Tóm tắt bài giáo lý của Đức Thánh Cha:
Chúng ta bước vào một chương của Hiến chế Gaudium et Spes mang tựa đề đầy hấp dẫn: "Hoạt động của con người trong vũ trụ", đề cập đến câu hỏi căn bản: đâu là giá trị của hoạt động và sự tiến bộ của con người? Được tạo dựng theo hình ảnh và giống như Thiên Chúa, con người là tác nhân của sự tiến bộ. Nhờ tự do và trí tuệ, con người làm phong phú thêm tri thức và thúc đẩy sự phát triển của toàn xã hội. Sự tiến bộ về khoa học kỹ thuật không làm suy yếu mối tương quan với Thiên Chúa cũng không đi ngược lại đức tin Kitô giáo : nhân loại không ở trong thế đối thủ với Thiên Chúa để rồi phải tìm cách tự giải phóng khỏi Ngài. Chính mối tương quan với Thiên Chúa cho phép chúng ta khẳng định giá trị siêu việt của con người: trongChúa Kitô, nhân loại tìm thấy chân lý và sự tự do trọn vẹn. Hoạt động của con người, dù là cá nhân hay tập thể... đều phù hợp với ý định của Thiên Chúa ... và những thành tựu của nhân loại là dấu chỉ sự cao cả của Thiên Chúa cũng như là hoa trái của kế hoạch khôn dò nơi Ngài. Do đó, con người được mời gọi sống trọn vẹn ơn gọi của mình bằng cách thánh hóa công việc thường ngày và tổ chức xã hội loài người một cách hiệu quả hơn, hướng về Nước Thiên Chúa.
Dưới đây là bài giáo lý của Đức Thánh Cha, ngày 23/9/2026 :
Anh chị em thân mến, chào buổi sáng và xin chào mừng anh chị em!
Tiếp tục hành trình tìm hiểu Hiến chế Mục vụ Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng) của Công đồng Vatican II, chúng ta bước sang chương ba của phần thứ nhất với một tựa đề rất hấp dẫn: "Hoạt động của con người trong vũ trụ". Câu hỏi nền tảng được đặt ra là: đâu là giá trị của hoạt động con người trên thế giới và, do đó, giá trị của những tiến bộ về kỹ thuật, xã hội và khoa học? Chúng ta hãy nhớ rằng, chỉ chưa đầy bốn năm sau khi Công đồng bế mạc, vào đêm ngày 20 rạng sáng ngày 21 tháng 7 năm 1969, lần đầu tiên con người đã đặt chân lên Mặt Trăng.
Được tạo dựng theo hình ảnh và giống như Thiên Chúa, con người là chủ thể của sự tiến bộ. Nhờ tự do và trí tuệ, con người làm phong phú thêm tri thức của mình, qua đó thúc đẩy sự phát triển của toàn xã hội. Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy điều này khi quan sát sự cải thiện về điều kiện sống qua các thế hệ. Quả thực, văn kiện nói, "do đó, ngày nay con người đã dùng tài năng của chính mình để tự cung ứng nhiều của cải mà trước đây họ chỉ biết mong đợi nơi các quyền lực thần linh" (số 33).
Chính vì vậy, một số nhà tư tưởng đã mô tả sự tiến bộ của khoa học-kỹ thuật như một yếu tố làm suy yếu mối tương quan với Thiên Chúa, đến mức khiến mối tương quan ấy dường như trở nên thừa thãi, hoặc thậm chí như một yếu tố đối nghịch với đức tin Kitô giáo. Cách giải thích này đã dẫn đến sự thay đổi trong quan điểm của con người đương đại về thế giới so với các thời đại trước đây. Một thành kiến như thế được khẳng định đặc biệt trong bộ phận văn hóa phương Tây vốn đã đánh mất nền tảng nơi Mặc khải Kitô giáo. Trong các hình thái chủ nghĩa nhân bản hậu Kitô giáo, con người và Thiên Chúa bị mô tả sai lệch như những đối thủ của nhau: để khẳng định tri thức, sự tự do và sự tiến bộ của mình, con người cần phải giải phóng bản thân khỏi Thiên Chúa. Nhưng rốt cuộc, khi chối bỏ mối tương quan với Thiên Chúa, người ta cũng đánh mất khả năng khẳng định giá trị siêu việt của con người. Đây chính là "bi kịch của chủ nghĩa nhân bản vô thần", được mô tả rất xác đáng bởi Henri de Lubac, nhà thần học lỗi lạc của Công đồng Vatican II. [1]
Công đồng mong muốn đưa ra một câu trả lời rõ ràng. Gaudium et Spes khẳng định: "Đối với các tín hữu, có một điều chắc chắn, đó là mọi hoạt động cá nhân và tập thể của nhân loại, cũng như tất cả nỗ lực to lớn của con người, vất vả suốt bao thế kỷ để cải thiện hoàn cảnh sinh sống, tự nó vốn phù hợp với ý định của Thiên Chúa" (số 34). Hơn nữa, Hiến chế nói tiếp, "người Kitô hữu không bao giờ nghĩ rằng, các công trình do con người dùng tài năng và sức lực riêng để thực hiện là chống đối quyền năng Thiên Chúa, cũng không coi thụ tạo có lý trí như một địch thủ của Tạo Hóa, nhưng công nhận rằng các thắng lợi của nhân loại là dấu chỉ biểu hiện sự cao cả của Thiên Chúa và là kết quả của ý định khôn lường của Ngài" (ibid.). Về cơ bản, Thiên Chúa đã trao phó cho con người một công trình tạo dựng vẫn còn in statu viae, nghĩa là đang trên hành trình, trong trạng thái tăng trưởng, để họ có thể đưa công trình tạo dựng này đến chỗ viên mãn thông qua những hoạt động đầy khôn ngoan của mình. [2]
Tại đây, chúng ta bắt gặp một điểm quy chiếu quan trọng đến mầu nhiệm Nhập Thể. Nhân loại -cùng với lao động, sự tiến bộ và tính tự trị của các thực tại thụ tạo - không hề bị hòa tan hay triệt tiêu khi gặp gỡ Thiên Chúa, nhưng được đảm nhận trong sự toàn vẹn của mình, tiếp tục sống tự do và năng động trong Đức Kitô : quả thế, chính nơi Người, nhân loại tìm thấy chân lý và sự tự do tròn đầy. Hơn nữa, trong cử hành Thánh Thể, hoa trái của lao động con người, được biểu trưng qua bánh và rượu, hằng ngày được dâng lên bàn thờ để rồi được biến đổi thành Mình và Máu Chúa Kitô.
Từ viễn cảnh này, nảy sinh một sự thật quan trọng: để gặp gỡ Thiên Chúa, con người không cần phải từ bỏ những bận tâm trần thế, nhưng họ có thể sống trọn vẹn ơn gọi của mình bằng cách chu toàn công việc thường ngày và thánh hóa nó. [3] Cũng như tất cả mọi người, các Kitô hữu tham gia vào việc xây dựng thành đô nhân loại, nhắm đến cùng đích của vạn vật và cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa, đồng thời nhắc nhở mục đích tối hậu này cho những người cùng đồng hành trên con đường tiến bộ, khoa học và cuộc sống.
Quả thực, cần phải phân biệt rõ ràng giữa sự tiến bộ trần thế và sự phát triển vương quốc của Chúa Kitô; tuy nhiên, Công đồng khẳng định rằng “những tiến bộ này cũng có giá trị đối với Nước Thiên Chúa trong mức độ chúng có thể góp phần vào việc tổ chức xã hội loài người cho tốt đẹp hơn. […] Tất cả những hoa trái của bản tính và lao công chúng ta, mà chúng ta đã gieo rắc khắp mặt đất theo lệnh truyền của Chúa và trong Thánh Thần của Người, chúng ta sẽ gặp lại sau này, nhưng đã được thanh tẩy khỏi mọi vết nhơ, được chiếu sáng và biến đổi” (Số 39).
Sau cùng, chúng ta hãy nhớ rằng để trở thành sự tiến bộ đích thực của con người - nghĩa là sự tiến bộ bao hàm toàn diện con người và tất cả mọi người -, thì những tiến bộ về khoa học và kỹ thuật cần phải được thúc đẩy và hướng dẫn bởi đức ái. Chỉ bằng cách đó, chúng mới thực sự phục vụ phẩm giá con người và thúc đẩy điều kiện sống tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người, đặc biệt là những người kém may mắn nhất.
Anh chị em thân mến, Công đồng Vatican II mời gọi chúng ta chia sẻ bánh tri thức và kỹ năng, để mỗi cá nhân và mỗi dân tộc đều có thể phát triển tiềm năng của mình, và để cùng nhau, với sự trợ giúp của Thiên Chúa, chúng ta có thể xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn.
--------------------------------------
[1] x. H. de Lubac, Le drame de l’humanisme athée (1944), tr. it. Brescia 2013.
[2] x. Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 302, 306, 307.
[3] x. Thánh Gioan-Phaolô II, Bài giảng lễ tuyên thánh Chân phước Josémaria Escriva de Balaguer (6/10/2002).
-------------------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn : vatican.va)
_1790257665.jpg)
