Tóm tắt bài giáo lý của Đức Thánh Cha:
Với Hiến chế Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng), Công đồng Vatican II làm nổi bật phẩm giá tự nhiên và giá trị thánh thiêng của đời sống hôn nhân. Việc nam nữ trao hiến cho nhau, trở nên "một xương một thịt", là cơ sở cho việc đòi hỏi sự chung thủy trọn đời và sự hiệp nhất bất khả phân ly giữa vợ chồng, vốn được thể hiện sống động qua việc sinh con và dưỡng dục con cái. Nhờ bí tích Hôn phối, tình yêu này được nâng đỡ và làm cho phong phú bởi sức mạnh cứu chuộc của Chúa Kitô, để vợ chồng có thể yêu thương nhau "như Người đã yêu thương Hội Thánh và phó nộp mình vì Hội Thánh". Xin Thánh Gia Nadarét che chở các gia đình trên toàn thế giới.
Dưới đây là bài giáo lý của Đức Thánh Cha, ngày 21/10/2026 :
Anh chị em thân mến, chào buổi sáng và xin chào mừng anh chị em!
Điều đầu tiên tôi muốn nói với anh chị em, đó là cảm ơn anh chị em! Cảm ơn anh chị em đã nâng đỡ tôi bằng những lời cầu nguyện. Tạ ơn Thiên Chúa vì sự quảng đại của Ngài. Chúng ta hãy cùng nhau làm mới lại niềm tin của mình vào lòng nhân từ và thương xót của Thiên Chúa.
Hiến chế mục vụ Gaudium et Spes (GS) của Công đồng Vatican II, sau khi trình bày, trong phần thứ nhất, về phẩm giá con người và ơn gọi của họ trên thế giới, đã đề cập, trong phần thứ hai, "dưới ánh sáng của Tin Mừng và kinh nghiệm con người", một số vấn đề cấp bách nhất của thời đại (x. GS, 46). Sự quan tâm trước hết tập trung vào hôn nhân và gia đình, dựa trên xác tín rằng "hạnh phúc của mỗi người và hạnh phúc của xã hội nhân loại lẫn Kitô giáo gắn liền chặt chẽ với sự thịnh vượng của cộng đồng hôn nhân và gia đình" (GS, 47).
Vì mục đích này, vấn đề không chỉ dừng lại ở việc tái khẳng định các giá trị và mục đích của hôn nhân, mà còn là đề xuất một quan niệm mới mẻ về hôn nhân, là “cộng đồng thân mật của sự sống và tình yêu vợ chồng” (GS, 48). Khi bao hàm chiều kích pháp lý của hôn nhân như một khế ước, nền tảng của sự kết hợp này được nhìn nhận trong “hiệp ước hôn nhân”, được hiểu là “hành vi nhân linh, trong đó vợ chồng trao hiến và đón nhận lẫn nhau” (ibid.). Sự trao hiến lẫn nhau giữa người nam và người nữ, đến độ “họ không còn là hai, nhưng chỉ còn một xương một thịt” (Mt 19,6), chính là cơ sở cho đòi hỏi về “sự chung thủy trọn vẹn” và “sự hiệp nhất bất khả phân ly” giữa vợ chồng, vốn tìm thấy biểu hiện sống động qua việc sinh sản và giáo dục con cái (x. GS, 48). Là hình ảnh phản chiếu của Thiên Chúa Ba Ngôi, tình yêu vợ chồng và tình yêu cha mẹ, nhờ Bí tích Hôn phối, được “nâng đỡ và làm cho phong phú bởi sức mạnh cứu chuộc của Chúa Kitô”, để vợ chồng có thể yêu thương nhau “như chính Người đã yêu thương Hội Thánh và hiến mình vì Hội Thánh” (ibid.).
Sau khi làm sáng tỏ thực tại của hôn nhân dưới ánh sáng tình yêu của Chúa Kitô, vốn là chân lý của cả tình yêu nhân loại lẫn tình yêu thần linh, Hiến chế Gaudium et Spes chuyển sự chú tâm sang tình yêu vợ chồng và sự phong nhiêu trong hôn nhân. Không chỉ dừng lại ở sự hấp dẫn nhục cảm, mà tình yêu này tự nó bao hàm cả yếu tố đó, tình yêu vợ chồng còn huy động toàn bộ ý chí của đôi bạn, khơi dậy những tình cảm trong tâm hồn họ, và được biểu lộ qua các cảm xúc cũng như những cử chỉ âu yếm (x. GS, 49). Bao gồm thiện ích của toàn thể nhân vị nơi người nam và người nữ, vốn bình đẳng về phẩm giá, tình yêu này thấm nhập toàn bộ cuộc sống của đôi vợ chồng, được thể hiện qua những hành vi đặc thù của hôn nhân (x. ibid.). Trong khi biểu thị một tình yêu toàn vẹn giữa người với người, sự thân mật độc đáo mà đôi vợ chồng chia sẻ còn thúc đẩy việc trao hiến bản thân cho nhau và làm phong phú thêm niềm vui hỗ tương của họ (x. ibid.).
Sự phong nhiêu của tình yêu vợ chồng còn được thể hiện qua việc sinh con, là “ân huệ cao quý nhất của hôn nhân” (GS, 50). Khi thông truyền và dưỡng dục sự sống con người, vốn không bao giờ được phép khước từ, vợ chồng trở thành “những người cộng tác với tình yêu của Thiên Chúa Tạo Hóa, và như là những người diễn đạt của Ngài” (ibid.). Được mời gọi đảm nhận trách nhiệm nhân bản và Kitô giáo này, họ phải để mình được dẫn dắt bởi một phán quyết ngay thẳng liên quan đến lợi ích của chính mình cũng như lợi ích của con cái mình, dù đã chào đời hay chưa. Một phán quyết như vậy, mà, xét cho cùng, chính vợ chồng phải tự đưa ra trước mặt Thiên Chúa, đòi hỏi lương tâm họ phải phù hợp với luật Thiên Chúa, được giải thích bởi Huấn quyền của Giáo hội dưới ánh sáng của Tin Mừng (x. ibid.).
Việc đề cao sự hiệp thông yêu thương và khả năng sinh sản trong hôn nhân đã dẫn Công đồng đến chỗ loại trừ khả năng có "một sự mâu thuẫn thực sự nào giữa các lề luật của Thiên Chúa chi phối việc truyền sinh và các lề luật thúc đẩy tình yêu vợ chồng đích thực" (GS, 51). Ngược lại, Công đồng đi đến chỗ khẳng định rằng "khi vấn đề là việc hòa hợp tình yêu vợ chồng với việc truyền sinh", cần phải "bảo vệ, trong bối cảnh của tình yêu đích thực, ý nghĩa trọn vẹn của sự trao hiến cho nhau và của việc sinh con cái cho xứng đáng với con người" (ibid.). Từ đó suy ra rằng "sự sống, một khi đã được thụ thai, phải được bảo vệ với sự chăm sóc lớn lao nhất", tránh xa "việc phá thai và giết trẻ sơ sinh" ; đồng thời "những hành vi đặc thù của đời sống vợ chồng, khi được sắp đặt theo phẩm giá đích thực của con người, phải được tôn trọng với sự quý trọng lớn lao" (ibid.).
Giáo huấn của Hiến chế Gaudium et spes về cộng đồng hôn nhân và gia đình làm nổi bật chức năng xã hội của gia đình, được định nghĩa là “một trường học làm phong phú con người hơn” và là “nền tảng của xã hội” (GS, 52), đồng thời nhắc nhở tất cả những ai đảm nhận các trách nhiệm xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực chính trị và văn hóa, về bổn phận phải “thúc đẩy các giá trị của hôn nhân và gia đình” (ibid.).
Anh chị em rất thân mến, cam kết dấn thân này hiện nay trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Giáo hội nhận thức rõ điều đó, như được minh chứng qua sự quan tâm mục vụ của các Đức Giáo hoàng kể từ Công đồng gần nhất, cho đến hai Đại hội Thượng Hội đồng do Đức Giáo hoàng Phanxicô mong muốn; một sự quan tâm vừa được các vị đứng đầu các Giáo hội Công giáo Đông phương cùng các chủ tịch các Hội đồng Giám mục thảo luận trong những ngày gần đây. Nguyện xin Thánh Gia Nadarét soi sáng con đường của chúng ta và che chở các gia đình trên toàn thế giới.
--------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn : vatican.va)
