Tóm tắt bài giáo lý của Đức Thánh Cha :
Chiều kích xã hội không chỉ là một phần thiết yếu của bản tính con người, nhưng còn là một phần không thể tách rời trong đức tin của chúng ta vào Chúa Kitô. Hiến chế Gaudium et Spes đề cập đến vấn đề này trong Chương III và Chương IV của phần thứ hai, bàn về đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồng chính trị, đặc biệt nhấn mạnh đến chủ đề hòa bình. Dưới góc nhìn này, các Nghị phụ Công đồng trình bày quan điểm Công giáo về phát triển kinh tế, với lao động là trọng tâm. Khi bàn về cộng đồng chính trị, Công đồng cũng tái khẳng định một nguyên tắc cốt lõi trong giáo huấn xã hội của Giáo hội: nguyên tắc mục đích phổ quát của của cải. Dù ở hình thái lịch sử nào, cộng đồng chính trị cũng tồn tại vì công ích; việc thực thi thẩm quyền dân sự phải luôn hướng tới công ích. Các cộng đoàn Kitô hữu hãy khởi động lại việc đào tạo về học thuyết xã hội của Giáo hội.
Dưới đây là bài giáo lý của Đức Thánh Cha, ngày 4/11/2026 :
Anh chị em thân mến, chào buổi sáng và xin chào mừng anh chị em!
Chiều kích xã hội không chỉ là một phần thiết yếu trong bản tính con người, nhưng còn là một phần không thể tách rời trong đức tin của chúng ta vào Chúa Giêsu Kitô, như là một di sản quý giá mà chúng ta đón nhận từ mầu nhiệm nhập thể của Con Thiên Chúa. Hiến chế Gaudium et Spes đã làm nổi bật điều này trong chương III và IV của phần thứ hai, bàn về đời sống kinh tế - xã hội và đời sống cộng đồng chính trị. Trong những lĩnh vực này, đức tin Kitô giáo cũng mang đến các tiêu chuẩn phân định.
Trước hết, các Nghị phụ Công đồng nhấn mạnh đến mối đe dọa đối với hòa bình thế giới, nảy sinh từ những mất cân bằng gắn liền với sự phát triển kinh tế bất bình đẳng và thiếu tôn trọng công trình tạo dựng (x. GS, 63). Đây là một tầm nhìn xa trông rộng, đáng buồn thay đã được minh chứng vào cuối thế kỷ vừa qua và ngày nay càng trở nên rõ nét hơn. Tài liệu này cảnh báo rằng, để thay đổi lộ trình, chỉ riêng sự phát triển kỹ thuật là chưa đủ: “Cần phải thực hiện nhiều cải cách trong đời sống kinh tế và xã hội; đồng thời, tất cả mọi người cũng cần phải hoán cải về não trạng và thái độ” (ibid.).
Đó là lý do tại sao Gaudium et Spes đưa ra một sự tổng hợp về tầm nhìn Kitô giáo đối với sự phát triển kinh tế vốn phải luôn phục vụ con người và nằm dưới sự kiểm soát của con người (xem GS, 64–65). Khái niệm phát triển toàn diện, khái niệm mà sau này thánh Phaolô VI đã đặt làm trọng tâm trong thông điệp Populorum Progressio (1967), đã được thể hiện rõ nét ở đây. Những lời kêu gọi dấn thân để xóa bỏ sự phân biệt đối xử đối với các nhóm xã hội dễ bị tổn thương nhất và người di cư vẫn còn thời sự hơn bao giờ hết (xem GS, 66).
Trọng tâm của nền kinh tế chính là lao động. Thông qua lao động, con người có thể phát triển bản thân với tư cách là một nhân vị, nuôi sống gia đình, thể hiện tài năng, tham gia vào đời sống xã hội, đồng thời xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn bằng cách cộng tác vào công trình tạo dựng của Thiên Chúa. Lao động không bao giờ được phép bị biến tướng theo cách gây tổn hại cho con người, công ích hay công trình tạo dựng. Thách thức thực sự nằm ở việc tạo cơ hội cho mọi người được sử dụng năng lực của mình : tình trạng thất nghiệp, bóc lột và các điều kiện làm việc gây nguy hại cho sức khỏe, và thậm chí là tính mạng, là những điều không thể chấp nhận được (xem GS, 67). Người lao động có cả quyền và nghĩa vụ tham gia vào các quyết định liên quan đến hoạt động của mình, bao gồm cả việc tham gia vào các hiệp hội, đồng thời giải quyết các xung đột bằng đối thoại và những hành động phi bạo lực (xem GS, 68).
Trong bối cảnh này, Công đồng nhắc lại một trong những nguyên tắc nền tảng của giáo huấn xã hội, đó là nguyên tắc mục đích phổ quát của của cải trên trái đất (xem GS, 69), và áp dụng nguyên tắc này vào lĩnh vực tài chính. Công đồng khẳng định rằng “tất cả những ai đưa ra quyết định liên quan đến các khoản đầu tư như vậy, cũng như việc tổ chức đời sống kinh tế (các cá nhân, các nhóm, các cơ quan công quyền), đều phải […] một mặt, thực hiện các biện pháp nhằm đáp ứng những yêu cầu cho một cuộc sống xứng đáng, đối với cả cá nhân lẫn toàn thể cộng đồng và, mặt khác, phải lường trước tương lai và đảm bảo sự cân bằng đúng đắn giữa các nhu cầu tiêu dùng hiện tại, của cả cá nhân lẫn tập thể, và các đòi hỏi đầu tư cho thế hệ tiếp theo” (GS, 70).
Tiếp đến, Gaudium et Spes đề cập đến cộng đồng chính trị, bằng cách nhấn mạnh một số dấu hiệu tích cực của thời đại ngày nay, đặc biệt sụ kiện rằng “ý thức về phẩm giá con người đã trở nên mạnh mẽ hơn. Do đó, tại nhiều nơi trên thế giới, người ta đang nỗ lực thiết lập một trật tự chính trị-pháp lý, trong đó các quyền của nhân vị trong đời sống công cộng được bảo vệ tốt hơn” (GS, 73).
Cộng đồng chính trị tồn tại để phục vụ công ích, vốn bao gồm “tất cả các điều kiện của đời sống xã hội cho phép con người, gia đình và các nhóm hoàn thành bản thân mình một cách trọn vẹn hơn và dễ dàng hơn” (GS, 74). Và việc thực thi quyền bính chính trị luôn hướng tới công ích, được tổ chức và hành động tùy theo hoàn cảnh địa phương và lịch sử, nhưng luôn quan tâm đến lợi ích của toàn thể gia đình nhân loại (x. ibid.).
Gaudium et Spes tái khẳng định rằng “trong lĩnh vực riêng của mình, cộng đồng chính trị và Giáo hội đều độc lập và tự chủ. Nhưng cả hai, dù theo những cách thức khác nhau, đều phục vụ cho ơn gọi cá nhân và xã hội của cùng một con người. Họ sẽ có thể thực hiện sự phục vụ này vì lợi ích của mọi người một cách hiệu quả hơn nếu tìm kiếm nhiều hơn sự hợp tác lành mạnh với nhau” (GS, 76).
Các bạn rất thân mến, việc dấn thân vào đời sống kinh tế và chính trị theo những tiêu chí này chính là một cách xây dựng hòa bình. Như Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nhắc nhở: “Chiến tranh luôn là sự thất bại của chính trị và nhân loại, là một sự đầu hàng đáng xấu hổ, một thất bại cay đắng trước các thế lực của sự dữ” (Thông điệp Fratelli tutti, 261). Ngược lại, một nền chính trị biết xoa dịu những vết thương của các dân tộc và của những người phải chịu đựng sự bất công sẽ mang lại lý do hy vọng cho tương lai của nhân loại.
Đó là lý do tại sao tôi khuyến khích người trẻ hãy noi gương những người nam và người nữ đã làm chứng tốt đẹp trong các lĩnh vực này. Và tôi nhắc lại lời kêu gọi các cộng đoàn Kitô hữu hãy khởi động lại việc đào tạo về học thuyết xã hội của Giáo hội.
--------------------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn: Vatican.va)
_1793544505.jpg)
