Các tin tức từ Vatican thường nhắc đến các " dicasteries" (các Bộ) thực hiện các công việc khác nhau và ban hành các văn kiện. Các dicasteries này là gì và tên gọi đó có nghĩa là gì?
Bộ Giáo lý Đức tin thường xuyên xuất hiện trên các phương tiện truyền thông, nhưng không phải ai cũng thực sự hiểu rõ "dicastery" (Bộ) là gì hay nó làm gì. Để hiểu rõ những gì chúng ta đang nói, chúng ta cần xem xét nguồn gốc từ nguyên của thuật ngữ này.
Từ "dicastery" bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp "dikasterion", nghĩa là "tòa án", vốn xuất phát từ từ δίκη (phát âm là đi-kê), mang nghĩa là "đúng đắn/quyền" hoặc "công lý".
Ngày nay, "dicastery" (bộ) chỉ một cơ quan thuộc Giáo triều Rôma, hệ thống các cơ quan hành chính của Vatican có nhiệm vụ hỗ trợ Đức Giáo hoàng trong việc điều hành Giáo hội Công giáo.
Bộ (Dicastery): một cơ quan hành chính
Theo Tông hiến Pastor Bonus, một Tông hiến do Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II ban hành năm 1988 nhằm cải tổ cơ cấu của Giáo triều:
Điều 2, § 1. Thuật ngữ "các Bộ" (dicasteries) được hiểu là: Phủ Quốc vụ khanh, các Bộ/Ban (Congregations), các Tòa án, các Hội đồng và các Văn phòng, cụ thể là Nội vụ Tông tòa (Apostolic Camera), Cơ quan Quản trị Tài sản Tòa Thánh, và Phủ Phụ trách các Vấn đề Kinh tế của Tòa Thánh.
§ 2. Các Bộ này bình đẳng với nhau về mặt pháp lý.
Đức Gioan Phaolô II đã đề cập đến việc thiết lập các Bộ (dicasteries) trong phần dẫn nhập của chính văn kiện này:
« Chính vị tiền nhiệm của Chúng tôi là Đức Sixtô V đã định hình cơ cấu tổ chức chính thức cho Giáo triều Rôma thông qua Tông hiến Immensa æterni Dei được trích dẫn trên đây, vào ngày 22 tháng 1 năm 1588 [...] Ngài đã thiết lập mười lăm Bộ, để Đoàn Hồng y duy nhất được thay thế bằng nhiều đoàn gồm các vị Hồng y có thẩm quyền giới hạn trong một lĩnh vực và phạm vi công việc được xác định rõ ràng. Bằng cách này, các Giáo hoàng có thể tận dụng lợi ích tối đa từ những ý kiến tư vấn mang tính hợp đoàn này ».
Về cơ cấu của chúng, Tông hiến Praedicate Evangelium năm 2022 của Đức Thánh Cha Phanxicô nói:
§1. Mỗi cơ quan thuộc Giáo triều đều có một vị Tổng trưởng, hoặc tương đương, và một số lượng thành viên đầy đủ, bao gồm một hoặc nhiều Thư ký hỗ trợ Tổng trưởng, cùng với, nhưng cấp thấp hơn, một hoặc nhiều Phó Thư ký, tất cả đều được hỗ trợ bởi các viên chức và chuyên viên tư vấn.
§2. Tùy thuộc vào bản chất riêng biệt, hoặc theo một luật đặc biệt, một cơ quan thuộc Giáo triều có thể có cơ cấu khác với cơ cấu được quy định tại §1.
Hiệp nhất trong việc phục vụ Đức Giáo hoàng và Giáo hội
Cho đến năm 2022, mặc dù các cơ quan này được coi là các bộ (dicastery), nhưng danh nghĩa chính thức của chúng lại khác nhau. Trong Tông hiến Praedicate Evangelium, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã tái tổ chức Giáo triều và thay đổi các tên gọi chính thức để sử dụng thuật ngữ "Bộ" (dicastery) một cách đồng nhất hơn. Theo đó, chẳng hạn, Bộ/Ban (Congregation) Giáo lý Đức tin đã trở thành Bộ (Dicastery) Giáo lý Đức tin.
Đây là bước tiếp nối trong chuỗi các hoạt động tái tổ chức và đổi tên; trước đó, vào năm 2016, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã sáp nhập Hội đồng Giáo hoàng về Giáo dân và Hội đồng Giáo hoàng về Gia đình thành Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống. Các Đức Giáo hoàng thường xuyên điều chỉnh cơ cấu tổ chức của Giáo triều: chẳng hạn, Hội đồng Giáo hoàng về Thúc đẩy Tân Phúc Âm hóa được Đức Giáo hoàng Bênêđíctô XVI thành lập vào năm 2010, và nay cơ quan này trực thuộc Bộ Loan báo Tin Mừng.
Ngoài Phủ Quốc vụ khanh, cơ quan đặc biệt không mang danh xưng "bộ" (dicastery), hiện có 16 cơ quan trực thuộc Giáo triều Rôma được gọi đích danh là "Bộ", theo danh sách trong Tông hiến Praedicate Evangelium:
Bộ Loan báo Tin Mừng
Bộ Giáo lý Đức tin
Bộ Phục vụ Bác ái
Bộ các Giáo hội Đông phương
Bộ Phụng tự và Kỷ luật Bí tích
Bộ Tuyên Thánh
Bộ Giám mục
Bộ Giáo sĩ
Bộ các Tu hội Đời sống Thánh hiến và các Hội Đời sống Tông đồ
Bộ Giáo dân, Gia đình và Sự sống
Bộ Thúc đẩy Hiệp nhất Kitô giáo
Bộ Đối thoại Liên tôn
Bộ Văn hóa và Giáo dục
Bộ Thăng tiến Phát triển Con người Toàn diện
Bộ các Văn bản Luật
Bộ Truyền thông
Tất cả các Bộ này đều “phục vụ Đức Giáo hoàng, Đấng kế vị Thánh Phêrô, và các Giám mục”. Và, như Tông hiến Praedicate Evangelium quy định, các Bộ phải thực thi nhiệm vụ của mình “với tinh thần Tin Mừng, nỗ lực vì lợi ích và phục vụ sự hiệp thông, sự hiệp nhất cũng như việc xây dựng Giáo hội hoàn vũ, đồng thời luôn quan tâm đến những hoàn cảnh của thế giới nơi Giáo hội được mời gọi thực thi sứ mạng của mình”.
Tý Linh
(theo Morgane Afif, Aleteia)
