Những bản văn mới được phát hiện này đề cập đến một trong những đoạn Kinh Thánh gây lúng túng nhất về mặt thần học.
Mọi chuyện bắt đầu bằng một cuộc điện thoại vào năm 2024. Một nhân viên thuộc Hiệp hội Tu viện Bad Doberan ở miền Bắc nước Đức cần người giải mã một bản thảo có từ thế kỷ XII; bản thảo này vốn thuộc về Tu viện Bad Doberan, nhưng hiện đang được lưu giữ tại tu viện hậu duệ của nó ở Pelplin, Ba Lan. Họ đã liên hệ với Giáo sư Christian Tornau, một chuyên gia nghiên cứu tiếng Latinh tại Đại học Würzburg. Bản thảo này chứa sáu bài giảng được cho là của thánh Augustinô. Bốn bài đã được biết đến từ trước, còn hai bài thì chưa.
“Hai trong số sáu bài giảng là những tác phẩm chưa từng được phát hiện trước đây của Thánh Augustine,” Tornau nói, vui mừng với phát hiện bất ngờ này. Hiện ông đang hợp tác với Giáo sư Dorothea Weber và Tiến sĩ Clemens Weidmann của Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum (CSEL) để chuẩn bị ấn bản đầu tiên của các bản văn này, dự kiến sẽ xuất hiện vào cuối năm 2026.
Đoạn văn làm bối rối các Giáo Phụ
Chủ đề của cả hai bài giảng là một trong những tình tiết gây lúng túng nhất về mặt thần học trong toàn bộ Cựu Ước: câu chuyện về bà đồng bóng ở Endor được ghi lại trong Sách Samuel thứ nhất, chương 28. Vào đêm trước trận chiến với người Philitinh, Vua Saun nhận thấy Thiên Chúa không còn đáp lời những lời cầu nguyện của ông nữa. Trong cơn tuyệt vọng, ông cải trang và bí mật tìm đến một người phụ nữ thực hành thuật gọi hồn — một "pythoness" (ba đồng bóng) theo cách gọi trong truyền thống Latinh — để nhờ bà triệu hồi linh hồn của ngôn sứ Samuen đã khuất. Bà đã thực hiện điều đó. Samuen hiện ra và mang đến một tin dữ: Saun sẽ thua trận và phải bỏ mạng.
Sự kiện này đã đặt các nhà thần học Kitô giáo thời kỳ đầu vào một vấn đề nan giải thực sự. Tại sao một người gọi hồn lại có thể triệu hồi linh hồn của một vị ngôn sứ? Điều này đặt ra vấn đề thần lý học (theodicy): làm sao một Thiên Chúa toàn năng lại có thể cho phép điều này, hay liệu Ngài thực sự không toàn năng? Trong truyền thống thần học, đã có hai cách lý giải cạnh tranh nhau: hoặc là người đàn bà kia đã đánh lừa Saun bằng một ảo ảnh — bà ta không thực sự triệu hồi Samuen — hoặc là chính Thiên Chúa đã cho phép sự kiện này để đưa ra lời cảnh báo cuối cùng cho nhà vua về cái chết đang đến gần của ông.
Theo thông tin từ Medievalists.net, những bài giảng mới được tìm thấy của thánh Augustinô đã khai thác cả hai cách lý giải này. Bài giảng đầu tiên được giảng trong lễ Chúa Nhật và khép lại với vấn đề về thần lý học và các cách lý giải khác nhau. Phải đến bài giảng thứ hai vào ngày thứ Tư kế tiếp, các chọn lựa mới được cân nhắc kỹ lưỡng. Nói cách khác, giáo dân đã có thời gian để suy ngẫm về vấn đề này trước khi nghe thêm những luận giải chi tiết — một sự kiên nhẫn sư phạm hoàn toàn phù hợp với những gì chúng ta biết về phong cách thuyết giảng của thánh Augustinô.
Xác định tính xác thực
Do kho tàng bản văn của thánh Augustinô không tránh khỏi tình trạng bị mạo danh — qua nhiều thế kỷ, một số bản văn được gán cho ngài rốt cuộc lại bị phát hiện là giả mạo — nên Tornau cùng các cộng sự đã rất thận trọng. Vào mùa thu năm 2025, một khóa học hè tại Vienna đã quy tụ 20 học giả chuyên nghiên cứu tiếng Latinh để thảo luận về các bản văn này và đánh giá tính xác thực của chúng. Họ đã đi đến kết luận thống nhất rằng các bài giảng này là chính cống. Tornau nhận định rằng tính chất mang tính kết thúc mở của các bài giảng, vốn đưa ra những cách diễn giải khác nhau mà không áp đặt một kết luận, là nét đặc trưng trong phong cách của thánh Augustinô. Ông cho biết: “Văn phong, khiếu hài hước và nội dung cũng cho thấy rõ ràng rằng các bài giảng trong những bản thảo này thực sự do chính thánh Augustinô viết.”
Bản thân bản thảo này cũng chứa đựng những vấn đề khó hiểu. Một bản sao có niên đại từ thế kỷ XII được coi là khá muộn đối với loại tài liệu này. Các học giả cho rằng nó có khả năng bắt nguồn từ một bản thảo cổ hơn thuộc Tu viện Amelungsborn ở vùng Lower Saxony, nơi có thư viện gốc đã bị phá hủy trong Chiến tranh Ba Mươi Năm. Dù không thể xác nhận chính xác quá trình lưu truyền, nhưng giả thuyết về nguồn gốc này hoàn toàn có cơ sở.
Tornau tỏ ra thận trọng khi đánh giá quy mô của phát hiện này. Ông chia sẻ: “Đây không phải là một phát hiện gây chấn động như trường hợp 30 bản văn của thánh Augustinô được tìm thấy tại Mainz vào năm 1990. Tuy nhiên, chúng tôi đang bổ sung vào kho tàng tác phẩm đồ sộ của thánh Augustinô với hai bản văn mới đầy thú vị trong một ấn bản được hiệu đính kỹ lưỡng.”
Tại sao điều này lại quan trọng
Thánh Augustinô (354–430) đã để lại một trong những kho tàng văn bản đồ sộ nhất của thế giới cổ đại - bao gồm các bài giảng, thư từ, các bài chú giải Thánh Kinh, các chuyên luận thần học, cùng những tác phẩm như Tự thú và Thành quốc Thiên Chúa - vậy mà đến nay vẫn xuất hiện thêm những bản văn mới. Phát hiện tại Mainz vào năm 1990, vốn được Tornau đề cập, đã bổ sung tới 30 bài giảng chưa từng được biết đến trước đó vào kho tàng tác phẩm của ngài chỉ trong một lần tìm thấy. Phát hiện tại Pelplin lại bổ sung thêm hai bài nữa, về một chủ đề chạm đến những nỗi trăn trở sâu xa nhất trong thần học Kitô giáo: giới hạn của sự cho phép từ Thiên Chúa, thực tại của sự dữ, cũng như vấn đề về việc Thiên Chúa cho phép điều gì và tại sao Ngài.
Việc thánh Augustinô chọn giảng về Bà đồng bóng xứ Endor — và thậm chí giảng đến hai lần trong các thánh lễ liên tiếp, để mặc cho giáo chúng trăn trở với những câu hỏi trong khoảng thời gian từ Chúa nhật đến thứ Tư — cho chúng ta thấy ngài tin tưởng vào khả năng của các tín hữu trong việc đối diện với những trăn trở về mặt thần học. Ngài không vội vàng đưa ra lời giải đáp cho những vấn đề mà Thánh Kinh để ngỏ. Thái độ sẵn sàng của thánh Augustinô trong việc chấp nhận sự mơ hồ - đưa ra các chọn lựa thay vì áp đặt câu trả lời - mang lại cảm giác rất thích đáng trong thời đại đầy rẫy những vấn đề phức tạp và những xác tín đầy phân cực.
Tý Linh
(theo Daniel Esparza , Aleteia)
