Tóm tắt bài giáo lý của Đức Thánh Cha:
Trong bài giáo lý tiếp theo về Công đồng Vatican II, hôm nay chúng ta suy nghĩ về mầu nhiệm nơi các chiều kích nhân loại và thần linh của Giáo Hội như được trình bày bởi Hiến chế Tín lý Lumen Gentium. Cũng như nhân tính của Đức Giêsu lập tức hiện rõ với những ai bước đi bên cạnh Ngài, cũng vậy, chiều kích nhân loại của Giáo Hội dễ dàng nhận thấy: đó là một cộng đoàn những người nam người nữ, với ân ban và thiếu sót của mình, mưu cầu loan báo Tin Mừng trong một cấu trúc hữu hình. Tuy nhiên, những ai bước theo Đức Giêsu gần gũi hơn nhận ra rằng nhân tính của Ngài – ánh nhìn đầy yêu thương, những cử chỉ thương xót và lời quyền năng của Ngài – chứng thực thần tính của Ngài, vốn dẫn đưa họ đến ơn cứu độ. Tương tự như thế, thông qua chiều kích nhân loại và hữu hình của Giáo Hội, Thần Khí của Đức Kitô và hành động cứu độ của Ngài hiện diện và sống động trong thế giới. Chúng ta hãy nỗ lưc trở thành những chứng nhân đích thực của tình yêu Chúa Kitô hầu tất cả mọi người có thể nhận ra nơi chúng ta và giữa chúng ta đức ái làm nên nét đặc trưng cho những Kitô hữu đích thực và dựng xây Giáo Hội.
Dưới đây là bài giáo lý của Đức Thánh Cha, ngày 4/3/2026:
Anh chị em thân mến, chào buổi sáng!
Hôm nay, chúng ta sẽ tiếp tục khám phá về Hiến chế Lumen Gentium của Công đồng, một Hiến chế tín lý về Giáo Hội.
Trong chương đầu tiên, trước hết nhằm trả lời câu hỏi về Giáo Hội là gì, Giáo Hội được mô tả như là một ‘thực tại phức hợp’ (số 8). Giờ đây, chúng ta tự hỏi: sự phức hợp này bao gồm những gì? Một số người có thể trả lời rằng Giáo Hội phức hợp ở chỗ Giáo Hội ‘phức tạp’ và vì thế khó giải thích; một số khác có thể nghĩ rằng sự phức hợp của Giáo Hội bắt nguồn từ việc Giáo Hội là một thể chế mang đậm dấu ấn của hai nghìn năm lịch sử, với những đặc nét vốn khác biệt với bất kỳ nhóm tôn giáo hay xã hội nào khác. Tuy nhiên, trong tiếng Latinh, đúng hơn từ ‘phức hợp’ ngụ ý đến sự kết hợp của những khía cạnh hoặc chiều kích khác nhau trong cùng thực tại. Vì lẽ này, Hiến Chế Lumen Gentium có thể xác quyết rằng Giáo Hội là một thân thể được tổ chức chặt chẽ, nơi mà các chiều kích nhân loại và và chiều kích thần linh cùng tồn tại mà không tách rời cũng không lẫn lộn với nhau.
Khía cạnh đầu tiên dễ nhận thấy ngay lập tức, khi mà Giáo Hội là một cộng đoàn những người nam người nữ sẻ chia niềm vui và khó khăn trong việc làm Kitô hữu, với sức mạnh cũng như sự yếu đuối của mình, loan báo Tin Mừng và trở nên dấu chỉ sự hiện diện của Chúa Kitô, Đấng đồng hành với chúng ta trên hành trình cuộc sống. Thế nhưng, khía cạnh này – cũng rõ rệt trong tổ chức thể chế của nó – là chưa đủ để mô tả bản chất đích thực của Giáo Hội, bởi vì Giáo Hội cũng mang chiều kích thần linh. Chiều kích này không hệ tại ở một sự hoàn hảo lý tưởng hoặc tính ưu việt thiêng liêng nơi các thành viên của mình, nhưng ở chỗ Giáo Hội được phát sinh bởi kế hoạch của Thiên Chúa dành cho nhân loại, được thực hiện nơi Đức Kitô.
Do đó, Giáo hội đồng thời là một cộng đồng trần thế và là thân thể mầu nhiệm của Chúa Kitô, một cộng đoàn hữu hình và một mầu nhiệm thiêng liêng, một thực tại hiện hữu trong lịch sử và một dân tộc đang tiến về thiên đường (LG, 8; GLHTCG, 771).
Chiều kích nhân loại và thần linh hòa quyện hài hòa với nhau, mà cái này không lấn át cái kia; vì thế, Giáo Hội sống trong nghịch lý này. Giáo Hội là một thực tại vừa nhân loại vừa thần linh, đón nhận con người tội lỗi và đưa dẫn họ đến với Thiên Chúa.
Để làm sáng tỏ tình trạng Giáo hội này, Lumen Gentium đề cập đến đời sống của Chúa Kitô. Thật vậy, những ai gặp gỡ Đức Giêsu dọc các nẻo đường của Palestine đã cảm nghiệm được nhân tính, đôi mắt, bàn tay, tiếng nói của Ngài. Những ai quyết định theo Ngài đều cảm động bởi chính kinh nghiệm về ánh nhìn chào đón, cái chạm nơi đôi tay phúc lành, những lời giải phóng và chữa lành của Ngài. Tuy nhiên, đồng thời, qua việc bước theo Con Người ấy, các môn đệ mở lòng ra cho cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa. Thật vậy, thân xác của Đức Kitô, khuôn mặt, cử chỉ và những lời nói của Ngài rõ ràng tỏ cho thấy Thiên Chúa vô hình.
Dưới ánh sáng của thực tại về Đức Giêsu, giờ đây chúng ta có thể trở lại với Giáo Hội: khi nhìn kỹ vào Giáo Hội, chúng ta khám phá ra chiều kích nhân loại được tạo nên từ những con người thực, những người đôi khi biểu lộ vẻ đẹp của Tin Mừng, đồng thời cũng có lúc phải đương đầu và phạm sai lầm như bao người khác. Tuy nhiên, chính qua các thành viên cũng như những khía cạnh trần thế giới hạn của mình mà sự hiện diện của Chúa Kitô và hành động cứu độ của Ngài được biểu lộ. Như Đức Giáo Hoàng Biển Đức XVI đã nói, không có sự đối lập nào giữa Tin Mừng và thể chế; trái lại, các cấu trúc của Giáo Hội chính là để phục vụ cho ‘việc hiện thực hóa và cụ thể hóa Tin Mừng trong thời đại chúng ta’ (Diễn từ với các Giám Mục Thụy Sĩ, 9 tháng 11 năm 2006). Một Giáo Hội lý tưởng và tinh tuyền, tách biệt khỏi trần thế, thì không tồn tại; chỉ một Giáo Hội của Chúa Kitô, được hiện thực trong lịch sử.
Đó là những gì làm nên sự thánh thiện của Giáo Hội: việc Chúa Kitô cư ngụ trong Giáo Hội và tiếp tục trao ban chính mình qua sự nhỏ bé cũng như sự yếu đuối của các thành viên của Giáo Hội. Chiêm ngắm phép lạ vĩnh viễn này, vốn diễn ra trong Giáo Hội, chúng ta hiểu được ‘phương pháp của Thiên Chúa’: Người trở nên hữu hình qua sự yếu đuối của thụ tạo, không ngừng tỏ mình ra và hành động. Vì lẽ này, Đức Giáo Hoàng Phanxicô, trong Evangelii Gaudium, thúc bách tất cả chúng ta học biết ‘cởi dép khi đứng trên nền đất thánh thiêng của người khác (x. Xh 3,5)” (số 169). Điều này cho phép chúng ta vẫn dựng xây Giáo Hội ngày này: không chỉ qua việc tổ chức những hình thức hữu hình, mà còn qua việc dựng xây công trình thiêng liêng ấy, vốn là thân thể của Chúa Kitô, thông qua sự hiệp thông và lòng bác ái với nhau.
Thật vậy, đức ái không ngừng làm phát sinh sự hiện diện của Đấng Phục Sinh. “Ước gì tất cả chúng ta chỉ để tâm trí mình hướng về một điều: đức ái! Anh chị em thấy rằng đó là điều duy nhất vừa trổi vượt trên tất cả mọi sự, và không có nó mọi sự trở nên vô giá trị, và nó lôi kéo mọi sự đến với nó, bất cứ nơi đâu nó hiện diện” (Bài giảng 354, 6, 6).
------------------------------
Cồ Ngọc Hải dịch
(nguồn: vatican.va)
