Một cuộc khảo sát do IFOP thực hiện cho Quỹ April và Quỹ Jean Jaurès, được công bố vào ngày 9/7, cho thấy tác động to lớn của mạng xã hội đối với hành vi của giới trẻ, đặc biệt là trong việc tham gia các hoạt động thể thao và thói quen ăn uống.
Thời gian dành cho mạng xã hội đang bùng nổ - đặc biệt là trên TikTok, nền tảng từng là tâm điểm của một báo cáo vạch trần những tác hại về mặt tâm lý mà nó gây ra cho trẻ vị thành niên - và giờ đây, tác động này đã có thể đo lường được: theo một nghiên cứu do IFOP thực hiện cho Quỹ April và Quỹ Jean Jaurès được công bố vào ngày 9/7, có tới 77% thanh thiếu niên và thanh niên trong độ tuổi từ 15 đến 24 thừa nhận đã thay đổi hành vi sau khi xem nội dung trên mạng xã hội.
Mặc dù nhận thức tập thể về những rủi ro liên quan đến việc thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội quá mức ngày càng tăng, thời gian dành cho các nền tảng này vẫn tiếp tục gia tăng ở nhóm người từ 15 đến 24 tuổi, thế hệ có mức độ kết nối cao nhất. Xu hướng sử dụng quá mức này bắt đầu từ năm 2020, trong bối cảnh khủng hoảng y tế và các đợt cách ly sau đó. Năm đó, người dân Pháp đã dành thời gian kỷ lục cho mạng xã hội, được thúc đẩy bởi nhóm tuổi 15–24. Theo dữ liệu từ Médiamétrie, họ lướt mạng trung bình 2 giờ 12 phút mỗi ngày để lướt mạng, tăng 26% so với năm 2019. Vào thời điểm đó, Facebook là nền tảng dẫn đầu với 25,1 triệu người dùng truy cập mỗi ngày; TikTok đã có màn ra mắt đầy ấn tượng, thu hút những người dùng trẻ tuổi nhất - với độ tuổi trung bình của "TikToker" là 23 - còn Snapchat chiếm ưu thế trên thị trường đối với nhóm người dùng từ 15 đến 24 tuổi.
Theo thời gian, mạng xã hội ngày càng lan rộng và gắn chặt vào đời sống. Hồi tháng 1 năm 2026, Anses từng cảnh báo rằng 42% thanh thiếu niên dành từ 2 đến 5 giờ mỗi ngày cho điện thoại thông minh, chủ yếu là để sử dụng mạng xã hội. Giờ đây, một nghiên cứu mới của IFOP cho thấy 40% người trẻ trong độ tuổi từ 15 đến 24 dành hơn 5 giờ mỗi ngày cho mạng xã hội. Thời gian sử dụng thiết bị màn hình ở nhóm tuổi này đã tăng đáng kể, đạt mức trung bình 5,1 giờ mỗi ngày, một con số chênh lệch rất lớn so với mức 2 giờ vốn đã được coi là quá nhiều chỉ mới sáu năm về trước!
Ba nền tảng hàng đầu
Ba mạng xã hội hiện được giới trẻ từ 15 đến 24 tuổi ưa chuộng là TikTok (63% người được hỏi cho biết họ truy cập ứng dụng này nhiều lần trong ngày), Snapchat (62%) và Instagram (60%). Chỉ 31% thuộc thế hệ này thường xuyên sử dụng WhatsApp và 16% sử dụng Facebook. Sự thống trị của bộ ba nền tảng này là một vấn đề đáng lo ngại, xét đến những tác hại mà chúng gây ra, đặc biệt là nền tảng đến từ Trung Quốc, vốn đã được ghi nhận chi tiết trong báo cáo của quốc hội Pháp vào tháng 9 năm 2025 về các tác động tâm lý của TikTok. Báo cáo này chỉ trích gay gắt nền tảng vì đã chứa đựng "nội dung chủ yếu mang tính độc hại", cụ thể là các thông tin sai lệch về y tế cũng như việc kích động hành vi tự tử, tự làm hại bản thân và bạo lực.
Không phải mạng xã hội nào cũng gây hại như nhau. "Một số nền tảng được thiết kế để người dùng lướt xem video không hồi kết, chẳng hạn như TikTok hay Instagram với tính năng Reels, trong khi những nền tảng khác, như WhatsApp, lại được sử dụng chủ yếu để trò chuyện. "Theo tôi, TikTok là nguy hiểm nhất vì nó gây nghiện mạnh nhất," Sabine Duflo, một nhà tâm lý học chuyên về chứng nghiện thiết bị màn hình, chia sẻ với Aleteia.
Nó gây nghiện nhờ cơ chế thu hút sự chú ý cực kỳ hiệu quả. "Điều gì tạo nên cơn sốt lan truyền trên mạng xã hội? Đó là bất cứ thứ gì khơi dậy cảm xúc tiêu cực, sự khích động hoặc trạng thái bị kích thích quá mức," Anne-Lise Ducanda, bác sĩ chuyên khoa phát triển trẻ em kiêm đồng sáng lập tổ chức Collectif surexposition écrans (CoSE), giải thích. "Có những cơ chế gây nghiện và các chiêu trò thu hút sự chú ý đang được áp dụng, đặc biệt là các thuật toán theo dõi sở thích xem của thanh thiếu niên, rồi liên tục hiển thị lại chính những nội dung đó để giữ chân các em."
Tác động của mạng xã hội đối với hành vi
Một tác động, ít nhiều mang tính độc hại tùy thuộc vào các thông điệp được truyền tải, mà nghiên cứu mới này đã định lượng được: 77% người tham gia khảo sát thừa nhận đã thay đổi ít nhất một khía cạnh trong hành vi của mình sau khi xem các nội dung trên mạng xã hội. Thay đổi phổ biến nhất liên quan đến hoạt động thể chất: 60% người trẻ cho biết họ đã tăng cường chế độ tập luyện dựa trên các khuyến nghị từ những người có sức ảnh hưởng. Tiếp theo, và đáng lo ngại hơn, là vấn đề liên quan đến ăn uống: 35% đã loại bỏ một số loại thực phẩm khỏi chế độ ăn, 35% sử dụng thực phẩm bổ sung protein, 31% dùng các loại thực phẩm chức năng, 30% thực hiện nhịn ăn và 23% bắt đầu chế độ ăn ít calo. Hơn nữa, những lời khuyên thu thập được từ mạng xã hội hiếm khi bị đặt dấu hỏi: 70% người dùng thay đổi hành vi mà không tham khảo ý kiến chuyên gia. Mối quan hệ này đối với cơ thể và sức khỏe đang đặt ra nhiều vấn đề cần xem xét.
Anses đã đặc biệt cảnh báo về tác động tâm lý của những áp lực liên quan đến hình ảnh cơ thể và diện mạo bên ngoài, đồng thời lưu ý rằng chúng có thể trở thành "các yếu tố trung gian dẫn đến rối loạn ăn uống": "Việc thường xuyên hoặc liên tục tiếp xúc với những nội dung như vậy, cũng như các hình ảnh đã qua chỉnh sửa, sẽ làm gia tăng sự không hài lòng về cơ thể và thói quen soi xét thái quá diện mạo bản thân, đặc biệt là ở các bé gái," cơ quan này cảnh báo. "Đối với thanh thiếu niên có nguy cơ hoặc đang mắc chứng rối loạn ăn uống từ trước, những nội dung tôn sùng sự gầy gò, và gần đây là cả cơ bắp cuồn cuộn, đóng vai trò như một yếu tố nguy cơ cộng thêm, góp phần biện minh hoặc làm trầm trọng thêm các hành vi gây hại."
Mặc dù mạng xã hội mang đến những nội dung đầy cảm hứng, đẹp đẽ và chân thực - giúp kết nối, bồi đắp tri thức và nuôi dưỡng tâm hồn - chúng ta vẫn cần cảnh giác trước những thông điệp có thể gây hại, ảnh hưởng đến cả cách nhìn nhận bản thân lẫn cách nhìn nhận người khác.
Tý Linh
(theo Mathilde de Robien, Aleteia)
