Eli Pariser, một chuyên gia công nghệ và doanh nhân người Mỹ, suy tư về thông điệp Magnifica humanitas của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, nhấn mạnh tầm ảnh hưởng của nó trong thế giới công nghệ và cách chúng ta vẫn có thể xây dựng trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ nhân loại.
“Thế giới đang rất cần sự lãnh đạo về mặt luân lý” trong vấn đề trí tuệ nhân tạo, chuyên gia công nghệ và doanh nhân người Mỹ Eli Pariser nói với Vatican News vài ngày sau khi thông điệp đầu tiên của Giáo hoàng Lêô XIV, Magnifica humanitas, về việc bảo vệ con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo, được công bố.
Ông nói tiếp : “Hiện tại, những người đang lãnh đạo lĩnh vực này đang quá mải mê với cuộc đua công nghệ và số tiền khổng lồ đang đặt cược đến nỗi họ không dành đủ thời gian để suy nghĩ về những vấn đề đạo đức và luân lý sâu xa”.
Pariser đã phát biểu, suy ngẫm và viết về những rủi ro và tiềm năng của các phát triển công nghệ và kỹ thuật số khác nhau trong hơn một thập niên.
Ông bắt đầu bằng việc thúc đẩy sự tham gia trực tuyến của công dân, sau đó vào năm 2011, ông cảnh báo về những nguy hiểm của một internet siêu cá nhân hóa bằng cách đặt ra thuật ngữ "bong bóng lọc", các hệ thống chọn lọc thông tin hiển thị cho người dùng thông qua thuật toán hoặc tìm kiếm cá nhân hóa.
Hiện nay, ông là đồng giám đốc của New Public, một tổ chức phi lợi nhuận chuyên xây dựng các không gian công cộng kỹ thuật số lành mạnh và phát triển mạnh mẽ, và đang tập trung vào tác động của trí tuệ nhân tạo. Vào ngày 21/5, ông đã tham gia một hội nghị do Bộ Truyền thông của Vatican tổ chức về sự cần thiết phải bảo vệ giọng nói và khuôn mặt con người trong thời đại AI.
Trong một cuộc phỏng vấn với Vatican News, Pariser đã nói về tác động của Thông điệp này đối với giới công nghệ và hơn thế nữa, đồng thời ca ngợi quan điểm của Đức Giáo hoàng rằng vẫn còn thời gian để phát triển AI theo cách có lợi cho nhân loại.
Ông nhấn mạnh : “Tôi rất biết ơn Đức Giáo hoàng và Vatican vì đã dẫn dắt cuộc thảo luận và nhắc nhở mọi người rằng, cuối cùng, điều này phải hướng đến phẩm giá và sự thịnh vượng của con người chứ không phải công nghệ. Đây là vấn đề nhân học, chứ không phải công nghệ.”
Một văn kiện có tầm ảnh hưởng rộng lớn và bền vững
Đối với Pariser, Magnifica humanitas ra đời vào thời điểm không thể tốt hơn: “Trong khi cuộc thảo luận về AI đang ngày càng sôi nổi, tôi nghĩ nhiều người hiện đang nhận ra rằng đó không chỉ là sự cường điệu, không chỉ là một bong bóng, mà là điều gì đó thực sự quan trọng đang diễn ra.”
Ông nói : “Một mặt, Thông điệp này nói với những người đang phát triển công nghệ, nhưng mặt khác, nó nói với một lượng lớn người dân đang nhận ra tầm ảnh hưởng to lớn của công nghệ này đối với tương lai cuộc sống của tất cả chúng ta”.
Các phương tiện truyền thông trên khắp thế giới đã viết về Thông điệp của Đức Giáo hoàng, và Pariser xác nhận rằng văn kiện này đang được thảo luận rộng rãi trên mạng, trong các nhóm cộng đồng và giữa các nhà phát triển AI và các chuyên gia công nghệ.
Trong tuần công bố Thông điệp, Pariser cho biết đó là “một trong những cuộc thảo luận hàng đầu trên toàn cầu trong mọi lĩnh vực công nghệ” mà ông từng tham gia. “Mọi người đã chú giải, thảo luận, phân tích và tranh luận về nó.”
Pariser định nghĩa nó là một “cách thức xuất sắc và hiệu quả” để khiến mọi người thực sự suy tư về các khía cạnh đạo đức và tâm linh của AI và sự phát triển của nó.
Ông cũng nhấn mạnh rằng, do các chủ đề mà văn kiện này tập trung vào, ông tin rằng “đây sẽ là một văn kiện có giá trị lâu dài”.
Ông Pariser nói tiếp : “Có rất nhiều điều quan trọng và mang tính soi sáng trong đó. Có thể điều đó không trực tiếp liên quan đến người dân cụ thể ngày hôm nay, nhưng có thể sẽ hữu ích vào ngày mai hoặc trong tương lai”.
Một AI giúp gắn kết mọi người, chứ không phải chia rẽ họ
Đức Giáo hoàng Lêô XIV mở đầu Thông điệp của mình bằng cách nhấn mạnh rằng khi nói đến trí tuệ nhân tạo, nhân loại đang “đối mặt với một lựa chọn then chốt: hoặc xây dựng một Tháp Babel mới, hoặc xây dựng thành quốc nơi Thiên Chúa và nhân loại cùng chung sống.”
Pariser cho biết ông đánh giá cao việc nhắc đến Tháp Babel như một “lời nhắc nhở về những nguy hiểm của sự ngạo mạn và sự vượt quá mức của con người trong những gì chúng ta xây dựng” và lưu ý rằng lối loại suy này cũng làm nổi bật “sự cần thiết phải bảo vệ cả những gì làm cho con người trở nên đặc biệt và độc đáo, cũng như sự đa dạng tuyệt vời của chúng ta với tư cách là một nhóm”.
Pariser giải thích : khi nói đến AI, “Đức Thánh Cha không nói rằng lựa chọn chỉ là dừng mọi thứ lại và quay trở lại thời kỳ trước hoặc tiến về phía trước”, đúng hơn là “chúng ta phải lựa chọn cách chúng ta muốn AI phục vụ mình”.
Theo cùng lập luận đó, Pariser nhấn mạnh rằng AI có thể có nhiều hình thức khác nhau - nó có thể là "AI hướng đến xã hội, kết nối mọi người với nhau" hoặc "AI ký sinh, thu hút sự chú ý của mọi người và phá hoại các mối quan hệ của họ."
Pariser nói tiếp : "Một ví dụ đơn giản là nếu bạn cảm thấy cô đơn, chatbot của bạn có thể nói, 'Tôi sẽ làm bạn với bạn', hoặc nó có thể nói 'cách để kết bạn là tham gia vào một nhóm địa phương, đây là một số nhóm địa phương gần bạn có liên quan đến sở thích của bạn'. Tôi nghĩ rằng những điều đó chỉ ra những hướng đi thực sự khác nhau về tác động đến xã hội."
Pariser nhấn mạnh rằng nhiều người cảm thấy "bất lực" khi đối mặt với AI, nhưng ông khẳng định công nghệ này "vẫn còn ở giai đoạn rất sơ khai" và do đó chúng ta có thể định hình những gì nó sẽ trở thành.
Pariser nhận định : "Không có lý do gì mà công nghệ này không thể giúp ích cho mọi người," ngay cả trong việc hiểu cách đánh giá loại nội dung nào trên internet là đúng sự thật hay không.
Đối với ông, đó là vấn đề về “động cơ”: “Nếu chatbot của bạn làm việc cho bạn và muốn xem xét kỹ lưỡng những gì xuất hiện trên màn hình để giúp bạn biết nguồn gốc của nó, đâu là thông tin đáng tin cậy và đâu không, điều đó hoàn toàn khả thi. Nhưng nếu nó làm việc cho người khác, người muốn gây ảnh hưởng đến bạn, khiến bạn tin vào điều gì đó hoặc củng cố những niềm tin sai lầm của bạn, thì điều đó cũng rất dễ.”
Pariser nhấn mạnh : “Nhiệm vụ của chúng ta với tư cách là một xã hội là phải quyết định cách cấu trúc chúng, cách sử dụng chúng và trong bối cảnh nào.”
Hãy bắt đầu nắm quyền kiểm soát
Trong thông điệp Magnifica humanitas, Đức Giáo hoàng Lêô XIV cũng nói về việc “giải giới AI”, hay “giải phóng nó khỏi não trạng cạnh tranh ‘có vũ trang’” và ngăn chặn nó thống trị nhân loại.
Pariser đồng ý rằng AI đang được phát triển trong “một bầu không khí cạnh tranh kinh tế gay gắt và tối đa hóa lợi nhuận tư bản”.
“Chúng ta biết từ mạng xã hội và từ những kinh nghiệm khác mà chúng ta có được với công nghệ rằng khi mọi người chỉ tối ưu hóa cho những gì mang lại lợi nhuận kinh tế, điều đó thường gây ra những tác hại nghiêm trọng cho con người và các cộng đồng,” ông nhấn mạnh, đồng thời cho biết thêm rằng ông đánh giá cao thông điệp của Đức Giáo hoàng đã nêu bật điểm này.
Pariser cũng lưu ý rằng, không giống như mạng xã hội vốn phụ thuộc nhiều vào quảng cáo làm mô hình kinh doanh, các công ty AI đang cố gắng tạo ra doanh thu theo những cách khác nhau; ví dụ, Anthropic đang tập trung vào người dùng doanh nghiệp.
Pariser nhấn mạnh : “Có rất nhiều chậm trễ ở đây trong việc định hình mọi thứ theo cách khác nếu chúng ta có thể thoát khỏi cảm giác bất lực và bắt đầu nắm quyền kiểm soát.”
Tý Linh
(theo Isabella H. de Carvalho, Vatican News)
