Tóm tắt bài giáo lý của Đức Thánh Cha:
Tiếp tục loạt bài giáo lý về Hiến chế Sacrosanctum Concilium, về Phụng vụ Thánh, của Công đồng Vatican II, hôm nay chúng ta cùng suy tư về tầm quan trọng của thánh nhạc. Quả thực, việc ca hát và chơi nhạc cụ chính là những hành vi cầu nguyện. Nhờ đó, âm nhạc vun đắp sự hiệp nhất của chúng ta trong việc ngợi khen Thiên Chúa và mở rộng tâm hồn để được ân sủng Ngài uốn nắn. Do đó, thánh nhạc không chỉ đơn thuần mang tính trang trí, mà còn là một kho tàng vô cùng quý giá. Thánh nhạc luôn cần sự trang nghiêm, lấy cảm hứng từ Thánh Kinh và phản ánh sự cao cả của mầu nhiệm đang được cử hành. Thánh nhạc cũng cần phản ánh văn hóa địa phương, thể hiện những truyền thống đích thực của các dân tộc, đồng thời phát huy di sản âm nhạc của Giáo hội hoàn vũ. Công đồng cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải có sự đào tạo bài bản về phụng vụ và giáo dục về thánh nhạc. Trong phụng vụ, ước gì chúng ta cùng hiệp nhất trong tình yêu và, như lời Thánh Ignatiô thành Antiôkia, “đồng thanh ca tụng Chúa Cha nhờ Đức Giêsu Kitô.”
Dưới đây là bài giáo lý của Đức Thánh Cha, ngày 19/8/2026 :
Anh chị em thân mến,
Chương VI của Hiến chế Sacrosanctum Concilium (SC) của Công đồng Vatican II dành bàn về thánh nhạc. Văn kiện này khẳng định rằng “Truyền thống âm nhạc của toàn thể Giáo Hội đã làm thành một kho tàng vô giá, nổi bật giữa các phong cách nghệ thuật khác, nhất là vì cung điệu đi liền với lời thánh ca góp phần cần thiết hoặc trọn vẹn trong những cử hành phụng vụ trọng thể” (SC, 112). Văn kiện cũng nêu rõ rằng “thánh nhạc sẽ mang tính thánh thiêng hơn nếu liên kết chặt chẽ với hoạt động phụng vụ, hoặc để diễn đạt lời cầu nguyện cách dịu dàng hơn hay để cổ võ sự đồng tâm, hoặc để tăng thêm tính cách long trọng cho các nghi lễ. Tuy nhiên, Giáo Hội cũng chuẩn nhận và cho sử dụng trong phụng tự tất cả mọi hình thức nghệ thuật đích thực, miễn là có những phẩm tính cần thiết” (ibid.).
Tại đây, chúng ta nhận thấy cốt lõi trong giáo huấn của Công đồng. Giáo huấn này khẳng định và đào sâu thêm chức năng sứ vụ của âm nhạc trong phụng vụ, vốn đã được thánh Piô X nhấn mạnh trong Tự sắc Inter sollicitudines (ngày 22 tháng 11 năm 1903). Quả thực, âm nhạc là một phần của hành vi phụng vụ, chứ không chỉ đơn thuần là phần trang trí của việc cử hành. Trong phụng vụ, việc ca hát và tấu nhạc là để cầu nguyện, hòa nhịp con tim mình với con tim của anh chị em và với Thiên Chúa, thông qua việc tham dự tích cực vào mầu nhiệm đang được cử hành. Đặc biệt, âm nhạc diễn tả chiều kích cảm xúc của lời cầu nguyện, như thánh Augustinô nói: “Cantare amantis est”, nghĩa là “ca hát thuộc về những người yêu mến” (Sermo 336, 1). Điều này rất quan trọng, bởi nó giúp chúng ta mở lòng đón nhận tác động ân sủng của Thiên Chúa và để cho ân sủng ấy uốn nắn chính mình.
Ca hát cũng vun đắp sự hiệp thông. Nó góp phần vào sự hiệp nhất của các tâm hồn, vượt qua những khác biệt giữa người với người và quy tụ mọi người lại với nhau để ngợi khen Thiên Chúa qua sự hòa âm của các giọng hát. Như vậy, ca hát trở thành một sự hiện thân của Giáo hội, một biểu hiện hữu hình của sự hiệp thông vốn thuộc về chính bản chất của Giáo hội.
Một số yêu cầu nổi lên từ ý nghĩa thần học sâu xa của thánh ca như một phần không thể tách rời của cử hành phụng vụ. Trước hết, thánh ca phải đáp ứng những gì thích hợp nhất ở mọi phương diện đối với thời điểm phụng vụ, vượt lên trên những trào lưu hay cảm xúc riêng của các nhạc sĩ. Hình thức của thánh ca, đặc biệt là về mặt giai điệu, phải vừa trang trọng vừa giản dị, có phẩm chất âm nhạc cao quý và dễ trình bày, đặc biệt khi dành cho toàn thể cộng đoàn cùng hát (x. SC, 121).
Cũng vì lý do đó, Công đồng khuyến nghị rằng các bản văn cần phải phù hợp, sâu sắc nhưng đồng thời cũng dễ hiểu, và được gợi hứng chủ yếu từ Thánh Kinh, các sách phụng vụ cùng Truyền thống thiêng liêng của Giáo hội. Cần đặc biệt lưu tâm đến điều này để tinh thần sống động của nguyên tắc cổ xưa lex orandi, lex credendi , nghĩa là luật cầu nguyện cũng chính là luật đức tin, có thể được duy trì sống động và tiếp tục phát triển.
Hiến chế Sacrosanctum Concilium dành sự quan tâm đặc biệt cho chủ đề sự tham gia tích cực của các tín hữu (xem số 114). Điều này “cần được hiểu […] dựa trên nhận thức sâu sắc hơn về mầu nhiệm đang được cử hành và mối liên hệ của mầu nhiệm ấy với đời sống thường ngày” (Bênêđíctô XVI, Tông huấn Sacramentum caritatis, 52), trong một “tinh thần hoán cải không ngừng vốn phải ghi dấu ấn trong đời sống của mọi tín hữu” (ibid., 55). Về phương thức cụ thể để đạt được điều này thông qua vai trò đặc thù của thánh nhạc, Hiến chế đưa ra một câu trả lời rõ ràng: “Phải khuyến khích dân chúng tham gia vào những lời tung hô, những câu đối đáp, những bài ca vịnh, tiền khúc, thánh ca”, đồng thời cần vun đắp “sự thinh lặng thánh” (SC, 30). Hiến chế cũng kêu gọi mỗi cá nhân, dù là thừa tác viên hay tín hữu, chỉ thực hiện “những gì thuộc lãnh vực mình tùy theo bản chất của nghi lễ và những quy tắc phụng vụ” (SC, 28), nhằm duy trì sự hài hòa cân đối giữa các thừa tác vụ, các phần cử hành khác nhau và những khoảng thinh lặng.
Công đồng đặc biệt coi trọng thánh ca Gregorian, mà không loại trừ các thể loại thánh nhạc khác khỏi các cử hành. Đàn phong cầm (organ) cũng được đặc biệt chú trọng (x. SC, 120), trong khi việc sử dụng các nhạc cụ khác được cho phép “miễn là đã thích nghi hoặc có thể thích nghi để sử dụng trong các việc thánh thiêng, xứng đáng với vẻ tôn nghiêm của thánh đường, và thực sự góp phần nâng cao tâm hồn các tín hữu” (SC, 120).
Một chủ đề gắn liền với công cuộc cải cách của Công đồng là vấn đề hội nhập văn hóa, bao gồm cả lĩnh vực thánh nhạc. Đặc biệt, đối với các truyền thống âm nhạc của những nền văn hóa khác nhau, Công đồng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét chúng một cách nghiêm túc, bởi vì chúng là một phần trong đời sống tôn giáo và xã hội của người dân. Do đó, một mặt, cần khơi dậy một "cảm thức tôn giáo" nơi mọi người (SC, 119). Mặt khác, trong chừng mực có thể thực hiện được [...], cần nỗ lực hết mình để thúc đẩy âm nhạc truyền thống của các dân tộc này, cả trong trường học lẫn trong các hoạt động phụng vụ (x. ibid.).
Trong bối cảnh phụng vụ, schola cantorum (ca đoàn) giữ một vai trò đặc biệt. Công đồng khuyến nghị việc phát huy công cụ mục vụ này nhằm đảm bảo "việc thực hiện đúng đắn các phần thuộc về nó, tùy theo các thể loại âm nhạc được hát, cũng như khuyến khích sự tham gia tích cực của các tín hữu vào việc ca hát" (Bộ Nghi lễ, Huấn thị Musicam sacram, số 19).
Vì lý do này, người sáng tác thánh nhạc được mời gọi am hiểu và gìn giữ di sản âm nhạc của Giáo hội, cho phép di sản ấy truyền cảm hứng cho những sáng tác mới để phục vụ phụng vụ, đồng thời tôn trọng cảm thức đương đại và các truyền thống văn hóa đa dạng, để “‘thanh tẩy việc thờ phượng khỏi những phong cách xấu xí, khỏi những hình thức diễn đạt phản cảm, khỏi những ca từ thiếu cảm hứng và không xứng hợp với hành động cao cả đang được cử hành’, để đảm bảo phẩm giá và sự tuyệt hảo cho các sáng tác phụng vụ” (Thánh Gioan Phaolô II, Chirograph on Sacred Music, ngày 22 tháng 11 năm 2003, số 3).
Vì tất cả những lý do này, các Nghị phụ Công đồng khuyến nghị việc thúc đẩy sự đào tạo và thực hành thánh nhạc “trong các chủng viện, tập viện cũng như học viện của các dòng tu nam nữ, và cả trong những học viện và các học đường công giáo” (SC, 115), đồng thời bảo đảm rằng các nhạc sĩ và ca viên được thụ hưởng sự đào tạo đúng đắn về phụng vụ (x. ibid.).
Anh chị em thân mến, các Giáo phụ rất coi trọng việc ca hát trong phụng vụ như một biểu tượng của sự hiệp thông trong Giáo hội. Vì thế, chúng ta có thể kết thúc bằng những lời tuyệt đẹp của thánh Ignatiô thành Antiôkia: “Mỗi người trong anh em hãy hợp lại thành một ca đoàn, để nhờ sự hòa hợp trong tình yêu và đồng tâm cất lên bài ca về Thiên Chúa, anh em có thể đồng thanh ca tụng Chúa Cha nhờ Đức Giêsu Kitô, để Ngài lắng nghe và nhận biết, qua những việc lành anh em thực hiện, rằng anh em chính là những chi thể của Con Ngài” (x. Thư gửi tín hữu Êphêsô, 4, 2).
-------------------------------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ (với bản dịch Việt ngữ Hiến chế Sacrosanctum Concilium của Ủy Ban Giáo Lý Đức Tin, trực thuộc Hội Đồng Giám Mục Việt Nam (2012))
(nguồn: vatican.va)
_1786889982.jpg)
