"Hôm nay, tôi nhận ra mảnh đất này là một phần của chính bản thân mình đến mức nào. Tôi trở lại với tư cách là Đấng kế vị Thánh Phêrô, và tôi cũng trở về quê hương của mình!" Trong bài phát biểu đầu tiên trước các nhà chức trách Peru, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã chia sẻ những kỷ niệm đẹp, đồng thời kêu gọi sự đoàn kết và gắn kết. Ngài đề xuất Học thuyết Xã hội của Giáo hội như một "phương thế giúp soi sáng và định hướng cho nỗ lực của tất cả những ai đang làm việc vì lợi ích của quốc gia này".
Việc trở lại vùng đất "có bề dày lịch sử ngàn năm, được định hình bởi các dân tộc với những ngôn ngữ và truyền thống đa dạng", một lịch sử "vẫn đang tiếp tục được viết tiếp" bằng các ngôn ngữ Quechua, Aymara và các ngôn ngữ tại vùng Amazon, mang ý nghĩa đặc biệt đối với vị tu sĩ dòng Augustinô Robert Francis Prevost (nay là Lêô XIV), người từng dành khoảng hai mươi năm tại đây trong vai trò nhà thừa sai. Khi đặt chân đến Lima, thủ đô của Peru, vào thứ Tư ngày 11/11, Đức Giáo hoàng, với vẻ xúc động rõ nét, đã được Tổng thống Keiko Sofía Fujimori Higuchi chào đón. Với nụ cười nồng hậu, bà bày tỏ niềm vui khi được tiếp đón Đức Giáo hoàng, đồng thời chia sẻ niềm hạnh phúc to lớn của 3 triệu người dân Peru ở mọi lứa tuổi đang tập trung dọc các con phố tại Lima.
Tại Nhà hát Lớn Quốc gia, nơi quy tụ các nhân vật chính trị và tôn giáo, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, đại diện xã hội dân sự, đoàn ngoại giao cùng các nhân vật trong lĩnh vực văn hóa, Đức Lêô XIV đã tự hào tuyên bố: "Tôi có thể nói với quý vị, bằng tất cả lòng biết ơn sâu sắc, rằng tôi đang trở về quê hương mình." Đây là bài phát biểu đầu tiên của ngài trên cương vị Giáo hoàng tại quốc gia này, nơi ngài sẽ lưu lại cho đến ngày 17/11, chặng dừng chân cuối cùng và cũng là chặng dài nhất trong chuyến tông du của ngài đến châu Mỹ Latinh.
Những ký ức về Peru
Đức Lêô XIV kể lại : “Câu chuyện của tôi với Peru đã bắt đầu từ rất lâu trước khi Chúa trao phó Giáo phận Chiclayo cho tôi. Trong suốt nhiều thập kỷ, tôi đã cùng chia sẻ cuộc sống với người dân nơi đây, tôi đã lắng nghe những nỗi niềm của họ và tôi đã học hỏi từ đức tin của họ. Nhiều người đã mở rộng cửa nhà của họ cho tôi, cùng tôi chia sẻ những bữa ăn - tất nhiên là món ‘ceviche’ tuyệt vời - và đã khiến tôi cảm thấy mình như một thành viên trong gia đình họ”. Năm 2015, vị linh mục dòng Augustinô Robert Francis Prevost đã được trao quốc tích Peru. “Sự kiện này đã thắt chặt thêm sợi dây liên kết mà người dân nơi đây đã dệt nên trong cuộc đời tôi từ rất lâu rồi. Giờ đây, tôi hiểu rõ rằng mảnh đất này đã trở thành một phần máu thịt của tôi, và câu chuyện của chính tôi cũng thuộc về các bạn.”
Tại Peru, một vùng đất rất thân thiết với Đức Giáo hoàng, ngài đã nhắc đến những khu vực khác nhau vốn vẫn lưu giữ "các truyền thống riêng, trong đó mỗi nơi đều đóng góp một nét đặc trưng vào đời sống quốc gia"; những biểu hiện của tình liên đới trong cuộc sống thường nhật, chẳng hạn như các dự án lao động cộng đồng, nơi "những người hàng xóm cùng chung sức thực hiện một công việc mang lại lợi ích cho tất cả mọi người"; sự trợ giúp mà các gia đình dành cho nhau khi đối mặt với nghịch cảnh; và "lòng hiếu khách mà tôi đã nhiều lần được chứng kiến".
“Yêu thương người dân của mình”
Hôm nay, Đức Giáo hoàng trở lại đất nước này với tư cách là Đấng kế vị Thánh Phêrô, “được kêu gọi để phục vụ Giáo hội hoàn vũ”. Với trọng trách đó, ngài khích lệ các nhà cầm quyền hãy “yêu thương người dân” và quốc gia này, với những truyền thống đa dạng. Qua nhiều thế kỷ, “những di sản khác, đặc biệt là di sản của người gốc Phi và gốc Á tại Peru, đã góp phần hình thành nên bản sắc của đất nước”. Yêu thương người dân nghĩa là “mong muốn mọi người đều có thể sống trong phẩm giá, quan tâm đến họ, và sẵn sàng hy sinh một phần bản thân vì sự an lạc của họ”. Đức Lêô chia sẻ: “Đây là một tình cảm mà nhờ có quý vị, tôi đã hiểu sâu sắc hơn, và hôm nay, tôi muốn chia sẻ điều đó với những người đang thực thi trách nhiệm công”.
Sự hiệp nhất, lắng nghe và kiên nhẫn
Đức Thánh Cha đã kêu gọi sự hiệp nhất, lưu ý rằng “sự hiệp nhất của một dân tộc được củng cố khi những khác biệt tìm được chỗ đứng của mình, và khi mỗi cá nhân đóng góp dựa trên lịch sử cũng như niềm tin riêng của họ.” Tại một quốc gia sử dụng nhiều ngôn ngữ khác nhau, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh: “Lắng nghe cũng đồng nghĩa với việc đảm bảo rằng mọi người đều có thể diễn đạt để người khác hiểu được mình. Những ai tìm đến các thể chế đều hy vọng được lắng nghe, được thấu hiểu các quyết định ảnh hưởng đến họ, và tìm thấy một người mà họ có thể tin tưởng tuyệt đối để chia sẻ.” Ngài nói thêm rằng, lắng nghe “đòi hỏi một sự kiên nhẫn đặc biệt khi đối mặt với những bất đồng hoặc những trải nghiệm đau thương”, mà người dân Peru đã phải gánh chịu và vốn đã “thách thức sự chung sống giữa các cư dân.”
Những khuôn mặt cụ thể đang chờ đợi câu trả lời
Người kế vị Thánh Phêrô đã kêu gọi giải quyết các vấn đề trong quá khứ “bằng công lý và sự nhạy cảm, tạo không gian cho sự hòa hợp, đồng thời cho phép tiếp cận những khác biệt bằng thái độ tôn trọng.” Đời sống dân chủ “đòi hỏi phải thừa nhận rằng không ai nắm giữ mọi câu trả lời, và những khác biệt không ngăn cản việc chia sẻ mối ưu tư chân thành về lợi ích của quốc gia.” Ngay từ đầu chuyến thăm, Đức Giáo hoàng đã khuyến khích việc vun đắp sự trung thực, lòng ngay thẳng và sự cởi mở trong các cuộc gặp gỡ, những phẩm chất giúp xây dựng lòng tin giữa các cá nhân và mang lại sự ổn định cho các thể chế. Bởi vì “đằng sau những hồ sơ, những thủ tục hành chính thường nhật, hay những con số trừu tượng trong các cuộc tổng điều tra quốc gia, chính là những khuôn mặt cụ thể đang chờ đợi câu trả lời, những câu trả lời mà sự an tâm của họ phần lớn đều phụ thuộc vào đó.”
Gia đình, người trẻ, người bệnh và người cao tuổi
Trong bài phát biểu của mình, Đức Thánh Cha đã dành những suy tư về các gia đình ; những bậc cha mẹ đang nỗ lực không ngừng nghỉ để chu cấp cho nhu cầu của con cái ; những người nông dân, ngư dân ; đông đảo phụ nữ Peru, những người đã duy trì các bếp ăn từ thiện và các căn-tin cộng đồng ; cũng như những người trẻ, đặc biệt là những ai đang tìm kiếm việc làm hoặc chuẩn bị đảm nhận những trách nhiệm mới. Đức Thánh Cha đặc biệt lưu tâm đến hoàn cảnh của những người bệnh, người cao tuổi, người khuyết tật, cũng như những ai đang phải chịu đựng sự cô đơn hoặc các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Ngài cũng nghĩ đến những người Peru đang sống ở nước ngoài : “dù xây dựng cuộc sống tại những vùng đất khác, họ vẫn duy trì sợi dây liên kết với gia đình và tiếp tục đóng góp cho cộng đồng quê hương”.
Cộng đồng người Peru ở nước ngoài
Ngài khẳng định một cách đầy xác tín rằng, tại những nơi rất xa xôi, “Hình ảnh Chúa Phép Lạ vẫn tiếp tục quy tụ người dân Peru. Họ tìm thấy nơi lòng sùng kính này một phương cách để duy trì sợi dây liên kết với quê hương”. Ngài kể lại: “Tôi thậm chí từng thấy nhiều người ở Rôma mặc trang phục màu tím”. Đối với ngài, “khoảng cách địa lý không nhất thiết làm phai nhạt tình yêu dành cho quê hương; đôi khi, chính khoảng cách ấy lại giúp con người nhận ra rõ ràng hơn tất cả những gì mình đã được đón nhận từ quê hương”. Hơn nữa, Đức Giáo hoàng nhắn nhủ rằng những câu chuyện và niềm hy vọng của những người tìm đến Peru “xứng đáng được đón nhận và tôn trọng”; “những trải nghiệm của họ cho thấy rằng các mối quan hệ giữa các quốc gia có những tác động rất cụ thể đối với cuộc sống của các gia đình”.
Khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường
Tại quốc gia Nam Mỹ này, nơi các dòng sông Amazon, vùng cao nguyên Andes và đường bờ biển trải dài định hình nên “đời sống của nhiều cộng đồng cùng sinh kế của cư dân nơi đây”. Đức Lêô XIV đã ủng hộ một phương thức “khai thác tài nguyên”, dù là thông qua nông nghiệp, đánh bắt hay khai khoáng, vốn phải đảm bảo “quan tâm đến thiên nhiên và tôn trọng các cộng đồng đang phụ thuộc vào đó. Việc thấu hiểu từng vùng lãnh thổ giúp dự đoán trước các rủi ro liên quan đến những hiện tượng tự nhiên, từ đó bảo vệ người dân tốt hơn.”
“Nhiều vấn đề ảnh hưởng đến cuộc sống của cư dân, từ bảo vệ môi trường cho đến di cư, có thể được giải quyết hiệu quả hơn thông qua đối thoại và hợp tác.”
Liên quan đến vấn đề bảo vệ môi trường và sử dụng các công nghệ mới một cách có trách nhiệm, Đức Thánh Cha khuyến khích sự hợp tác giữa các quốc gia. Ngài mong ước rằng những lợi ích từ khoa học và công nghệ sẽ "mang lại lợi ích cho tất cả mọi người" và sự phát triển của chúng sẽ luôn "phục vụ cho phẩm giá con người". Ngài cũng kêu gọi chính quyền Peru tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, đồng thời tăng cường y tế dự phòng. Ngài nói thêm : "Những người dành tâm sức để chăm sóc người khác cũng cần có người chăm sóc họ".
Lời kêu gọi hòa bình và một nền ngoại giao kiên nhẫn
Tại Nhà hát Quốc gia, một địa điểm có sức chứa lên tới 1.500 người, trong ngày vui của người dân Peru khi chào đón sự trở về của một người con đất nước, thông điệp về hòa bình giữa các quốc gia lại một lần nữa được vang lên. Trước những cuộc chiến tranh và căng thẳng đang gây đau khổ cho biết bao dân tộc, Đức Giáo hoàng kêu gọi một nền "ngoại giao kiên nhẫn". Một nền ngoại giao vốn "luôn duy trì đối thoại, tôn trọng luật pháp quốc tế và tìm kiếm các thỏa thuận nhằm bảo vệ sự sống cũng như phẩm giá con người". Dù "mỗi quốc gia đều có những khát vọng chính đáng của riêng mình", ngài nhắc nhở cử tọa rằng "không một quốc gia nào có thể coi số phận của các quốc gia khác là điều xa lạ đối với chính mình". Vì vậy, Đức Thánh Cha khuyến khích Peru tiếp tục "đóng góp vào sự hợp tác khu vực và quốc tế", đồng thời "thúc đẩy sự thấu hiểu, ngay cả khi các lập trường dường như không thể hòa giải. Mong rằng nỗ lực tìm kiếm các phương thức nhằm xoa dịu nỗi đau của các dân tộc và tiến tới hòa bình sẽ không bao giờ bị từ bỏ".
Sự hợp tác giữa Tòa Thánh và Peru
Mối quan hệ giữa Peru và Tòa Thánh đã được Đức Giáo hoàng nhấn mạnh: "Hiến pháp Peru công nhận Giáo hội Công giáo là một thành tố quan trọng trong quá trình hình thành lịch sử, văn hóa và đạo đức của quốc gia, đồng thời quy định sự hợp tác giữa Nhà nước và Giáo hội, trong khuôn khổ tôn trọng sự độc lập và tự chủ của mỗi bên, đồng thời tôn trọng các niềm tin khác". Đức Giáo hoàng khẳng định lại rằng, với ý thức về sự công nhận này, Giáo hội mong muốn "tiếp tục mang đến cho người dân Peru những gì mà Giáo hội đã nhận lãnh như là sứ mạng: loan báo Tin Mừng, đồng hành cùng những người đau khổ, và phục vụ phẩm giá của mỗi cá nhân". Đức Thánh Cha lưu ý rằng cam kết này "được thể hiện qua các cộng đoàn, các công trình giáo dục và bác ái của Giáo hội, cũng như thông qua đông đảo giáo dân, những người, với niềm tin làm kim chỉ nam, đã tham gia vào đời sống quốc gia thông qua các ngành nghề và trách nhiệm công dân của mình".
Học thuyết Xã hội của Giáo hội
Trước khi kết thúc bài phát biểu, Đức Lêô XIV đã đề xuất Học thuyết Xã hội của Giáo hội với mọi người như một “sự trợ giúp để giúp soi sáng và định hướng nỗ lực của tất cả những ai đang làm việc vì lợi ích của quốc gia này.” Từ nhiều thập niên qua, "đất nước đã phải trải qua một bầu không khí xung đột và thiếu tin tưởng lẫn nhau giữa người dân Peru", Tổng thống Keiko Sofía Fujimori Higuchi thừa nhận. Trong bài phát biểu của mình, bà khẳng định rằng với tư cách là những người Công giáo, "chúng con cam kết nỗ lực không ngừng vì sự hòa giải, bằng cách loại bỏ lòng căm thù, sự đố kỵ và tình trạng thiếu tinh thần liên đới giữa người dân Peru".
Sự đoàn kết và trách nhiệm
Hòa giải và xây dựng "sự đoàn kết, đó là trách nhiệm của mỗi người". Tổng thống Peru nhận thức rõ "nghĩa vụ đạo đức trong việc dấn thân vào con đường hòa giải dân tộc, điều này sẽ cho phép chúng con tập trung vào những vấn đề cốt yếu: sự phát triển của đất nước", nhằm mang đến cho tất cả người dân Peru "một sự tăng trưởng tạo ra phúc lợi chung và sự thịnh vượng bao trùm".
"Chuyến thăm của Đức Thánh Cha là niềm tự hào vô cùng lớn lao! Cảm ơn Đức Thánh Cha đã hiện diện tại đây"
"Peru xứng đáng được sống trong hòa bình với quá khứ của mình để có thể đón nhận tương lai," bà Keiko Sofía Fujimori Higuchi chia sẻ. Với tư cách là "một người mẹ và một người có đức tin", bà cho biết việc chào đón Đức Thánh Cha là "một trong những khoảnh khắc xúc động nhất trong cuộc đời con". Bà nói tiếp : "Đối với chúng con, những người dân Peru, chuyến thăm của Đức Thánh Cha là nguồn tự hào to lớn và niềm vui khôn xiết. Cảm ơn Đức Thánh Cha đã đến đây! Chuyến thăm này cũng mời gọi chúng con suy ngẫm về khát vọng của đại đa số người dân Peru: sự hòa giải nơi đất nước chúng con".
Tại "giếng thiêng của thánh Rosa Lima, nơi nhiều thế hệ người dân Peru đã gửi gắm những lời cầu nguyện và hy vọng của mình", Đức Giáo hoàng đã dành khoảnh khắc tại chính nơi ấy để "dâng lời cầu nguyện" cho đất nước Peru cũng như các quốc gia khác.
Tý Linh
(theo Myriam Sandouno - Vatican News)
