Trong cuộc gặp gỡ chính quyền tại Điện Élysée vào ngày đầu tiên của chuyến tông du, Đức Giáo hoàng đã ghi nhận "di sản văn hóa và tôn giáo to lớn" của nước Pháp, đồng thời nhấn mạnh "nguồn gốc gia đình của ngài tại vùng Normandy và Béarn". Ngài cũng đề cập đến sự đa dạng và tính thế tục, cũng như cội rễ Kitô giáo của đất nước này, và lưu ý rằng trước những tiếng vang của chiến tranh cùng các cuộc khủng hoảng đa chiều đang làm rung chuyển thế giới, "nước Pháp có ơn gọi tiếp tục là nhà kiến tạo không biết mệt mỏi cho hòa bình và chủ nghĩa đa phương".
Sau khi được chào đón nồng nhiệt tại sân bay Orly vào thứ Sáu, ngày 25/9, ngày đầu tiên trong chuyến tông du của mình, Đức Giáo hoàng đã có cuộc gặp riêng với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trước khi phát biểu trước các nhà chức trách, đại diện xã hội dân sự và ngoại giao đoàn tại Điện Élysée. Trong bài phát biểu, ngài nhiều lần nhấn mạnh khẩu hiệu của chuyến thăm: "Để cho thế gian được sống". Lấy cảm hứng từ danh xưng "Kinh đô Ánh sáng" của thủ đô nước Pháp, Đức Giáo hoàng khẳng định rằng "nước Pháp tỏa sáng như một ngọn hải đăng về văn hóa, nghệ thuật và tâm linh, không chỉ tại châu Âu mà còn trên toàn thế giới".
"Với các trường giáo đường, các trường đại học và học viện, những nơi thiết yếu cho công cuộc tìm kiếm chân lý, nước Pháp đã góp phần định hình tri thức của con người ở khắp nơi, vượt xa khỏi biên giới quốc gia. Tài trí xuất chúng của những nhân vật lỗi lạc người Pháp, vốn cũng là những người Công giáo vĩ đại, đã làm nổi bật cách thức mà khoa học, nghệ thuật, văn học và triết học có thể đóng góp cho lợi ích của nhân loại khi chúng hướng tới việc theo đuổi cái đẹp, cái thiện và chân lý, để cho thế gian được sống".
Công cuộc trùng tu Nhà thờ Đức Bà: biểu tượng của niềm hy vọng được khơi dậy
Đức Thánh Cha đã ghi nhận sự quan tâm đặc biệt của Tổng thống Pháp đối với công cuộc trùng tu Nhà thờ Đức Bà, cũng như sự hợp tác giữa các cơ quan công và tư, cùng năng lực xuất sắc của tất cả các nghệ nhân và đội ngũ thợ lành nghề tham gia vào dự án quy mô lớn này.
"Việc ngôi nhà thờ chính tòa mở cửa trở lại gần đây để cử hành các nghi thức phụng vụ và đón tiếp du khách từ khắp nơi trên thế giới không chỉ là thành quả của một kỳ tích kỹ thuật, mà còn là biểu tượng của niềm hy vọng được khơi dậy, minh chứng cho thấy những gì tưởng chừng đã bị hủy hoại vĩnh viễn vẫn có thể hồi sinh nhờ sự chung tay góp sức của mọi người, đồng thời là bằng chứng về sự đoàn kết đạt được qua những nỗ lực chung."
Tiếp đó, Đức Giáo hoàng mời gọi tất cả những ai tham gia vào đời sống chính trị, xã hội và tôn giáo hãy lấy cảm hứng từ thành quả tốt đẹp này để tìm kiếm "động lực mới cho việc không ngừng nỗ lực trong tinh thần hiệp nhất, với sức mạnh của niềm hy vọng sống động." Đồng thời, khi nhắc lại cội rễ Kitô giáo phong phú của nước Pháp, có từ thời thánh Irênê và lễ rửa tội của vua Clovis, Đức Lêô XIV đã nhấn mạnh: "Linh hồn quê hương quý vị đã phát triển nhờ khơi nguồn từ Kitô giáo một thiên tài về tâm linh, văn hóa, trí tuệ, nghệ thuật và truyền giáo, đang tỏa sáng khắp thế giới ngày nay."
René Cassin và Tuyên ngôn phổ quát về nhân quyền
Trong bài phát biểu, Đức Giáo hoàng tiếp tục khẳng định rằng ảnh hưởng của nước Pháp đã mang lại những thành tựu đích thực cho thế giới. Ngài nhắc đến luật gia kiêm chủ nhân giải Nobel Hòa bình người Pháp, ông René Cassin, người đóng vai trò chủ chốt trong việc soạn thảo Tuyên ngôn phổ quát về nhân quyền được công bố tại Paris. "Sự quan tâm thường xuyên đối với phẩm giá vốn có của mỗi con người tìm thấy sự vang vọng trong khẩu hiệu quốc gia của quý vị. Tự do, Bình đẳng và Bác ái không chỉ là những từ ngữ được khắc trên mặt tiền các các tòa nhà công cộng, nhưng còn hướng tới những đòi hỏi đạo đức mang tính phổ quát, vốn cũng tìm thấy nguồn cảm hứng và sự viên mãn vô tận trong sứ điệp Tin Mừng."
Như vậy, nước Pháp đã góp phần nâng cao nhận thức chung về phẩm giá bất khả xâm phạm của con người. Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II coi văn kiện này là "một cột mốc thực sự trên hành trình tiến bộ về mặt đạo đức của nhân loại", đồng thời khẳng định trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc rằng "bất kỳ mối đe dọa nào đối với nhân quyền, dù liên quan đến các giá trị vật chất hay tinh thần, đều nguy hiểm như nhau đối với hòa bình, bởi vì nó luôn tác động đến toàn bộ con người."
Đào tạo sự phân định giữa “thiên đường máy móc”
Khi đề cập đến vấn đề tôn trọng phẩm giá con người cũng như các quyền và tự do cơ bản bắt nguồn từ bản tính con người, Đức Lêô XIV đã nhắc lại thông điệp Magnifica Humanitas của ngài: “Qua nhiều thế kỷ, sự phát triển công nghệ đã góp phần cải thiện đáng kể điều kiện sống của nhân loại; đồng thời, mỗi bước tiến cũng bộc lộ khuôn mặt mơ hồ của các công cụ có thể gây hại nếu không được sử dụng để phục vụ sự thiện.”
Đức Giáo hoàng nhấn mạnh rằng, ngay từ thời của mình, Georges Bernanos đã lường trước nguy cơ sự vâng lời mù quáng và thái độ vô trách nhiệm đang trở thành ông chủ của một "Thiên đường Máy móc". Ngài nhấn mạnh rằng, để tránh điều này, nền văn minh Pháp đã dành nhiều thế kỷ để vun đắp những cá nhân tự do, những người hoàn toàn chịu trách nhiệm về hành động của mình. Sau đó, Đức Giáo hoàng giải thích rằng ngài coi là thiết yếu việc "đặt con người vào trung tâm của mọi suy tư. Để không đánh mất nhân tính của chúng ta giữa "thiên đường máy móc" đang xâm chiếm và định hình cuộc sống thường nhật, cần phải khẩn trương đào tạo những trí tuệ có khả năng phân định về mặt đạo đức, có khả năng nhận biết được điều gì là thiện hảo về mặt luân lý. Điều này vô cùng quan trọng để xác định giá trị thiện hảo đích thực, giúp con người phát triển phù hợp với ơn gọi đầu tiên của mình, đồng thời tôn trọng tuyệt đối sự tự do nội tại và phẩm giá thiêng liêng của họ".
Do đó, Đức Thánh Cha nhấn mạnh tính cấp thiết của việc đối thoại trong bối cảnh nước Pháp hiện nay, nơi những người thuộc các nền tảng văn hóa và tôn giáo khác nhau được mời gọi cùng chung sống và góp phần xây dựng xã hội: “Một xã hội thực sự tự do không áp đặt sự đồng nhất, nhưng bảo vệ sự đa dạng của lương tâm, ngăn chặn các khuynh hướng độc đoán và thúc đẩy cuộc đối thoại dựa trên nền tảng đạo đức nhằm làm phong phú thêm đời sống xã hội.”
Nỗ lực vì lợi ích của những người nghèo khổ nhất
Khi phát biểu trước các nhà chức trách, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh rằng trong suốt nhiều thế kỷ, nước Pháp đã vun đắp nền tảng xã hội của mình, qua đó tạo nên nét đặc trưng là "sự tôn trọng tính đa dạng và tình liên đới mạnh mẽ". Thành quả này có được là nhờ nỗ lực của "những con người luôn trung thành với phẩm giá con người và các giá trị Tin Mừng": "Giáo hội Công giáo tại Pháp đã không ngừng nỗ lực vì lợi ích của những người nghèo khổ nhất, trở thành khuôn mặt sống động của sự dịu hiền và lòng trắc ẩn của Thiên Chúa".
"Chúng ta hãy nghĩ đến những công trình của thánh Vincent de Paul, đến sự đổi mới các hoạt động bác ái vào thế kỷ XVII, và, ngay cả ngày nay, đến biết bao tổ chức Công giáo, nơi những người chăm sóc đang nâng đỡ anh chị em chúng ta vốn đang chịu nhiều tổn thương do đau khổ." Đức Lêô XIV đã ghi nhận những chứng tá chăm sóc và phục vụ này, chúng "tạo nên một trường học tình người đích thực về sự cao cả của việc chăm sóc, đồng thời là lời nhắc nhở mạnh mẽ về giá trị độc nhất và không thể thay thế của mỗi con người."
Đức Thánh Cha nhấn mạnh rằng, việc dấn thân vì những người khốn cùng nhất cũng chính là "lời mời gọi hướng tới một tình huynh đệ được đổi mới, vốn đòi hỏi chúng ta phải học cách đón nhận sự sống một cách vô điều kiện, nâng đỡ sự mong manh bằng lòng dịu dàng, đồng hành cùng mọi giai đoạn của cuộc đời với sự tôn trọng và lòng tin tưởng lẫn nhau, cũng như can đảm và đầy lòng trắc ẩn bảo vệ những ai không có tiếng nói hoặc cảm thấy mình chưa nhận được sự nâng đỡ thỏa đáng."
Qua đó, Đức Giáo hoàng đã nhắc lại lời kêu gọi bảo vệ sự sống, lời kêu gọi từng được đưa ra vào tháng Một trong bài phát biểu trước đoàn ngoại giao tại Vatican, và tái khẳng định một cách mạnh mẽ rằng "việc bảo vệ quyền được sống là nền tảng không thể thiếu của mọi quyền con người khác."
Nguy cơ lệch hướng của khoa học
Ngay từ khi bắt đầu triều đại giáo hoàng của mình, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã quan tâm đến các vấn đề xoay quanh sự phát triển của khoa học và công nghệ. Ngài cũng cảnh báo các đại diện của nước Pháp về một xu hướng hiện nay: đó là "sự cám dỗ muốn tìm kiếm nơi khoa học giải pháp và niềm an ủi cho mọi nỗi khổ đau của chúng ta." "Nguy cơ thường thấy là rơi vào ảo tưởng. Khi khoa học và công nghệ không được lương tâm soi dẫn, chúng có thể mang lại những giải pháp tức thời, dường như đáp ứng được những mong cầu và nỗi đau của con người, nhưng thực tế lại có thể khiến họ chệch hướng nghiêm trọng khỏi điều thiện mà họ hằng khao khát sâu xa."
Đức Giáo hoàng đã bày tỏ mối quan ngại về “những xu hướng xã hội hiện nay, vốn có nguy cơ biến khoa học và công nghệ thành các hoạt động chạy theo lợi nhuận, cổ xúy cho việc can thiệp vào gen, mang thai hộ, mua bán nội tạng hay cung cấp một cái chết được lập trình.”
Khi phát biểu trước giới chức Pháp một tháng sau khi đạo luật quy định về quyền được chết có hiệu lực, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh: "Chúng ta đừng quên rằng sự tôn trọng lẫn nhau và việc bảo vệ mọi sinh mạng con người là trách nhiệm chung của mỗi cá nhân và của tất cả mọi người, một trách nhiệm bắt đầu từ sự hoán cải tâm trí và con tim, đồng thời đòi hỏi sự dấn thân đích thực và vị tha đối với anh chị em chúng ta."
"Chủ nghĩa thế tục đích thực không loại trừ chiều kích tôn giáo"
Khi đề cập đến vấn đề chủ nghĩa thế tụ, một phần không thể tách rời trong bản sắc của Cộng hòa Pháp, Đức Giáo hoàng khẳng định rằng sự dấn thân và tinh thần phục vụ tha nhân chính là "biểu hiện của một chủ nghĩa thế tục đúng đắn nơi Thành đô trần thế." Ngài nhấn mạnh: "Một Kitô hữu tham gia vào đời sống công cộng, hành động theo ánh sáng của lương tâm được soi dẫn bởi đức tin, không thể bị coi là người chiêu dụ tín đồ hay là mối đe dọa đối với sự đoàn kết dân tộc."
Như đã phát biểu trước các giáo viên Công giáo trong buổi tiếp kiến hồi tháng Tư vừa qua, Đức Giáo hoàng tái khẳng định rằng "chủ nghĩa thế tục đích thực không loại trừ chiều kích tôn giáo, mà trái lại, còn biết tận dụng chiều kích ấy như một nguồn lực giáo dục." Theo đó, ngài khẳng định các trường Công giáo "có một vị trí chính đáng trong nền giáo dục của một quốc gia như Pháp": "Điều này là một phần của thái độ rộng mở hơn, vốn thiết yếu cho mọi cuộc đối thoại, dù ở trường học hay trong xã hội, đó là thấu hiểu và trân trọng bản sắc của chính mình, để từ đó có thể hướng đến người khác bằng sự tôn trọng và tinh thần cởi mở."
Đức Giáo hoàng đã làm rõ khái niệm "chủ nghĩa thế tục đúng đắn", vốn "không nằm ở việc loại bỏ tôn giáo khỏi đời sống công cộng hay giáo dục, nhưng là nỗ lực đảm bảo để Nhà nước và các tổ chức tôn giáo cùng đối thoại và hợp tác vì công ích, để cho thế gian được sống", Đức Giáo hoàng tiếp lời, khi trích dẫn khẩu hiệu của chuyến tông du thứ năm tới Pháp này.
Qua đó, Đức Giáo hoàng muốn ghi nhận những nỗ lực được thực hiện trong khuôn khổ cơ chế đối thoại được thiết lập giữa Tòa Thánh, Giáo hội Công giáo tại Pháp và Chính phủ Pháp: "Quả thực, công cuộc không biết mệt mỏi của Giáo hội Công giáo, thông qua sự phong phú về các hình thức thể hiện và các tổ chức của mình, chắc chắn là điều đáng quý và đáng trân trọng vì phúc lợi của toàn xã hội." Ngài cũng hoan nghênh "sự bổ túc lành mạnh này", điều đã được tái khẳng định tại Công đồng Vatican II, rằng cộng đồng chính trị và Giáo hội, "dù theo những cách thức khác nhau, đều cùng phục vụ ơn gọi cá nhân và xã hội của chính con người. Họ sẽ thực hiện công việc phục vụ này vì lợi ích mọi người một cách hiệu quả hơn, nếu họ càng nỗ lực tìm kiếm sự hợp tác lành mạnh với nhau."
Phục vụ các Kitô hữu Đông phương
Đức Giáo hoàng cũng bày tỏ niềm vui khi chứng kiến cam kết phục vụ "mọi người, bất kể nguồn gốc xuất thân", một cam kết đã khơi nguồn cho sự hợp tác giữa Pháp và Giáo hội Công giáo trong việc hỗ trợ các Kitô hữu Đông phương suốt nhiều thế kỷ qua. Ngài đánh giá cao các hoạt động giáo dục, xã hội, văn hóa và nhân đạo do những tổ chức như Trợ giúp Giáo hội Đau khổ hay Công trình Đông phương thực hiện tại các quốc gia Trung Đông. Ngài coi đây là "sự đóng góp quý báu cho cuộc đối thoại giữa các dân tộc và việc bảo vệ quyền lợi của mọi người." Đối với Đức Giáo hoàng, điều này là "một minh chứng hùng hồn, trong đó văn hóa và đức tin hiện diện như những trụ cột thúc đẩy sự hòa hợp giữa các dân tộc và tôn giáo đa dạng, nhằm phục vụ hòa bình và sự trung gian giữa con người với nhau."
Cả ở đây nữa, giáo dục cũng đóng vai trò quan trọng, tiếp tục là "một trong những lĩnh vực hợp tác then chốt, được thể hiện một cách cụ thể và hiệu quả, đặc biệt là thông qua Quỹ Hỗ trợ Trường học tại Trung Đông." Nhân dịp này, Đức Giáo hoàng bày tỏ lòng biết ơn "đến tất cả những ai đã tham gia vào dự án này mà, kể từ khi ra mắt vào năm 2021, đã hỗ trợ hơn 260 cơ sở giáo dục tại Trung Đông, bao gồm bảy trường đại học ở Li-băng và Đại học Bêlem."
Vì nền văn minh tình yêu, chống lại cuộc chạy đua vũ trang
Khi đề cập đến Trung Đông, Đức Giáo hoàng không thể không lưu tâm đến những cuộc xung đột đang diễn ra, cũng như "tất cả những người dân đang gánh chịu hậu quả của xung đột và những ai đang khốn khổ vì tai ương chiến tranh." Thật không thể nào "thờ ơ trước những nỗi thống khổ ấy, vốn làm tổn thương phẩm giá con người và kêu đòi công lý lên cùng Thiên Chúa."
"Tính chất nghiêm trọng của những tình huống này đòi hỏi chúng ta phải suy ngẫm và kêu gọi mọi người, dù đang ở bất cứ đâu, hãy thực sự hoán cải tâm hồn và thay đổi thái độ," Đức Giáo hoàng tuyên bố trước đông đảo đại diện chính trị, ngoại giao và các thành viên xã hội dân sự. Ngài kêu gọi sự khiêm tốn nhìn nhận rằng "chúng ta cần có nhau" để có thể "cùng nhau hợp tác hiệu quả hơn nhằm xây dựng một nền văn minh tình thương ngay giữa lòng thế giới vốn đã trở nên vô cùng phức tạp và tương tùy này."
Lời kêu gọi này đi kèm với lời kêu gọi chấm dứt cuộc chạy đua vũ trang. Đức Giáo hoàng đã trích dẫn lời thánh Giáo hoàng tiền nhiệm đáng kính của mình là Đức Gioan XXIII: "Công lý, sự khôn ngoan và ý thức về nhân loại đòi hỏi […] phải chấm dứt cuộc chạy đua vũ trang; đòi hỏi việc cắt giảm song song và đồng thời kho vũ khí hiện có tại các quốc gia, cấm vũ khí hạt nhân, và cuối cùng là giải trừ quân bị dựa trên sự thỏa thuận lẫn nhau cùng các cơ chế kiểm soát hiệu quả." Ngài bày tỏ sự tiếc nuối trước "quan niệm sai lầm cho rằng việc sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ đảm bảo an ninh, một quan niệm đang châm ngòi cho một cuộc chạy đua vũ trang mới đầy khó kiểm soát." Để nhấn mạnh quan điểm này, ngài khẳng định lại: "Hòa bình không phải là sự cân bằng quyền lực, nó được xây dựng mỗi ngày thông qua đối thoại và công lý."
Đừng bao giờ cam chịu viễn cảnh chiến tranh
Đức Giáo hoàng nói tiếp bằng tiếng Pháp, một cách cương quyết : "Vì vậy, tôi kêu gọi quý vị đừng bao giờ chấp nhận viễn cảnh chiến tranh như một điều 'không thể tránh khỏi', nhưng thay vào đó, hãy không ngừng thúc đẩy đối thoại và ngoại giao, nhằm gìn giữ những xã hội hòa bình, nơi tôn trọng phẩm giá và quyền lợi của các cá nhân cũng như các dân tộc."
Ngài nói thêm : "Trước những tiếng ồn ào của chiến tranh và các cuộc khủng hoảng đa dạng đang làm rung chuyển thế giới, nước Pháp có sứ mệnh tiếp tục là nhà kiến tạo không biết mệt mỏi cho hòa bình và chủ nghĩa đa phương, đặc biệt là ngay trong lòng châu Âu thân yêu của chúng ta."
Nhắc lại cụm từ "nền hòa bình không vũ trang và có sức giải giới" mà ngài từng sử dụng vào ngày đắc cử, Đức Thánh Cha bày tỏ mong muốn rằng "Nước Pháp, khi vẫn kiên định với các giá trị của mình, sẽ tiếp tục vun đắp cho một nền hòa bình không vũ trang và có sức giải giới, đồng thời một cách đầy trách nhiệm mang lại sự đóng góp không thể thay thế vào sự nghiệp hòa bình."
Đức Giáo hoàng cũng bày tỏ niềm hy vọng: "Ước mong sự tự do của quý vị ngày càng lớn mạnh, luôn gắn liền với sự quan tâm đến công ích. Ước mong tình huynh đệ của quý vị ôm trọn cả nhân loại. Và ước mong sự bình đẳng mà quý vị hằng mong ước luôn được xây dựng trên nền tảng của công lý và lòng bác ái, không phải bằng cách xóa nhòa những khác biệt giữa các cá nhân, mà bằng cách để những khác biệt ấy đơm hoa kết trái một cách hài hòa vì lợi ích của toàn xã hội."
Nói với các nhân vật hiện diện và trực tiếp ngỏ lời với Tổng thống Pháp, Đức Giáo hoàng đã nói : "Một lần nữa, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn về cuộc gặp gỡ này mà, để lấy lại những lời – rất có ý nghĩa đối với mỗi người – được ngài nói với các Giám mục Pháp vào năm 2018, nhấn mạnh “một Giáo hội tự cho mình không quan tâm đến các vấn đề trần thế sẽ không thể sống trọn vẹn ơn gọi của mình ; và một vị Tổng thống Cộng hòa tự cho mình không quan tâm đến Giáo hội và người Công giáo sẽ không hoàn thành bổn phận của mình.” Tôi bảo đảm luôn tha thiết cầu nguyện cho đất nước đẹp đẽ của ngài".
Tý Linh
(theo Janvier Yameogo - Vatican News)
 (1)_1790314981.jpg)
_1790257665.jpg)
