầu bằng những cách phân loại cứng nhắc, biết đồng hành cùng sự tăng trưởng dần dần, và biết tin tưởng rằng ân sủng vẫn có thể đang tác động ngay cả trong những cuộc đời và mối tương quan mang dấu ấn của sự yếu đuối và khiếm khuyết".
Tóm lại, đó là một “bài học mục vụ” thực sự, đặc biệt là tại khu vực đô thị Manila - nằm trong phạm vi giáo phận - nơi cảnh nghèo khó của gia đình có thể dẫn đến sự cô lập sâu sắc, và tình trạng này càng trở nên trầm trọng hơn bởi vấn nạn ma túy cùng chứng nghiện ngập. Qua việc lắng nghe những hoàn cảnh cực kỳ khó khăn, Giáo hội học biết rằng “một gia đình thoạt nhìn có vẻ thiếu trách nhiệm hoặc bất ổn lại có thể trông rất khác khi chúng ta bước vào ngôi nhà và lắng nghe câu chuyện của họ”.
Tý Linh
(theo Antonella Palermo, Vatican News)
