Thành phố của thánh Phanxicô đón tiếp khoảng 5.000 người tham dự từ nhiều tôn giáo khác nhau trong một hội nghị quốc tế quy mô lớn với chủ đề “Nền hòa bình không vũ trang và có sức giải giới”, sự kiện khép lại vào ngày 27/10. Theo linh mục Charbel Daw, một nhà thần học và chuyên gia về các cuộc gặp gỡ tại Assisi, sự kiện này là minh chứng sống động cho đối thoại liên tôn, tiếp nối cuộc gặp gỡ đầu tiên cách đây 40 năm do Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II khởi xướng, một sự kiện từng đánh dấu bước ngoặt trong lịch sử.
Assisi, một thủ đô của hòa bình, từ ngày 25/10 đã chào đón khoảng 5.000 người tham dự, bao gồm các nhà lãnh đạo từ nhiều tôn giáo, các học giả, triết gia và thành viên của các tổ chức phi chính phủ, đến với một sự kiện quốc tế lớn với chủ đề "Nền hòa bình không vũ trang và có sức giải giới", theo từ ngữ của Đức Giáo hoàng Lêô XIV. Đức Giáo hoàng, người ban đầu dự kiến sẽ đến thăm thành phố của thánh Phanxicô, đã gửi một thông điệp đến những người tham dự vào thứ Ba vừa qua. Được tổ chức bởi Cộng đồng Sant’Egidio, cuộc gặp gỡ này diễn ra ngay tại địa điểm mà cách đây đúng 40 năm, vào ngày 27 tháng 10 năm 1986, 150 đại diện từ các tôn giáo khác nhau đã cùng với Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II cầu nguyện cho hòa bình. Đó là một cột mốc thời gian và những hình ảnh vẫn còn in đậm trong ký ức. Bốn thập niên trôi qua, thế giới thời Chiến tranh Lạnh đã thay đổi đáng kể, nhưng nhu cầu về hòa bình vẫn còn đó, cấp thiết như thuở nào. Linh mục Charbel Daw, thuộc Tổng Giáo phận Montréal, từng viết một luận án thần học về sự kiện tại Assisi cách đây bốn mươi năm. Ngài giải thích lý do tại sao cột mốc này đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử của Giáo hội và trong tiến trình đối thoại liên tôn.
Olivier Bonnel: Cuộc gặp gỡ tại Assisi ngày 27 tháng 10 năm 1986 đã đánh dấu một bước ngoặt như thế nào?
Cha Charbel Daw: Cuộc gặp gỡ tại Assisi năm 1986 là một thời điểm then chốt, cuối cùng là một bước ngoặt trong đối thoại liên tôn giáo. Điều này không có nghĩa đây là lần đầu tiên các nhà lãnh đạo tôn giáo tập hợp để đối thoại vì hòa bình, vì trước đó đã từng có những cuộc gặp gỡ liên tôn trước Assisi. Đặc biệt chúng ta có thể trích dẫn cuộc gặp gỡ liên tôn vì hòa bình tại Kyoto, Nhật Bản năm 1970, được tổ chức dưới sự bảo trợ của Đức Giáo hoàng Phaolô VI, một cuộc gặp gỡ vốn đã mở đường cho các cuộc gặp gỡ tương tự tại Leuven (Bỉ, 1974), Princeton (Hoa Kỳ, 1979) và Nairobi (Kenya, 1984). Tuy nhiên, điểm độc đáo của cuộc gặp gỡ tại Assisi nằm ở chỗ đây không phải là quy tụ các nhà lãnh đạo từ mọi tôn giáo để xây dựng các kế hoạch chiến lược, các chương trình hành động vì hòa bình; đây là lần đầu tiên quy tụ cùng nhau để cầu nguyện cho hòa bình. Như vậy, cầu nguyện đã trở thành tâm điểm của cuộc gặp gỡ liên tôn, cuộc đối thoại bằng lời cầu nguyện đã thay thế cho cuộc đối thoại bằng ý tưởng về hòa bình, để làm nổi bật bản chất siêu việt của đức tin, tức là sự kiện rằng hòa bình trước hết là một món quà từ Thiên Chúa, cần được khẩn cầu, chứ không đơn thuần là kết quả từ các ý tưởng hay kế hoạch hành động của con người thuần túy, dù rằng những điều đó cũng rất cần thiết.
Olivier Bonnel: Cha có nhắc đến những cuộc gặp gỡ liên tôn khác diễn ra trước sự kiện năm 1986, nhưng trực giác của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II về việc triệu tập cuộc gặp gỡ này tại Assisi đã hình thành như thế nào?
Cha Charbel Daw: Tôi nghĩ rằng trực giác của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II trước tiên được thúc đẩy từ mối phúc này của Chúa: “Phúc thay ai xây dựng hòa bình, vì họ sẽ được gọi là con Thiên Chúa”. Hơn nữa, cuộc gặp gỡ tại Assisi là bước tiếp nối hợp lý đối với các khuyến nghị của Công đồng Vatican II, đặc biệt là sự cởi mở của Giáo hội Công giáo đối với các niềm tin tôn giáo khác. Chúng ta cũng đang ở thế kỷ XX, một giai đoạn cho thấy rõ tầm quan trọng tối thượng của hòa bình, nếu chúng ta đặc biệt nghĩ đến hai cuộc thế chiến, nạn diệt chủng Holocaust, chủ nghĩa khủng bố, sự trang bị vũ khí hóa học, v.v. Đến năm 1986, thế giới đang ở giữa thời kỳ Chiến tranh Lạnh, đồng thời một cuộc chiến cũng đang diễn ra tại Li-băng. Trong bối cảnh vô cùng căng thẳng đó, một sự kiện kha đặc biệt, khá lạ thường đã diễn ra. Vào ngày 10 tháng 6 năm 1985, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II nhận được một lá thư từ một nhà vật lý người Đức (nhà vật lý đồng thời là triết gia Carl Friedrich von Weizsäcker, ctbtv). Ông là một Kitô hữu thuộc hệ phái Tin Lành, vào thời điểm đó đang làgiám đốc Viện Max Planck, đồng thời là một người theo chủ nghĩa hòa bình nổi tiếng từng từ chối tham gia phát triển bom nguyên tử cho nước Đức thời Đức Quốc xã. Trong lá thư này, nhà vật lý người Đức đã thúc giục Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II tổ chức một "hội đồng vì hòa bình", một tập hợp các Kitô hữu trên toàn cầu cùng cam kết vì hòa bình và công lý. Theo Đức Hồng y Etchegaray, người đóng vai trò là nhà tổ chức chính cho sự kiện tại Assisi, lá thư này chính là chất xúc tác thực sự, hoặc dù sao cũng là yếu tố xác nhận trực giác mà Đức Giáo hoàng đã ấp ủ từ trước, đã dẫn đến sự ra đời của sáng kiến Assisi.
Olivier Bonnel: Cha nói rằng tại Assisi, người ta đã chuyển từ đối thoại bằng các ý tưởng sang đối thoại bằng lời cầu nguyện vì hòa bình. Liệu cuộc gặp gỡ này có mang lại tầm quan trọng lớn hơn cho đối thoại liên tôn không? Nó có làm thay đổi cách các truyền thống tôn giáo khác nhìn nhận về Giáo hội Công giáo hay không?
Cha Charbel Daw: "Tầm quan trọng nhiều hơn", có lẽ hơi khó nói, nhưng dù sao tôi có thể nói đến "sự nhất quán nhiều hơn", bởi khi đề cập đến một cuộc gặp gỡ liên tôn, thì việc cuộc gặp gỡ đó mang sắc thái tôn giáo sẽ nhất quán hơn. Trong trường hợp tại Assisi, sự kiện này hoàn toàn mang tính tôn giáo, với lời cầu nguyện ở tâm điểm của sự kiện. Ưu tiên hàng đầu là khẩn cầu ân sủng của Thiên Chúa, rồi sau đó mới dùng ý chí con người để hướng tới mục tiêu đó. Nếu cuộc gặp gỡ chỉ dừng lại ở mức trao đổi ý tưởng, hay thậm chí là đối thoại thần học, thì xét đến những khác biệt thần học khá đáng kể giữa các giáo phái tôn giáo, người ta có nguy cơ vẫn ở trong một cuộc đối thoại vô ích, nếu không muốn nói là một cuộc đối thoại giữa những người điếc. Do đó, Assisi đã làm nổi bật một "cuộc đối thoại bằng lời cầu nguyện", vốn đảm bảo cho mỗi người vẫn trung thành với đường lối giáo lý của riêng mình, đồng thời vẫn có thể cùng nhau cầu nguyện. Bởi vì ngay cả có những khác biệt như vậy, thì sự thống nhất duy nhất của nhân loại đã có thể đủ để quy tụ tất cả các nhà lãnh đạo tôn giáo. Các tôn giáo khác chắc chắn đã tìm thấy tại Assisi một cánh cửa mở ra của Giáo hội Công giáo hướng tới các niềm tin khác, nhằm mục đích đối thoại liên tôn giáo. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh một điểm cốt yếu ở đây: tại Assisi, Giáo hội Công giáo cũng muốn tránh mọi hình thức hòa tan, chủ nghĩa tương đối hay chủ nghĩa hỗn hợp tôn giáo. Tôi có thể nói rằng sự hiện diện và thái độ lặng lẽ lắng nghe nhau, việc cùng nhau để cầu nguyện này, chính là dấu hiệu của sự khiêm nhường, tôn trọng và tình liên đới vốn là những khía cạnh nền tảng của đối thoại liên tôn giáo.
Olivier Bonnel: Bốn mươi năm sau, điều gì còn đọng lại từ "Tinh thần Assisi" này, nhất là trong một thế giới vẫn đang bị chia cắt bởi các cuộc chiến tranh, những sự chia rẽ, và cám dỗ cộng cụ hóa Thiên Chúa để biện minh cho bạo lực?
Cha Charbel Daw: Trước hết, cần xác định "Tinh thần Assisi" là gì. Đó là tinh thần tôn trọng sự khác biệt, đồng thời tinh thần hiệp nhất trong sự khác biệt. Tinh thần này kêu gọi chúng ta, với tư cách là người Công giáo, hãy nhìn nhận Chúa Giêsu không chỉ là Đấng Cứu Độ của riêng mỗi cá nhân, mà là Đấng Cứu Độ của toàn nhân loại, Đấng lên tiếng với tất cả mọi người, thuộc mọi tôn giáo và mọi hoàn nguồn gốc. Như vậy, Tinh thần Assisi, đó là lan tỏa ơn cứu độ của Chúa Giêsu theo nghĩa phổ quát. Đây là một tinh thần mang tính bao trùm, nhưng là một sự bao trùm "quy Kitô", không chút mơ hồ nào. Dĩ nhiên, ngày nay, chúng ta đang ở trong bối cảnh chiến tranh, hòa bình đang bị đe dọa hơn bao giờ hết và Assisi trở nên thời sự bao giờ hết. Cuộc gặp gỡ tại Assisi đã đạt được một điều mà tôi cho là nền tảng: nó khơi dậy nơi các tôn giáo một ý thức trách nhiệm cụ thể trong công cuộc xây dựng hòa bình. Vai trò của các tôn giáo trong việc mang lại ý nghĩa cho cuộc sống, và đặc biệt là vai trò của các nhà lãnh đạo tôn giáo với tư cách là những người dẫn đường, những bậc hiền triết kết nối mọi người và lan tỏa lời lẽ tốt lành, trở nên thời sự hơn bao giờ hết trong một thế giới đầy rẫy chia rẽ. Có lẽ nhiệm vụ hôm nay là mở rộng tinh thần Assisi ấy, theo hướng cụ thể hóa, hiện thực hóa tinh thần Assisi. Nói cách khác, mỗi nhà lãnh đạo tôn giáo, trong phạm vi hoạt động của mình, đều kêu gọi các tín đồ cùng theo đuổi một nền hòa bình chủ động, đồng thời lên án mạnh mẽ mọi hành vi không phù hợp gây tổn hại đến hòa bình xã hội. Tại sao lại như vậy? Bởi vì việc các nhà lãnh đạo tôn giáo đối thoại với nhau thôi là chưa đủ, nhưng họ còn cần phải cất lên tiếng nói mạnh mẽ ngay trong cộng đồng của chính mình, tránh mọi hình thức chủ nghĩa cộng đồng, mỗi khi có cá nhân nào của họ phản bội tinh thần Assisi. Do đó, việc tiếp tục dấn bước trên con đường hướng tới hòa bình là vô cùng cấp bách, ngay cả khi quy mô to lớn của công cuộc xây dựng hòa bình này dễ khiến con người nản lòng. Tôi xin kết thúc bằng câu sau đây của Mẹ Têrêsa: "Chúng ta nhận ra rằng những gì mình thực hiện chỉ như một giọt nước giữa đại dương. Nhưng nếu không có giọt nước ấy, nó sẽ mãi mãi thiếu đi trong đại dương kia."
-----------------------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn : Olivier Bonnel – Vatican News)
_1793029826.jpg)
