Tóm tắt bài giáo lý của Đức Thánh Cha:
Chương hai của Hiến chế Gaudium et Spes dành bàn về “cộng đồng nhân loại”. “Sự gia tăng các mối tương quan giữa người với người” (GS 23) là nét đặc trưng của thế giới chúng ta, nhưng các mối tương quan này chỉ có thể được thực hiện trong cộng đồng nhân loại nếu biết vượt qua những thách đố do sự phát triển công nghệ đặt ra, những phát triển biến các mối tương quan thành môi trường ảo và giao phó cho các thuật toán việc đưa ra những quyết định vốn chỉ thuộc về lương tâm con người.
Sự triển nở của cá nhân và sự phát triển của xã hội có mối liên hệ mật thiết với nhau: con người "là và phải là nguyên lý, chủ thể và mục đích của mọi thể chế xã hội" (GS, 25). Sự đa dạng không phải là mối đe dọa, nhưng là yếu tố làm phong phú thêm đời sống khi được định hướng vì "công ích", trong tinh thần tôn trọng, hỗ tương, chia sẻ và quan tâm lẫn nhau.
Khi vượt qua não trạng chủ nghĩa cá nhân để đón nhận thái độ trách nhiệm và sự tham gia (x. GS, 30–31), con người sẽ có thể phân định, cả trên phương diện cá nhân lẫn cộng đồng, dưới ánh sáng các tiêu chuẩn về công lý xã hội này, và cộng tác với Thiên Chúa cũng như với anh chị em mình để xây dựng một thế giới nhân bản hơn (x. GS, 30).
Dưới đây là bài giáo lý của Đức Thánh Cha, ngày 16/9/2026:
Anh chị em thân mến, chào buổi sáng và xin chào mừng anh chị em!
Khi dành chương thứ hai để bàn về "cộng đồng nhân loại", Hiến chế Gaudium et Spes (GS) mời gọi xem xét "sự gia tăng các mối tương quan giữa người với người" như là "một trong những khía cạnh quan trọng nhất của thế giới hôm nay" (số 23). Thế nhưng, thực tại này cần đạt tới sự hoàn thành "một cách sâu xa hơn trong cộng đồng các nhân vị", nơi mà "sự tôn trọng hỗ tương đối với phẩm giá thiêng liêng trọn vẹn của họ" là điều thiết yếu (ibid.).
Đây là những khẳng định mang tính cấp bách sâu xa trong thời đại của chúng ta. Quả thế, một mặt, sự phát triển công nghệ, sự phổ biến của các phương tiện truyền thông đại chúng và mạng xã hội, cùng với việc ngày càng gia tăng sử dụng trí tuệ nhân tạo, đang mở ra những khả năng mới, bằng cách xóa bỏ các rào cản và khoảng cách; mặt khác, các mối tương quan lại có xu hướng trở nên ngày càng ít cá vị hơn, ngày càng mang tính ảo hơn, và người ta có nguy cơ dần quen với việc phó mặc cho các thuật toán những quyết định vốn chỉ thuộc về lương tâm con người. Xét về khía cạnh này, việc đảm bảo để các mối quan hệ xã hội mang đậm giá trị đích thực và chiều sâu cá vị chính là đóng góp mà cộng đồng Kitô giáo mong muốn mang lại.
Công đồng mời gọi kín múc các tiêu chuẩn và sức mạnh trong kế hoạch sáng tạo của Thiên Chúa, trong đó Ngài muốn rằng "mọi người phải làm thành một gia đình duy nhất và đối xử với nhau như anh em"; chính vì thế, "lòng yêu mến đối với Thiên Chúa và tha nhân là điều răn thứ nhất và lớn nhất", vốn tìm thấy sự mặc khải trọn vẹn và sự thực hiện hoàn hảo nơi Chúa Kitô (x. GS, 24).
Việc hoàn thiện con người và sự phát triển của xã hội phải được coi là tùy thuộc lẫn nhau cách chặt chẽ : việc đối lập chúng hay tách biệt chúng sẽ làm tiêu tan cả hai. Lịch sử, ngay cả gần đây nhất, xác định rõ ràng sự thật này; do đó, không bao giờ được mệt mỏi khi tái khẳng định, cùng với các Nghị phụ Công đồng Vatican II, rằng "con người, do chính bản tính của mình, hoàn toàn có nhu cầu về đời sống xã hội, chính là và phải là nguyên lý, chủ thể và mục đích của mọi thể chế xã hội" (GS, 25).
Trong viễn cảnh này, Gaudium et Spes khẳng định rằng sự đa dạng giữa các cá nhân và các dân tộc trên thế giới không nên bị xem là mối nguy hiểm hay đe dọa, nhưng như là một tiềm năng cho sự phong phú và phát triển. Sự đối lập, vốn đôi khi leo thang thành bạo lực, là hoa trái của sức mạnh của tội lỗi và của cách thức mà nó điều kiện hóa các não trạng cũng như hành động, ở mọi cấp độ, gây ra sự hủy diệt và cái chết. Chúng ta cần ngày càng mở lòng mình ra với lôgic của sự hỗ tương, chia sẻ và quan tâm, cũng như trường hợp giữa các bộ phận khác nhau của cơ thể con người (x. 1 Cr 12, 21–25).
Về điểm này, Hiến chế Mục vụ cũng đề nghị một định nghĩa súc tích về “công ích”, bằng cách nhắc nhớ rằng công ích bao gồm “tổng thể các điều kiện xã hội cho phép, cả các nhóm lẫn mỗi thành viên của chúng, đạt được sự hoàn thiện của bản thân một cách toàn diện hơn và dễ dàng hơn” (GS, 26). Đồng thời, khi nhìn nhận sự tương tùy giữa các dân tộc, Hiến chế này khẳng định rằng “mỗi nhóm phải quan tâm đến những nhu cầu và nguyện vọng chính đáng của các nhóm khác, và hơn thế nữa, phải quan tâm đến công ích của toàn thể gia đình nhân loại” (GS, 26).
Từ cách tiếp cận này, các Nghị phụ Công đồng tiếp đến đã chỉ ra một số “hệ quả thực tiễn mang tính cấp bách đặc biệt” (GS, 27). Trước hết là sự tôn trọng đối với con người. Hiến chế Gaudium et Spes tuyên bố: “Bất cứ điều gì đi ngược lại chính sự sống, chẳng hạn như mọi hình thức giết người, diệt chủng, phá thai, an tử hoặc cố ý tự sát; bất cứ điều gì xâm phạm đến sự toàn vẹn của con người, chẳng hạn như hành vi cắt xẻo thân thể, tra tấn thể xác hay tinh thần, những cưỡng ép tâm lý; bất cứ điều gì xúc phạm đến phẩm giá con người, chẳng hạn như điều kiện sống thấp kém, giam cầm tùy tiện, trục xuất, nô lệ, mại dâm, buôn bán phụ nữ và người trẻ; hoặc các điều kiện làm việc tồi tệ, nơi con người bị coi như những công cụ kiếm lời thuần túy, mà không kể đến nhân cách tự do và có trách nhiệm của họ: tất cả những thực hành này và những hành vi tương tự đều thực sự là những điều ô nhục” (ibid..).
Hệ quả thứ hai: sự tôn trọng và tình yêu thương, ngay cả đối với những người đối nghịch hoặc những ai có lối suy nghĩ và hành động khác biệt với chúng ta (x. GS, 28).
Hệ quả thứ ba: sự bình đẳng cơ bản của mọi con người, điều đòi hỏi công lý xã hội. Văn kiện khẳng định: "Mọi hình thức phân biệt đối xử liên quan đến các quyền cơ bản của con người, dù là về mặt xã hội hay văn hóa, dù dựa trên giới tính, chủng tộc, màu da, địa vị xã hội, ngôn ngữ hoặc tôn giáo, đều phải được vượt qua và loại bỏ, vì trái ngược với kế hoạch của Thiên Chúa" (GS, 29).
Cuối cùng, các Nghị phụ Công đồng thúc giục chúng ta vượt qua não trạng cá nhân chủ nghĩa, và đón nhận một thái độ trách nhiệm cũng như sự tham gia (x. GS, 30-31).
Anh chị em thân mến, tầm nhìn về nhân loại như “cộng đồng các nhân vị” là một di sản quý báu mà Công đồng Vatican II đã để lại cho chúng ta. Tầm nhìn ấy giúp tất cả chúng ta thực hành sự phân định ở cấp độ cá nhân và cộng đồng, để từ đó đánh giá một cách có trách nhiệm các dự án xã hội và chính trị hiện nay, dựa trên các tiêu chuẩn về phẩm giá con người, công lý xã hội và sự tham gia tự do vào việc xây dựng công ích. Bởi vì tương lai của nhân loại tùy thuộc vào cam kết dấn thân của mỗi người trong việc cộng tác với Thiên Chúa và với anh chị em mình để xây dựng một thế giới nhân bản hơn (x. GS, 30).
-------------------------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn : vatican.va)
