Theo Taylor Black, Giám đốc AI và Hệ sinh thái Khởi nghiệp của Microsoft, thông điệp ‘Magnifica humanitas’ của Đức Giáo hoàng Lêô XIV mang đến cho các nhà phát triển AI một đóng góp nhân học quý giá khi họ thiết kế các hệ thống mà con người tương tác ở mức độ cá nhân sâu xa.
Những tiến bộ vượt bậc trong các hệ thống trí tuệ nhân tạo hướng đến người tiêu dùng trong những năm gần đây đã khiến Giáo hội tham gia sâu rộng hơn với các công ty đang xây dựng công nghệ của tương lai.
Chuyển động này đã dẫn đến những lời chỉ trích về sự tham gia của Giáo hội với các công ty công nghệ để giúp định hướng sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, cũng như những lời chỉ trích trong giới công nghệ đối với những người đối thoại với Giáo hội.
Nhưng theo Taylor Black, việc đẩy tôn giáo và thần học vào "lĩnh vực tùy chọn" khiến các nhà phát triển có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội hiểu sâu hơn khách hàng của họ suy nghĩ như thế nào.
Ông Black hiện là Giám đốc AI và Hệ sinh thái Khởi nghiệp tại Văn phòng Giám đốc Công nghệ của Microsoft và là Giám đốc đầu tiên của Viện Leonum về AI và Công nghệ mới nổi tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ.
Hai vai trò này - cùng với việc học chức vụ phó tế cho Giáo phận Công giáo Byzantine ở Phoenix - mang lại cho ông Black cơ hội suy tư triết học về tương lai của trí tuệ nhân tạo, đồng thời giúp định hướng các khoản đầu tư vốn của Microsoft vào các công ty khởi nghiệp về AI.
Phát biểu với Vatican News trên cương vị cá nhân, ông Black chỉ ra rằng công nghệ không có nhân học hay quan điểm cụ thể nào về con người.
Đúng hơn, các sản phẩm AI tạo sinh hoặc AI tác nhân hoạt động dựa trên xác suất, dự đoán từ tiếp theo trong một chuỗi, mọi hành động đều dựa trên dữ liệu mà nó đã được huấn luyện và lời nhắc của người dùng.
Kết quả là người dùng đang đồng sáng tạo trải nghiệm của họ, và các sản phẩm phải dựa trên sự hiểu biết tốt về cách suy nghĩ của người dùng.
Để đáp lại mô hình phát triển công nghệ mới này, vào tháng 1 năm 2025, Bộ Giáo lý Đức tin và Bộ Văn hóa và Giáo dục đã ban hành “Antiqua et nova: Ghi chú về mối quan hệ giữa Trí tuệ Nhân tạo và Trí tuệ Con người”.
Sau đó, vào ngày 25 tháng 5 năm 2026, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã thực thi huấn quyền giáo hoàng của mình bằng việc công bố Thông điệp đầu tiên của ngài, Magnifica humanitas.
Cả hai văn kiện đều tìm cách áp dụng kinh nghiệm sâu sắc và sự hiểu biết của Giáo hội Công giáo về con người vào công nghệ AI đang nổi lên.
Ông Black cho biết thông điệp của Đức Giáo hoàng Lêô thừa nhận rằng AI có thể định hình sự phát triển của người dùng nếu họ bỏ qua tư duy phản biện và chấp nhận bất cứ điều gì chatbot AI đề xuất mà không cần kiểm chứng.
Ông Black nói, rủi ro này đặc biệt liên quan đến trẻ em, vì thùy trán của chúng vẫn tiếp tục phát triển cho đến giữa độ tuổi 20,
Ông đưa ra ví dụ về một bậc phụ huynh để con mình ở với một người lớn có đạo đức đáng ngờ, người đó có thể rất hiểu biết, nhưng cũng có thể cung cấp thông tin mà bậc phụ huynh không muốn con mình biết, ngay cả khi không phải với mục đích xấu.
Trong nỗ lực giúp đỡ, AI cũng có thể thay đổi giọng nói hoặc khuôn mặt của chúng ta, đôi khi đẩy con người thật của chúng ta sang một bên để ủng hộ một phiên bản lý tưởng.
Ông Black nói: “Nó định hình chúng ta theo cách mà chúng ta có thể chấp thuận nếu chúng ta cảm thấy thích nó. Nhưng một lần nữa, nếu chúng ta là trẻ em, thì chúng ta không thể hoàn toàn chấp thuận sự định hình đó mà không có sự đóng góp sáng tạo của riêng mình, tiếng nói của mình, cách sống của mình trên thế giới, giống như người lớn có thể làm vậy.”
******
Hỏi: Ông tham gia rất sâu vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới nổi khác, cả ở cấp độ triết học lẫn cấp độ tài chính với Microsoft. Vậy Magnifica humanitas có thể giúp định hướng sự phát triển đạo đức của ngành công nghệ AI như thế nào?
Taylor Black: Tôi nghĩ rằng một trong những lý do mà các ngành công nghệ tìm đến nhiều truyền thống tôn giáo khác nhau để tìm hiểu sâu hơn về con người là vì khi chúng tôi tạo ra các sản phẩm AI tạo sinh hoặc tác nhân, chúng mang tính xác suất (probabilistic).
Điều đó có nghĩa là người dùng sản phẩm của chúng tôi giờ đây đang đồng sáng tạo trải nghiệm của họ với chính sản phẩm mà chúng tôi đã xây dựng.
Đây là điều mới mẻ trong lịch sử các sản phẩm công nghệ. Nhìn chung, trước AI, chúng tôi chỉ có thể tạo ra những thứ mang tính xác định (deterministic). Chúng tôi biết điều gì sẽ xảy ra khi người dùng sử dụng sản phẩm của mình.
Hiện tại, chúng tôi hiểu biết chưa đầy đủ về khả năng đồng sáng tạo của người dùng. Do đó, chúng ta cần hiểu người dùng tốt hơn để nắm bắt được những kết quả có thể xảy ra khi họ sử dụng sản phẩm cụ thể của chúng tôi.
Công nghệ không có nhân học. Nó không theo nền nhân học nào. Nó không tự nhận mình là chuyên gia về nhân học con người.
Nhưng giờ đây chúng tôi cần xem xét vấn đề này kỹ hơn vì nó ảnh hưởng đến cách thức các sản phẩm của chúng tôi được xây dựng, cách thức phát triển chúng, để người dùng có trải nghiệm tốt hơn và thành thật mà nói, chúng tôi có thể giữ chân họ vì họ tìm thấy giá trị trong sự tương tác và các hoạt động đồng sáng tạo với sản phẩm của chúng tôi.
Hỏi: Công việc của ông tại Microsoft là lựa chọn những công ty khởi nghiệp nào được cấp vốn cho ý tưởng và kế hoạch kinh doanh của họ. Thông điệp và mối quan hệ giữa Giáo hội và các tập đoàn công nghệ lớn có thể hướng dẫn công việc của các đồng nghiệp của ông trong việc phân bổ vốn như thế nào?
Taylor Black: Vấn đề lại quay trở lại lối tư duy sản phẩm. Nếu chúng tôi có một sản phẩm hoặc một công ty khởi nghiệp đã tạo ra thứ gì đó sử dụng AI, và nếu họ đã xem xét một người dùng không tồn tại như là kết quả của việc có một nền nhân chủng học hạn hẹp, thì sản phẩm của họ sẽ không đạt được thành công lớn trên thị trường như lẽ ra nó có thể đạt được nếu nó thực sự tôn trọng cách con người suy nghĩ và cách con người đánh giá.
Và do đó, kết quả của lối tư duy này, và do cách mà Thông điệp trình bày điều này, chúng tôi rất quan tâm đến các công ty khởi nghiệp và các sản phẩm tôn trọng hơn cách thức trong đó con người thực tế hoạt động, bởi vì kết quả là, khách hàng của họ - khách hàng của các công ty khởi nghiệp, khách hàng của các tập đoàn công nghệ lớn - sẽ có trải nghiệm tốt hơn khi sử dụng sản phẩm đó.
Do đó, chúng tôi quan tâm sâu xa đến cách một công ty khởi nghiệp hay một sản phẩm tiếp cận phương pháp thiết kế của họ, cách họ suy nghĩ về AI có trách nhiệm, và cách họ xây dựng giao diện và tương tác của các AI này, bởi vì trí tuệ nhân tạo ngày càng tích hợp sâu hơn vào nhận thức của con người và sâu hơn vào cách thức các cá nhân hoặc nhóm tương tác với nhau thông qua các giao diện mang tính tác nhân cao hơn.
Cả hai điều này đều giả định sự hiểu biết sâu xa hơn về con người so với những gì công nghệ cho đến nay đã từng nghĩ đến, bởi vì cách thức công nghệ ngày càng tích hợp sâu hơn với con người.
Hỏi: Với tư cách là giám đốc sáng lập Viện AI tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ, và với tư cách là một người cha, ông hy vọng sẽ sử dụng thông điệp Magnifica humanitas như thế nào để dạy cho giới trẻ về cách tương tác với AI?
Taylor Black: Thực tế, hồi đầu tuần này tôi vừa có buổi nói chuyện với một số phụ huynh tại trường Công giáo theo phương pháp cổ điển của các con tôi ở khu vực Seattle.
Một trong những điều chúng tôi đã thảo luận là khuyến nghị của Thông điệp rằng chúng ta cần hết sức cẩn trọng về loại giao diện màn hình cũng như giao diện mạng xã hội và tất nhiên là giao diện AI dành cho trẻ em, đặc biệt là vì cần phải có sự phán đoán rất lớn khi bạn sử dụng các giao diện AI tác nhân này và giao diện AI tạo sinh, bởi vì bạn phải phân biệt xem những điều chúng nói với bạn có đúng sự thật hay không.
Ngoài ra, còn một mối lo ngại khác nữa liên quan đến việc có thể phát triển giọng nói riêng trước khi có giọng nói được người khác phát triển cho bạn.
Cả hai điều này đã định hình cuộc trò chuyện mà tôi đã có với những bậc phụ huynh này cũng như cách nuôi dạy con cái của chính tôi về việc giảm thiểu thời gian tiếp xúc với công nghệ cho con cái trước khi chúng có đủ khả năng trí tuệ để thực sự hiểu và sử dụng nó một cách tốt đẹp.
Tôi muốn nhắc nhở mọi người rằng trẻ em không chỉ có vấn đề về phần mềm, nhưng còn có vấn đề về phần cứng, theo nghĩa là thùy trán của chúng chưa phát triển hoàn thiện cho đến khi chúng bước vào độ tuổi đầu 20.
Tôi nghĩ điều đó nên khiến chúng ta phải suy nghĩ kỹ và cân nhắc về những trải nghiệm mà chúng ta mang đến cho trẻ em theo nghĩa này.
Tôi đã đưa ra một ví dụ khi nói chuyện với các bậc phụ huynh về việc để con mình ở nhà một mình với một người bạn trưởng thành thông minh, nhưng có đạo đức không rõ ràng.
Người bạn trưởng thành đó có thể đưa ra những hiểu biết tuyệt vời về các vì sao, thiên hà, hóa học, viết lách và tất cả những thứ khác.
Nhưng do tính chất không rõ ràng về mặt đạo đức, họ cũng có thể nói với con bạn những điều mà chúng không nên nghe, hoặc không nên được nghe, hoặc bảo chúng nói những điều mà chúng có lẽ không nên nói, ngay cả khi không phải với ý đồ xấu. Đó là theo kiểu xác suất thuần túy thống kê. Nhưng trẻ em không có khả năng phân định tốt như người lớn chúng ta.
Cũng có một khía cạnh thú vị khác, và Đức Giáo hoàng Lêô đề cập đến điều này trong Thông điệp cũng như trong một số bình luận hồi đầu năm nay, liên quan đến việc có thể làm chủ giọng nói và hình ảnh của chính mình.
Tôi nghĩ khi ngài suy ngẫm về khía cạnh đó, chúng ta, những người trưởng thành, đã có lợi thế được lớn lên và dành nhiều thời gian để phát triển cách suy nghĩ, cách viết và cách nói riêng của mình mà không cần đến các công cụ AI tạo sinh này.
Các công cụ AI tạo sinh, trong nỗ lực dai dẳng nhằm trở nên hữu ích, đã định hình ngôn ngữ của chúng ta. Chúng có thể thay đổi cách giọng nói của chúng ta phát ra âm thanh. Chúng có thể thay đổi cách khuôn mặt của chúng ta trông như thế nào trên các phương tiện truyền thông kỹ thuật số, đến nỗi nó không còn là khuôn mặt của chính chúng ta nữa.
Nó định hình chúng ta theo cách mà chúng ta có thể chấp thuận nếu chúng ta cảm thấy thích nó. Nhưng một lần nữa, nếu chúng ta là trẻ em, thì chúng ta không thể hoàn toàn chấp thuận sự định hình đó mà không có sự đóng góp sáng tạo của riêng mình, tiếng nói của riêng mình, cách sống của riêng mình trên thế giới, giống như người lớn có thể làm vậy.
Giờ đây, có những công cụ này, chúng ta có thể định hình điều gì đó cho chúng ta, mà có lẽ sẽ giống hơn với những gì chúng ta mong muốn trong suốt cuộc đời.
Đối với trẻ em, điều này có thể là một sự thất bại. Đó có thể là cách mà giọng nói của chúng bị đẩy theo một hướng mà chính chúng cũng không hoàn toàn mong muốn.
Hỏi: Việc ban hành Thông điệp của Đức Giáo hoàng Lêô là một bước tiến quan trọng trong hành trình của Giáo hội với AI. Theo ông, những bước tiếp theo trong mối quan hệ giữa Giáo hội và các nhà phát triển AI nên là gì?
Taylor Black: Tôi nghĩ rằng có một số công việc thực sự thú vị đang được thực hiện bởi một số tổ chức phi lợi nhuận và nhóm nghiên cứu trong lĩnh vực này, đó là lấy những gì Giáo hội đã nói ở cấp độ rộng và cao và áp dụng nó vào cấu trúc, xây dựng và kỹ thuật thực tế của các hệ thống này.
Thật vậy, chính Thông điệp đã nêu bật tầm quan trọng về mặt đạo đức, văn hóa và xã hội của công việc mà các nhà phát triển này đang làm.
Tôi mong muốn có một mối quan hệ sâu xa hơn giữa lý thuyết mà Vatican đưa ra và thực tiễn mà chúng tôi, với tư cách là những người xây dựng, phải trải qua khi thực sự sử dụng bàn phím hoặc giọng nói để phát triển các công cụ này.
Đó thực sự là điểm mấu chốt, và việc có thể tạo ra sự tương tác đó, việc các nhà công nghệ có thể đưa vấn đề đến Giáo hội hoặc đưa vấn đề đến triết học và thần học và nói: 'Đây là cách nó hoạt động từ góc độ kỹ thuật.'
Và việc có được sự hiểu biết đó từ các nhà thần học, triết học, và Giáo hội có thể nói: 'Do các bạn đã cho tôi biết công nghệ này thực sự hoạt động như thế nào, các bạn nên thiết kế nó hoặc thực hiện nó theo hướng này.'
Sự tương tác đó, việc phải trải qua những cuộc đối thoại khó khăn trong tòa nhà thực tế, được nhấn mạnh xuyên suốt toàn bộ Thông điệp, điều mà tôi rất đánh giá cao, và tôi mong chờ sự phát triển và củng cố những mối quan hệ đó.
Hỏi: Một số người Công giáo bị chỉ trích từ một số góc độ vì tương tác với những nhà phát triển trí tuệ nhân tạo mà một số người cho là có vấn đề về mặt đạo đức, đồng thời các nhà phát triển cũng bị chỉ trích vì đã đối thoại với Giáo hội và đặt câu hỏi Giáo hội có quyền nào trong việc lên tiếng về những vấn đề xã hội này. Ông có nhận thấy bất kỳ lời chỉ trích nào từ phía nhà phát triển không?
Taylor Black: Tôi có và tôi nghĩ đó không phải là lời chỉ trích thấu đáo từ cả hai phía. Lý do là vì, theo tôi, nó thường dựa trên cách thức khá ngây thơ trong đó Hoa Kỳ đã tách biệt Giáo hội và Nhà nước, vốn là một di sản lịch sử thú vị.
Nhưng kết quả là, nó khiến tôn giáo, thần học và những vấn đề sâu sắc hơn trở thành một lĩnh vực tùy chọn, thay vì là cách thực sự mà tất cả chúng ta trải nghiệm nhu cầu về sự siêu việt hay nhu cầu thờ phượng. Đó là câu trả lời mang tính lý thuyết của tôi.
Trong cụ thể, tất nhiên, chúng tôi đang cố gắng hiểu sâu hơn cách thức làm việc của khách hàng. Khi chúng tôi xây dựng sản phẩm trước khi AI xuất hiện, chúng tôi sẽ quan sát khách hàng tương tác với giao diện hoặc thực hiện một loạt các tác vụ, xem cách họ thực hiện, quan sát họ sử dụng các công cụ mà chúng tôi đã xây dựng, và sau đó thay đổi giao diện hoặc cách thức hoạt động của công cụ theo cách mang tính xác định để người dùng có thể hoàn thành nhiệm vụ của họ tốt hơn.
Giờ đây, nghiên cứu người dùng của chúng tôi, tất nhiên, việc quan sát ai đó nhập câu hỏi và sau đó không hài lòng với câu trả lời - tất cả những điều đó đang diễn ra trong đầu người đó.
Và vì vậy, giờ đây chúng tôi có khả năng hiểu sâu hơn về cách người dùng thực sự trải nghiệm sản phẩm của chúng tôi và đồng sáng tạo những gì họ hy vọng sẽ đồng sáng tạo khi làm việc với giao diện AI tạo sinh này.
Điều đó đặt ra những vấn đề về con người, chỉ từ góc độ sản xuất sản phẩm.
Vì vậy, việc không thể khám phá những quan niệm khác nhau về con người bằng cách đối thoại với các thực thể có quan điểm rất mạnh mẽ về con người là gì và con người hoạt động như thế nào, theo tôi, là một cách tiếp cận sai lầm và thiếu hiệu quả trong việc xây dựng những sản phẩm mà khách hàng biết đến và yêu thích.
Và tôi thấy thật buồn cười khi các công ty công nghệ, lớn nhỏ, lại bỏ bớt thực tế của việc sản xuất sản phẩm chỉ dựa trên những quan niệm lịch sử như sự tách biệt giữa Giáo hội và Nhà nước.
-----------------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(theo Devin Watkins, Vatican News)
