Câu trả lời nằm ở những thực tại khác biệt sâu sắc về mặt pháp lý và Giáo hội.
Tòa Thánh trong tháng này chính thức tuyên bố Huynh đoàn Thánh Piô X đang ở trong tình trạng ly giáo, điều này đã dấy lên nhiều thắc mắc trong cộng đoàn tín hữu. Một trong những câu hỏi thường gặp nhất là tại sao Giáo hội Công giáo công nhận tính thành sự của các cuộc hôn phối được cử hành tại các nhà thờ Chính thống giáo, trong khi các cuộc hôn phối do các linh mục thuộc Huynh đoàn này cử hành lại bị coi là không thành sự.
Cha Davide Cito, giáo sư giáo luật tại Đại học Giáo hoàng Thánh Giá ở Rôma, nhấn mạnh rằng câu trả lời nằm ở những thực tại pháp lý và giáo hội học khác biệt sâu xa.
Như ngài giải thích với ACI Prensa, cơ quan tin tức cùng hệ thống với EWTN News nhưng chuyên về tiếng Tây Ban Nha, mặc dù các Giáo hội Chính thống giáo không hiệp thông trọn vẹn với Rôma, nhưng hiện tại họ không ở trong tình trạng ly giáo chính thức như trường hợp của Huynh đoàn Thánh Piô X.
Ngài giải thích : “Đây là hai hoàn cảnh khác nhau. Giáo hội Chính thống giáo không hiệp thông trọn vẹn với Giáo hội Công giáo, nhưng họ không bị vạ tuyệt thông. Trái lại, Huynh đoàn này đã thực hiện hành động chính thức cắt đứt sự hiệp thông Giáo hội.”
Vị chuyên gia giáo luật lưu ý rằng, trước khi có tuyên bố về tình trạng ly giáo gần đây, hoàn cảnh của Huynh đoàn đã khác. Mặc dù tồn tại những căng thẳng nghiêm trọng về giáo lý và kỷ luật với Rôma, nhưng xét về mặt pháp lý, Huynh đoàn này không ở trong tình trạng như hiện nay.
Ngài nhận định: “Huynh đoàn đã có thể cử hành các hôn phối thành sự vì khi đó họ không ở trong tình trạng ly giáo chính thức.”
Trên thực tế, trong triều đại giáo hoàng của Đức Phanxicô, các linh mục của Huynh đoàn đã được ban quyền giải tội một cách thành sự và, trong một số hoàn cảnh, được chứng hôn với sự cho phép của thẩm quyền Giáo hội.
Tuy nhiên, sau khi tuyên bố chính thức về tình trạng ly giáo, Vatican đã khẳng định rõ ràng rằng các năng quyền đó không còn được phép thực thi nữa.
Cụ thể, các nguồn tin từ Bộ Giáo lý Đức tin đã nhấn mạnh với ACI Prensa về "tính không thành sự của hai bí tích đó" (ám chỉ bí tích hòa giải và hôn phối), những bí tích mà trước đó Đức Giáo hoàng Phanxicô đã cho phép cử hành vào năm 2019 như một cử chỉ quan tâm mục vụ.
Nguồn tin từ Bộ Giáo lý Đức tin cũng xác nhận rằng bản Ghi chú giải thích ngày 2/7 của Bộ về vấn đề này “đã được công bố với sự chấp thuận của Đức Giáo hoàng. Chính Đức Giáo hoàng đã chính thức cảnh báo về hậu quả này trong lá thư gửi cho [Bề trên Tổng quyền Huynh đoàn Thánh Piô X, linh mục Davide] Pagliarani, chỉ vài giờ trước khi lễ truyền chức giám mục diễn ra mà không có ủy nhiệm thư của Đức Giáo hoàng. Không còn chút nghi ngờ nào về ý muốn của ngài. Đó là quyết định của Tòa Thánh.”
Bộ Giáo lý Đức tin, dưới sự lãnh đạo của Đức Hồng y Víctor Manuel Fernández, cũng làm rõ rằng khi tuyên bố về tình trạng ly giáo, Bộ không xem xét lại tình trạng trước đây của Huynh đoàn Thánh Piô X sau khi Đức Bênêđíctô XVI dỡ bỏ các vạ tuyệt thông vào năm 2009 và những nhượng bộ mà Đức Phanxicô đã đưa ra sau đó. Thay vào đó, Bộ tập trung “vào thực tế là các vụ truyền chức mới, một hành động mang tính ly giáo, chắc chắn đã tạo ra tình trạng vạ tuyệt thông và ly giáo, đồng thời khẳng định rằng họ đã được cảnh báo rõ ràng từ trước nay đang được áp dụng”.
Về điểm này, cha Cito giải thích rằng “một người ly giáo không thể cử hành bí tích Hòa giải hay chứng hôn một cách thành sự được, bởi lẽ kể từ Công đồng Trentô, các bí tích này đòi hỏi phải có năng quyền hoặc sự cho phép theo giáo luật.”
Tại sao các bí tích của Giáo hội Chính thống giáo lại được công nhận?
Mối quan hệ giữa Công giáo và Chính thống giáo đã trải qua một bước ngoặt quan trọng trong thời gian diễn ra Công đồng Vatican II và triều đại giáo hoàng của thánh Phaolô VI. Vào tháng 12 năm 1965, Đức Giáo hoàng Phaolô VI và Thượng phụ Đại kết Athenagoras I đã ký một tuyên bố chung nhằm bãi bỏ các vạ tuyệt thông lẫn nhau từng được ban hành vào năm 1054, những sự kiện vốn được coi là khởi đầu cho cuộc Đại Ly giáo giữa Đông và Tây.
Mặc dù cử chỉ đó không khôi phục lại sự hiệp thông trọn vẹn, nhưng nó đã chấm dứt hàng thế kỷ lên án và vạ tuyệt thông lẫn nhau, đồng thời mở ra một chương mới của đối thoại đại kết.
Cha Cito tóm tắt : “Chúng ta đang hiệp thông, dù không phải là hiệp thông trọn vẹn. Đó là lý do tại sao có những lĩnh vực mà chúng ta có thể chia sẻ đời sống bí tích, điều không thể tưởng tượng được trong tình huống đoạn tuyệt chính thức do ly giáo gây ra, như tình huống của Huynh đoàn”.
Giáo hội Công giáo công nhận tính thành sự của các bí tích trong Chính thống giáo, bởi vì Giáo hội khẳng định rằng các Giáo hội Đông phương vẫn duy trì được sự kế thừa tông đồ và chức tư tế hữu hiệu. Chính vì lý do này, như cha Cito đã giải thích, có khả năng diễn ra một hình thức "communicatio in sacris" (hiệp thông trong các sự thánh), tức là việc tín hữu thuộc các Giáo hội khác nhau cùng tham dự một số bí tích theo quy định của Giáo luật.
Ngài cho biết: "Điều luật 844 cho phép người Công giáo và tín hữu Chính thống giáo, trong một số trường hợp cụ thể, được lãnh nhận một số bí tích từ phía Giáo hội kia. Bản thân tôi đã chứng kiến điều này trong thực tế mục vụ. Điều này có thể thực hiện được là nhờ có sự hiệp thông bí tích đích thực, ngay cả khi sự hiệp thông đó chưa trọn vẹn."
Chuyên gia này chỉ ra rằng hoàn cảnh hoàn toàn khác biệt đối với những người chịu vạ tuyệt thông hoặc những người cố ý tham gia vào một nhóm ly giáo.
Vạ tuyệt thông là một hình phạt theo giáo luật, cấm cử hành và lãnh nhận một số bí tích. Trong khi đó, ly giáo bao hàm việc khước từ sự hiệp thông với Giáo hội và quyền bính của Đức Giáo hoàng Rôma — nói cách khác, đó là sự tách rời chính thức khỏi Giáo hội Công giáo.
Trong trường hợp của Huynh đoàn Thánh Piô X, Tòa Thánh cho rằng hiện nay đã có sự đoạn tuyệt chính thức của sự hiệp thông đó, kéo theo những hậu quả về mặt pháp lý và bí tích.
Cha Cito nói : “Khi ai đó bác bỏ một công đồng đại kết hoặc phủ nhận những yếu tố thiết yếu của sự hiệp thông với Giáo hoàng và giám mục đoàn, tình hình trở nên rất phức tạp từ quan điểm giáo luật.”
Vị giáo sư chỉ ra rằng một số cộng đoàn duy truyền thống tách ra từ Huynh đoàn Thánh Piô X, chẳng hạn như Huynh đoàn Linh mục Thánh Phêrô (FSSP), vẫn duy trì sự hiệp thông trọn vẹn với Rôma và tiếp tục cử hành phụng vụ theo nghi thức truyền thống mà không gặp bất kỳ trở ngại nào.
Cha nhận định: “Vấn đề chưa bao giờ chỉ đơn thuần nằm ở phụng vụ. Vấn đề này chạm đến những khía cạnh giáo thuyết nền tảng liên quan đến Công đồng Vatican II và sự hiệp thông trong Giáo hội.”
Làm thế nào những người rời bỏ Huynh đoàn Thánh Piô X có thể trở lại với sự hiệp nhất Công giáo
Các quy định mới do Tòa Thánh ban hành xác định rằng các tín hữu và linh mục quyết định rời bỏ Huynh đoàn Thánh Piô X để trở lại hiệp thông trọn vẹn với Giáo hội sẽ không còn phụ thuộc vào một cơ cấu cụ thể nào như Ủy ban Ecclesia Dei , cơ cấu vốn được thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II thành lập vào năm 1988.
Trong tương lai, họ có thể trực tiếp tìm đến các giám mục giáo phận hoặc người đứng đầu các dòng tu duy truyền thống, nhưng đã hoàn toàn hội nhập vào Giáo hội. Sắc lệnh mới từ Bộ Giáo lý Đức tin nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi cho sự trở lại này.
Cha Cito nói thêm : "Các thủ tục để làm điều đó rất đơn giản bởi vì, cuối cùng, đây là những người muốn trở thành người Công giáo và mong muốn được hiệp thông với Giáo hội".
Văn kiện của Vatican cảnh báo rằng những ai mong muốn tái gia nhập trọn vẹn Giáo hội Công giáo không được tiếp tục thường xuyên tham gia các hoạt động của một tổ chức hiện bị coi là ly giáo.
Cha Pierpaolo dal Corso, giảng viên bộ môn luật giáo luật hình sự tại Học viện Thánh Piô X ở Venice (Ý), nhận định : "Bản ghi chú giải thích của Bộ Giáo lý Đức tin, đính kèm theo sắc lệnh vạ tuyệt thông, đã nêu rất rõ về điểm này: Các thừa tác viên chức thánh cử hành các bí tích một cách bất hợp pháp và, đối với bí tích Hòa giải và Hôn phối, thì còn là bất thành nữa. Do đó, các giáo phận và các mục tử được kêu gọi hãy cảnh giác và khuyên nhủ các tín hữu giữ vững sự hiệp thông với Giáo hội, đồng thời không tham gia vào các cử hành hay hoạt động do Huynh đoàn Thánh Piô X tổ chức."
Tý Linh
(theo Victoria Cardiel, EWTN News)
_1783736778.jpg)
