Khi nhận Huân chương Tự do danh giá từ Trung tâm Hiến pháp Quốc gia Hoa Kỳ để ghi nhận những cống hiến trọn đời của ngài trong việc thúc đẩy tự do tôn giáo cũng như tự do lương tâm và tự do ngôn luận trên toàn thế giới, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã phát biểu từ Rôma gửi tới những người đang tề tựu tại Philadelphia. Ngài cầu mong rằng lễ kỷ niệm 250 năm thành lập Hoa Kỳ sẽ là dịp để tái cam kết một cách trang trọng đối với những lý tưởng nền tảng đã thành lập nên đất nước này, đặc biệt là quyền sống và quyền tự do.
Trong một buổi tiếp kiến riêng vào tháng Tư, một phái đoàn từ Trung tâm Hiến pháp Quốc gia đã đến Vatican để trao tặng Đức Giáo hoàng Huy chương Tự do năm 2026, nhằm vinh danh những nỗ lực của ngài trong việc thúc đẩy tự do tôn giáo, tự do lương tâm và tự do ngôn luận trên toàn thế giới - những lý tưởng vốn là nền tảng cốt lõi đối với các nhà lập quốc Hoa Kỳ khi soạn thảo Tu chính án thứ Nhất của Hiến pháp Hoa Kỳ.
Ba tháng sau, ngay trước thềm lễ kỷ niệm 250 năm ngày thành lập Hoa Kỳ, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã chính thức nhận Huy chương Tự do lần thứ 38 từ Trung tâm Hiến pháp Quốc gia và có bài phát biểu chia sẻ suy ngẫm về các giá trị nền tảng của đất nước, vai trò của những giá trị đó trong thời đại ngày nay, cũng như ý nghĩa của giải thưởng này đối với ngài.
"Là một người con của đất nước vĩ đại này, được sáng lập bởi những người nam và người nữ đầy lòng can đảm, vốn đã ấp ủ giấc mơ về tự do và một cuộc sống tốt đẹp hơn cho bản thân cũng như cho con cháu họ, tôi hiệp ý với anh chị em cầu xin phúc lành của Thiên Chúa chp tương lai nước Mỹ, để những lý tưởng cao đẹp được khắc ghi ngay từ đầu bản Tuyên ngôn Độc lập có thể tiếp tục soi đường cho sự hưng thịnh của quốc gia trong tinh thần đoàn kết, công lý và hòa bình."
Đây là những lời mở đầu của Đức Giáo hoàng khi ngài đón nhận Huy chương Tự do vào thứ Sáu. Huy chương Tự do thường niên của Trung tâm Hiến pháp Quốc gia nhằm tôn vinh những người can đảm và xác tín, nỗ lực đảm bảo những phúc lành của tự do cho người dân trên toàn thế giới.
Từ Rôma, Đức Thánh Cha Lêô đã gửi lời đến những người đang tụ họp tại Philadelphia, bày tỏ niềm vinh dự khi đón nhận tấm huy chương, đặc biệt là trong năm lịch sử đánh dấu kỷ niệm 250 năm ngày thành lập Hoa Kỳ gắn liền với việc ký kết Tuyên ngôn Độc lập vào ngày 4 tháng 7 năm 1776.
Các quyền bất khả xâm phạm
Trong lời chào nồng nhiệt, Đức Thánh Cha nói rằng "từ khi còn trẻ, hầu hết chúng ta đã ngưỡng mộ sự hùng hồn của những lời lẽ ấy, với lời kêu gọi nổi tiếng hướng về luật tự nhiên và Thiên Chúa của tự nhiên như là nền tảng cho khẳng định rằng mọi người nam và người nữ đều được tạo dựng bình đẳng và được Đấng Tạo Hóa ban cho những quyền bất khả xâm phạm, bao gồm quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc."
Ngài giải thích: "Dù được diễn đạt bằng ngôn ngữ của thời kỳ Khai sáng, nhưng xét đến cùng, lời kêu gọi đó lại bắt nguồn từ một quan niệm về con người được khơi nguồn cảm hứng bởi tầm nhìn cao cả trong Thánh Kinh về người nam và người nữ được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa."
Ngài nói tiếp: "Chính tại đây mà chúng ta tìm thấy nền tảng của phẩm giá con người; phẩm giá có trước sự thành lập của bất kỳ quốc gia nào, và việc bảo vệ phẩm giá đó chính là mục đích của quốc gia đó."
Những người sáng lập quốc gia đã nhấn mạnh đến một vùng đất tự do
Đức Lêô nhận định rằng, trong suốt 250 năm qua, chính quyết tâm kiên định nhằm hiện thực hóa tầm nhìn cao cả của các nhà lập quốc đã biến nước Mỹ thành "biểu tượng của tự do", khi đất nước này đã mở rộng cửa đón nhận các làn sóng di dân nối tiếp nhau, làm cho họ cùng con cái mình có thể giúp định hình tương lai của quốc gia.
Ngài cũng nhận xét rằng, chính tinh thần yêu chuộng tự do ấy đã truyền cảm hứng cho Hoa Kỳ, ngay cả trong những thời khắc đen tối nhất của thế kỷ trước, suốt hai cuộc thế chiến, "nhìn xa hơn chính mình và, với sự hy sinh to lớn, đấu tranh cho sự nghiệp tự do vượt ra ngoài biên giới quốc gia".
Đức Leo nói tiếp, tuy nhiên, như mọi người dân Mỹ đều biết, con đường xây dựng một xã hội hiện thực hóa những lý tưởng cao đẹp về tự do và công bằng cho tất cả mọi người không phải lúc nào cũng dễ dàng và, xét trên nhiều phương diện, vẫn là một công trình đang tiếp diễn, vốn "cần phải được tiếp tục thực hiện lại ở mỗi thế hệ và khi đối mặt với những thách thức luôn mới mẻ."
Một cơ hội để suy ngẫm lại những nguyên tắc nền tảng của quốc gia
Hướng về tương lai, Đức Thánh Cha nói rằng lễ kỷ niệm lịch sử này mang đến một cơ hội để suy ngẫm lại một lần nữa về những nguyên tắc nền tảng của quốc gia, bày tỏ hy vọng rằng nước Mỹ sẽ luôn trung thành với giấc mơ đã mang lại cho đất nước danh hiệu "vùng đất của tự do và quê hương của những người dũng cảm".
Trong bài phát biểu của mình, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh rằng quyền đầu tiên được các nhà sáng lập quốc gia ghi nhận là quyền được sống, lưu ý rằng không ai bị tước đoạt sự sống có thể hưởng tự do hoặc mưu cầu hạnh phúc.
Về vấn đề này, ngài nhấn mạnh, "sức sống của một quốc gia gắn bó mật thiết với giá trị mà quốc gia đó dành cho cuộc sống con người dưới mọi hình thức và hoàn cảnh, thừa nhận phẩm giá được ban tặng cho mỗi con người nhờ chính sự tồn tại của họ."
Bảo vệ món quà sự sống từ khi thụ thai đến khi chết tự nhiên
Ngài nói tiếp, giá trị vốn có của mỗi mạng sống con người đã khiến nhiều thế hệ ca ngợi những công trình kỳ diệu của Đấng Tạo Hóa (x. Tv 139, 14) và tôn kính trước món quà quý giá như thế.
Ngài nói: "Chính lòng tôn kính này là điều chúng ta phải tiếp tục vun đắp – một lòng tôn kính lay động trái tim mỗi người và truyền cảm hứng cho những luật lệ công nhận và bảo vệ món quà ấy từ lúc thụ thai đến khi chết tự nhiên."
Đức Giáo hoàng nhắc nhở những người hiện diện về trách nhiệm của họ với tư cách là những người gìn giữ và chăm lo cho những ai được giao phó cho sự chăm sóc của họ.
Đánh giá sự cao cả luân lý của một quốc gia
"Xét về phương diện này, sự cao cả luân lý của một quốc gia được thể hiện trước hết qua khả năng nâng đỡ, bảo vệ và trân trọng sự sống của mọi người, đặc biệt là những người dễ bị tổn thương nhất và những người mà giá trị của họ đang bị đặt dấu hỏi."
Đề cập đến tự do, Đức Giáo hoàng suy ngẫm rằng đây luôn là một trong những giá trị được trân trọng nhất bởi những ai tìm kiếm một khởi đầu mới bên trong biên giới nước Mỹ, thường tượng trưng cho niềm hy vọng mà trước đó họ chưa từng dám mơ tới.
Ngài nói : "Khát vọng về sự thật và tự do, cũng như chính việc mưu cầu hạnh phúc vẫn tiếp tục thôi thúc mọi người thuộc mọi thế hệ đặt ra những câu hỏi căn bản về ý nghĩa cuộc sống, về mục đích tối hậu của chúng ta, và thực sự về Thiên Chúa, và thật xứng đáng khi những tâm hồn cao thượng nỗ lực giải đáp các câu hỏi này bằng sự chân thành."
Ngài lưu ý rằng những câu trả lời này chắc chắn sẽ định hình hướng đi cho cuộc đời chúng ta.
Đấu tranh cho tự do tôn giáo
Đức Giáo hoàng cho biết Hoa Kỳ từ lâu đã đề cao quyền tự do tôn giáo, vốn cần thiết để con người có thể hành động theo tiếng gọi lương tâm mà không phải lo sợ hay chịu sự cưỡng ép, đồng thời nhắc đến Tu chính án thứ Nhất của Hiến pháp Hoa Kỳ.
Ngài nói tiếp rằng quyền tự do này bảo vệ phạm vi nội tâm, nơi hình thành nên các xác tín và lương tâm dẫn dắt những quyết định của lòng người. Nó cũng bảo vệ quyền của mỗi cá nhân được thờ phượng theo niềm tin của mình, cũng như quyền của các cá nhân, cộng đồng và hội đoàn được công khai thể hiện đức tin.
Đức Giáo hoàng nói thêm rằng truyền thống tự do tôn giáo này đã thúc đẩy đối thoại liên tôn và hợp tác liên tôn nhằm mục đích cùng có lợi và làm phong phú thêm cuộc tranh luận về các vấn đề đạo đức và luân lý lớn vốn đã định hình lịch sử dân tộc.
Cam kết vì hòa bình
Ngài bày tỏ hy vọng rằng truyền thống này sẽ tiếp tục mang lại kết quả trong diễn ngôn công cộng, vốn được ghi dấu bởi tinh thần ôn hòa, sự tôn trọng những quan điểm khác biệt và nỗ lực không ngừng nhằm tìm kiếm tiếng nói chung trong việc thúc đẩy hòa bình và hòa giải, cả trong nước lẫn quốc tế.
Khi nhắc lại việc tổ tiên nước Mỹ xuất thân từ những nền tảng, tôn giáo và ngôn ngữ đa dạng, tuy nhiên ngài lưu ý rằng họ vẫn tìm thấy điểm chung và sức mạnh để cùng hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn.
Đức Thánh Cha nói: "Những nguyên tắc truyền cảm hứng cho các nhà sáng lập nước Mỹ, vốn bắt nguồn từ chân lý về con người, đã gắn kết họ lại với nhau trong một mục tiêu duy nhất, một giấc mơ chung. Sự đoàn kết đã tiếp thêm sức mạnh cho giấc mơ đó, tạo nên, dưới sự che chở của Chúa, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. E pluribus unum – hợp nhất trong đa dạng."
Ngài nói thêm, để một quốc gia thịnh vượng, nó phải được thống nhất không chỉ bởi những mục tiêu tạm thời mà còn bởi những lý tưởng trường tồn.
Phẩm giá con người, sự bình đẳng và các quyền được nêu trong Tuyên ngôn Độc lập
"Mong sao những nguyên tắc mà chúng ta đã cùng suy ngẫm hôm nay - phẩm giá chung của con người, sự bình đẳng và các quyền được nêu trong Tuyên ngôn Độc lập - luôn là nguồn sức mạnh cho sự đoàn kết như thế và là kim chỉ nam cho hiện tại cũng như những năm tháng mai sau."
Ngài nói tiếp : "Vì thế, khi đón nhận giải thưởng này, tôi cầu mong rằng dịp kỷ niệm 250 năm thành lập quốc gia vĩ đại này sẽ là cơ hội để chúng ta long trọng tái cam kết với những lý tưởng đã tạo nên một nước Mỹ biết trân trọng hòa bình và thịnh vượng, một đất nước luôn đề cao lòng quảng đại và tâm hồn cao thượng."
Phó thác những người hiện diện cũng như tương lai của Hoa Kỳ cho "Đấng là nguồn cội của tự do đích thực và hòa bình vĩnh cửu, Đấng mà danh xưng chính là Hòa Bình," Đức Leo kết lời: "Xin Thiên Chúa chúc lành cho nước Mỹ!"
Tý Linh
(theo Deborah Castellano Lubov, Vatican News)
