Trong chuyến thăm vào thứ Bảy, ngày 22 tháng 8 năm 2026, tới Hội nghị thường niên quy mô lớn do phong trào Communion and Liberation (Hiệp thông và Giải phóng) tổ chức tại Rimini, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã dừng chân tại khu triển lãm dành riêng cho doanh nhân người Pháp Léon Harmel, một người tiên phong trong lĩnh vực học thuyết xã hội của Giáo hội.
Trước khi đến hội trường để có bài phát biểu chính thức tại Rimini, vào thứ Bảy, ngày 22 tháng Tám, trong khuôn khổ sự kiện do phong trào Hiệp thông và Giải phóng tổ chức, Đức Giáo hoàng đã dành thời gian tham quan các triển lãm tôn vinh thánh Augustinô và Léon Harmel (1829–1915). Dù không có bài diễn văn chính thức nào tại đây, chuyến thăm vẫn mang ý nghĩa biểu tượng sâu xa, khi Đức Giáo hoàng bày tỏ lòng kính trọng đối với vị doanh nhân người Pháp, người đã góp phần truyền cảm hứng cho Đức Giáo hoàng Lêô XIII cũng như học thuyết xã hội của Giáo hội.
Triển lãm mang tên "Léon Harmel: lời tiên tri về một doanh nghiệp" muốn cho thấy làm thế nào phong trào Công giáo xã hội đã xuất hiện trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp thế kỷ XIX, qua đó vạch ra cầu nối với những thách thức mà cuộc cách mạng công nghệ ngày nay đang đặt ra.
Dung hòa giữa hiệu quả công nghiệp, trách nhiệm của chủ nhân và các nguyên tắc của Công giáo xã hội
Léon Harmel, sinh năm 1829 tại La Neuville-lès-Wasigny, vùng Ardennes, và qua đời tại Nice năm 1915, là một nhân vật nổi bật trong giới doanh nhân Pháp thế kỷ XIX. Nhà công nghiệp dệt may này đã để lại dấu ấn đậm nét trong thời đại của mình thông qua mô hình tổ chức đầy sáng tạo tại nhà máy Val-des-Bois, gần Reims, nơi ông nỗ lực dung hòa giữa hiệu quả công nghiệp, trách nhiệm của chủ nhân và các nguyên tắc Công giáo xã hội.
Sau khi thừa kế nhà máy của cha mình, bắt đầu từ những năm 1860, ông đã triển khai hàng loạt công trình dành cho các gia đình công nhân : trường học, các chương trình hỗ trợ, kế hoạch bảo hiểm và nhiều hình thức tổ chức tập thể khác nhau. Không hài lòng với cách tiếp cận mang tính gia trưởng, ông mong muốn biến công nhân thành những người tham gia tích cực vào đời sống của doanh nghiệp thay vì chỉ là những người thụ hưởng sự hào phóng của chủ nhân.
Là một tín hữu sâu xa và là thành viên Dòng Ba Phanxicô, Léon Harmel cho rằng vấn đề lao động không thể được giải quyết chỉ bằng chủ nghĩa tự do kinh tế hay bằng đối đầu giai cấp. Năm 1883, ông thành lập một hội đồng nhà máy nhằm thu hút công nhân tham gia vào công tác quản lý và đời sống tập thể của doanh nghiệp. Mô hình này đã báo trước sự ra đời của các hội đồng doanh nghiệp vài thập kỷ sau đó, đồng thời đặt tiền đề cho cơ chế đối thoại xã hội và công đoàn, mà về sau đã được đưa vào luật lao động ở thế kỷ kế tiếp.
Là một người rất gần gũi với Đức Giáo hoàng Lêô XIII, Léon Harmel đã tổ chức các chuyến hành hương đến Rôma cho công nhân Pháp từ năm 1885, qua đó giúp Đức Giáo hoàng trực tiếp biết đến những nguyện vọng của giới lao động. Những kinh nghiệm của ông đã nuôi dưỡng những suy tư gắn liền với sự hình thành học thuyết xã hội của Giáo hội, đặc biệt là về vấn đề mối quan hệ giữa tư bản, lao động và tổ chức nghề nghiệp. Do đó, ông được xem là một trong những nhân vật đã truyền cảm hứng cho thông điệp Rerum novarum (1891), văn kiện giúp Giáo hội Công giáo phát triển một cách tiếp cận mới đối với hoàn cảnh của công nhân.
Một nhân vật mang dấu ấn hiện đại đáng kinh ngạc
"Léon Harmel là cái tên xuất hiện trong tâm trí tôi khi nghe Đức Giáo hoàng Lêô XIV giải thích tại sao ngài chọn tông hiệu này, trong tính liên tục với Đức Lêô XIII, vị Giáo hoàng của thông điệp Rerum Novarum và học thuyết xã hội của Giáo hội," ông Ubaldo Casotto, người tổ chức triển lãm, chia sẻ trong một video được đăng tải trên các kênh mạng xã hội của sự kiện Rimini Meeting.
Niềm xác tín của Harmel có thể được tóm gọn trong một câu: “Đức tin làm cho chúng ta xác tín rằng điều gì mang lại lợi ích cho con người thì cũng mang lại lợi ích cho doanh nghiệp”, Ubado Casotto nhắc lại. Triển lãm này nhằm giới thiệu chính tầm nhìn đó: coi doanh nghiệp là nơi phát triển toàn diện con người.
Triển lãm mở đầu bằng một video trình chiếu các hình ảnh thời đó, tiếp nối là các tấm panô giới thiệu những đổi mới do Harmel khởi xướng. Một chiếc máy dệt do chính các sinh viên chế tạo gợi nhớ về thế giới công nghiệp thời bấy giờ. Phần cuối cùng dành riêng cho thông điệp Magnifica humanitas của Đức Lêô XIV, văn kiện được ví như Rerum Novarum của thế kỷ XXI. Ngay từ khi bắt đầu triều đại giáo hoàng của mình, vị Giáo hoàng mang hai dòng máu Mỹ - Peru này đã chia sẻ với các Hồng y rằng ngài đặt mình trong đường hướng của Đức Giáo hoàng Lêô XIII, bởi ngài ý thức rõ ràng rằng triều đại của mình sẽ gắn liền với một cuộc cách mạng công nghiệp mới: cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo.
Tý Linh
(theo nhật báo La Croix)
