Tóm tắt bài giáo lý của Đức Thánh Cha :
Khi suy tư về Giáo hội trong thế giới đương đại, Hiến chế mục vụ Gaudium et Spes của Công đồng Vatican II cũng đề cập đến chủ đề văn hóa. Bằng cách thúc đẩy văn hóa dưới mọi hình thức, Giáo hội luôn gắn kết việc rao giảng Tin Mừng với việc thành lập các trường học, để làm phong phú thêm việc đào tạo nhân bản và tâm linh, qua đó khuyến khích các tín hữu biết giải bày đức tin của mình (x. 1Pr 3, 15-17) và chuẩn bị cho mọi dân tộc đón nhận Tin Mừng. Mối tương quan đích thực giữa đức tin và văn hóa bắt nguồn từ mầu nhiệm Nhập thể. Vì lý do này, đức tin làm cho bất kỳ nền văn hóa nào mà nó bén rễ được trở nên hoàn thiện hơn, đồng thời chính đức tin cũng được mời gọi trở thành một nền văn hóa theo hình ảnh của Chúa Kitô. Như vậy, Gaudium et Spes khẳng định sự cần thiết phải vun đắp một sự thống nhất phong phú giữa các kiến thức, thông qua việc sống đức tin với thái độ tích cực đối với thế giới và lịch sử.
Dưới đây là bài giáo lý của Đức Thánh Cha, ngày 28/10/2026 :
Anh chị em thân mến, chào buổi sáng và xin chào mừng anh chị em!
Công đồng Vatican II không quên đề cập đến vấn đề văn hóa và mối tương quan giữa văn hóa với đức tin Kitô giáo. Công đồng đã thực hiện điều này trong chương hai thuộc phần hai của Hiến chế Gaudium et spes (GS).
Giáo hội Công giáo luôn quan tâm đồng hành cùng công cuộc rao giảng Tin Mừng bằng cách thiết lập các trường học thuộc mọi loại hình, nhằm thúc đẩy việc đào tạo nhân bản, văn hóa và tâm linh cho con người trên khắp năm châu. Như chúng ta đã biết, các trường đại học thời Trung cổ đã ra đời từ giữa lòng Giáo hội, đóng góp một cách quyết định vào sự phát triển của nền văn minh phương Tây. Đồng thời, sự tiến bộ của văn hóa và tri thức cũng khơi mở những câu hỏi luôn mới mẻ và sâu xa hơn, thôi thúc các tín hữu phải giải bày đức tin của mình (x. 1 Pr 3,15–17). Sau cùng, với tư cách là những biểu hiện của chiều kích tâm linh nơi con người, các biểu lộ văn hóa khác nhau góp phần mở tâm trí con người ra với những vấn nạn vĩnh cửu về ý nghĩa của thế giới và sự hiện hữu của con người, từ đó chuẩn bị cho họ đón nhận Tin Mừng của Chúa Giêsu Kitô.
Mối tương quan giữa đức tin và văn hóa có nền tảng chính yếu nơi mầu nhiệm Nhập thể: nếu Ngôi Lời Thiên Chúa đã trở nên người phàm và cư ngụ giữa chúng ta (x. Ga 1,14), thì đức tin cũng là một thực tại nhập thể, gắn kết chặt chẽ với nền văn hóa mà nó hiện diện. Đức tin cũng được mời gọi trở thành văn hóa, nghĩa là tiếp cận con người ngay trong môi trường sống của họ, một môi trường bao gồm ngôn ngữ con người, truyền thống, ý nghĩa tôn giáo, nghệ thuật và thi ca, tư tưởng cùng khoa học. Như Thánh Gioan Phaolô II thường nhắc lại: "Một đức tin không trở thành văn hóa là một đức tin chưa được đón nhận trọn vẹn, chưa được suy tư thấu đáo, chưa được sống một cách trung tín."
Đức tin có thể nhập thể vào bất kỳ nền văn hóa nào, vì đức tin không đồng nhất hóa một cách đặc thù với bất kỳ nền văn hóa cụ thể nào. Nó hiện diện trong các nền văn hóa, định hình chúng từ bên trong theo "mô thức" của Chúa Giêsu Kitô, nghĩa là thông qua đức ái, tinh thần phục vụ và thái độ con thảo nhận biết tình phụ tử của Thiên Chúa. Nhờ đó, Giáo hội nhận ra những gì là chân, thiện, mỹ trong các nền văn hóa khác nhau, để thể hiện và truyền tải sứ điệp Tin Mừng. Đồng thời, vì được "sai đến với mọi dân tộc, ở mọi thời đại và mọi nơi, [Giáo hội] không bị ràng buộc độc quyền và không thể tách rời với bất kỳ chủng tộc hay quốc gia nào, với bất kỳ lối sống cụ thể nào, hay với bất kỳ phong tục tập quán nào, dù là cổ xưa hay gần đây. Luôn trung thành với truyền thống của chính mình, đồng thời ý thức về tính phổ quát trong sứ mạng của mình, Giáo hội có thể bước vào sự hiệp thông với các hình thái văn minh khác nhau ; từ đó làm phong phú thêm cho chính mình cũng như cho các nền văn hóa ấy" (GS, 58).
Giáo hội thúc đẩy văn hóa vì bản thân văn hóa là một điều tốt đẹp; nó là sự phục vụ dành cho con người và cho sự hoàn thành ơn gọi của họ trên trần thế. Chính vì lý do này, Hiến chế Gaudium et Spes kêu gọi cộng đồng quốc tế làm sao để mọi người có thể tiếp cận các thiện ích văn hóa căn bản, bằng cách khắc phục tình trạng mù chữ và thiếu giáo dục. Công đồng can đảm khẳng định rằng tất cả những ai có khả năng theo đuổi bậc học cao hơn đều phải được tạo điều kiện để thực sự có thể làm được điều đó. Hơn nữa, mọi người đều có "bổn phận phải nhìn nhận và thúc đẩy sự tham gia đặc thù và cần thiết của phụ nữ trong đời sống văn hóa" (GS, 60).
Hơn nữa, Hiến chế Gaudium et spes nhấn mạnh sự cần thiết phải định hướng giáo dục hướng tới một sự thống nhất nào đó về tri thức, mặc dù những điều kiện sống thay đổi có thể khiến việc này trở nên khó khăn hơn (xem GS, 61). Các Kitô hữu là những người đầu tiên phải nỗ lực đạt được sự thống nhất về tri thức này, bắt đầu từ chính bản thân họ. Mặc dù đã nhận được, thông qua Mặc khải, những câu trả lời cho các vấn đề trọng đại về sự hiện hữu của con người, nhưng họ vẫn không vì thế mà được miễn trừ khỏi nhu cầu phải kiên trì đào tạo về trí thức và văn hóa ; ngược lại, kiến thức nhân văn và khoa học của họ phải song hành với nội dung đức tin, vốn cần được đào sâu không ngừng theo tuổi tác và trình độ học vấn của họ. Công đồng đưa ra một lời kêu gọi đặc biệt đối với các nhà thần học: "Những ai dấn thân vào các khoa thần học... cần cộng tác với các chuyên gia trong các khoa học khác, cùng kết hợp năng lượng và quan điểm của họ. Trong khi đào sâu chân lý được mặc khải, nghiên cứu thần học phải luôn gắn kết với thế giới đương đại, để tạo điều kiện cho những người được đào tạo trong các lĩnh vực tri thức khác nhau có thể hiểu rõ hơn về đức tin" (GS, 62).
Thưa anh chị em, Hiến chế Gaudium et Spes khuyên chúng ta không nên sống đức tin trong tinh thần đối lập hay thù địch đối với thế giới, văn hóa và các biểu hiện nhân văn của nó; trái lại, Hiến chế khích lệ chúng ta như sau: "Vậy, các tín hữu hãy sống gắn bó mật thiết với những người đồng thời với mình, và cố gắng thấu hiểu cách suy nghĩ cũng như cảm nhận của họ, như được thể hiện qua văn hóa" (GS, 62). Việc đạt được sự tổng hợp chín chắn và đầy trách nhiệm giữa đức tin và văn hóa thực sự là điều kiện cần thiết để kiên trì trong ơn gọi Kitô hữu, nhưng cũng là một đòi hỏi không thể thiếu để làm chứng cho đức tin trước thế giới và truyền đạt đức tin ấy cho người khác một cách đáng tin cậy.
--------------------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn: vatican.va)
_1793029826.jpg)
