Tài liệu này đề xuất các sửa đổi đối với Bộ Giáo luật thuộc Giáo hội Latinh, dựa trên công việc được thực hiện trong hai kỳ Đại hội của Thượng Hội đồng Giám mục vào tháng 10 năm 2023 và tháng 10 năm 2024, cũng như các văn kiện chung kết tương ứng. Các sửa đổi này liên quan đến những điều luật về quản trị Giáo hội và sự tham gia với tinh thần đồng trách nhiệm của giáo dân vào đời sống Giáo hội.
Vào thứ Tư, ngày 30/9, Ban Tổng Thư ký Thượng Hội đồng đã công bố báo cáo cuối cùng của Ủy ban Giáo luật. Được thành lập để phục vụ Thượng Hội đồng và hoạt động phối hợp với Bộ Văn bản Lập pháp, Ủy ban đã xây dựng nội dung làm việc dựa trên kết quả của tiến trình Thượng Hội đồng (2021–2024). Tài liệu giải thích rằng Ủy ban đã nỗ lực xác định cách thức chuyển đổi các nhận thức về thần học và giáo hội học thu được từ tiến trình hiệp hành thành các quy định giáo luật, đồng thời phân biệt giữa ba mốc thời gian.
Do đó, trong ngắn hạn, văn bản đề xuất sửa đổi các quy định hiện hành nhằm hỗ trợ ngay lập tức cho đời sống Giáo hội trong thực tế; đây chính là nội dung của bản báo cáo này. Trong trung hạn, dựa trên các yêu cầu của tiến trình hiệp hành, một số lĩnh vực đã được xác định để giải quyết theo hướng tiếp cận xuyên suốt và phối hợp với các cơ quan hữu trách, thông qua việc ban hành các chỉ dẫn mới hoặc sửa đổi những chỉ dẫn hiện có; cuối cùng, trong dài hạn, việc rà soát toàn diện hai Bộ Giáo luật - của Giáo hội Latinh và các Giáo hội Đông phương - được tính đến nhằm tích hợp các yêu cầu về thần học và giáo hội học đã nảy sinh.
Các đề xuất của Ủy ban Giáo luật
Bản báo cáo được công bố hôm nay, hiện có tại trang web www.synod.va, chỉ đề cập đến Bộ Giáo luật Latinh, do một ủy ban riêng biệt đã được thành lập để phụ trách Bộ Giáo luật của các Giáo hội Đông phương; văn bản này trình bày các đề xuất chuẩn mực cần được triển khai trong ngắn hạn. Cụ thể, các đề xuất này bao gồm: sửa đổi các điều luật liên quan đến khả năng của giáo dân, cả nam và nữ, trong việc đảm nhận các chức năng, chức vụ và sứ vụ trong Giáo hội mà họ có đủ năng lực và trình độ, kể cả trong lĩnh vực quản trị Giáo hội; xem xét lại, dưới nhãn quan hiệp hành, một số điều luật về các hội đồng địa phương và các Hội đồng Giám mục, vốn là những cấp Giáo hội có trách nhiệm thúc đẩy sự cộng tác giữa các Giáo hội địa phương; điều chỉnh các cấp tham gia để tăng cường chiều kích tham gia và định hướng sứ mạng của chúng.
Phẩm giá bình đẳng của các tín hữu trong Dân Thiên Chúa
Dựa trên cơ sở hai kỳ họp Đại hội của Thượng Hội đồng Giám mục (tháng 10 năm 2023 và tháng 10 năm 2024) cũng như theo dõi các công việc đã được thực hiện và phân tích, nghiên cứu các tài liệu được soạn thảo, bao gồm cả Văn kiện Chung kết đã được Đại hội năm 2024 thông qua, Ủy ban Giáo luật đã xem xét các đoạn 60, 71, 76 và 77 trong Văn kiện chung kết của Kỳ họp Đại hội Thượng Hội đồng Giám mục tháng 10 năm 2024. Các đoạn này đề cập đến phẩm giá bình đẳng của các tín hữu trong Dân Thiên Chúa và những hệ quả mà sự bình đẳng này, vốn mang tính chất pháp lý, ngụ ý đối với khả năng của giáo dân, cả nam và nữ, trong việc đảm nhận các chức năng, chức vụ và sứ vụ trong Giáo hội mà họ chứng tỏ mình có đủ năng lực và sự phù hợp, kể cả trong lĩnh vực quản trị Giáo hội. Do đó, việc sửa đổi các điều luật 145, 204, 208, 212, 228, 230, 275, 476, 483, 749, 1112, 1421 và 1425 đang được tiến hành nhằm cập nhật luật Giáo hội sao cho phù hợp với huấn quyền của Thượng Hội đồng Giám mục gần đây.
Ủy ban nhận thấy rằng, trong hầu hết các trường hợp, hệ thống chuẩn mực hiện hành của Giáo hội đã cung cấp các cơ chế thích đáng để tăng cường hơn nữa vai trò của giáo dân và chỉ định họ đảm nhận các vai trò và chức năng đồng trách nhiệm trong Giáo hội bên cạnh các mục tử, nhưng các công cụ này thường bị phớt lờ và đôi khi đòi hỏi phải được củng cố về mặt chuẩn mực để trở nên dễ tiếp cận và hiệu quả hơn. Các đề xuất này nhằm mục đích điều chỉnh một số khía cạnh của giáo luật cho phù hợp với các quyết định của Thượng Hội đồng Giám mục liên quan đến những hình thức và phương thức hợp tác hiện nay của giáo dân trong sứ mạng của Giáo hội. Chiều kích phân định và sự tham gia mang tính hiệp hành, giữa các mục tử và giáo dân, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá các nhu cầu mục vụ và phân công các chức vụ trong Giáo hội, phù hợp với sự quan tâm của Huấn quyền phổ quát hiện nay đối với tinh thần hiệp hành, được hiểu như là gắn liền với bản chất của Giáo hội. Để cử hành Thượng Hội đồng về tính hiệp hành, Giáo hội đã mời gọi toàn thể tín hữu tham gia vào tiến trình phân định nhằm đào sâu và đón nhận giáo huấn của Công đồng Vatican II. Khi lưu tâm đến ý kiến của toàn thể các tín hữu về việc giải thích và áp dụng luật, việc đánh giá các chuẩn mực hiện hành là điều thích hợp, điều này cũng có thể dẫn đến những sửa đổi cần thiết đối với một số điều khoản luật pháp, dưới ánh sáng của những trực giác mới và những thay đổi hoàn cảnh có thể xảy ra.
Các hội đồng địa phương và các Hội đồng Giám mục
Về các quy luật liên quan đến các hội đồng địa phương và các Hội đồng Giám mục, vốn cần được xem xét lại dưới nhãn quan hiệp hành, thì khả năng cho phép mọi thành phần Dân Chúa tham gia hội nghị địa phương với số lượng ngang bằng với hội đồng các thành viên do chức vụ (d’office), cũng như việc loại bỏ tính chất "thuần túy" tham vấn trong lá phiếu của họ, chính là những điểm mới được hình dung dưới ánh sáng của tinh thần hiệp hành mà toàn thể Giáo hội mong muốn. Sự mới mẻ của chu kỳ mười năm được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự hồi sinh của họ. Các Hội đồng Giám mục được trao nhiều thẩm quyền hơn thông qua việc bãi bỏ sự can thiệp của Tòa Thánh đối với việc ủy quyền cho giáo dân cử hành hôn phối, cũng như thông qua việc đưa ra sự suy đoán về tính hợp lệ đối với các hành động của hội đồng địa phương nếu Tòa Thánh không phản hồi trong vòng một năm. Cuối cùng, một vài quy định mới nhằm làm rõ bản chất và vai trò của các giám mục phụ tá, trong khi, để trân trọng các giám mục nghỉ hưu, có kế hoạch nhận các ngài vào các ủy ban của các hội đồng giám mục.
Các cơ chế tham gia và “sự biến đổi mang tính sứ mạng”
Phần thứ ba và cũng là phần cuối cùng của bản báo cáo làm nổi bật cách mà Văn kiện chung cuộc nhấn mạnh tính cấp thiết của việc đổi mới các cơ chế tham gia để dấn thân vào những lộ trình “biến đổi mang tính sứ mạng”. Đây là những cơ chế hỗ trợ việc loan báo Tin Mừng và sự nhất quán của đời sống của Dân Chúa với Tin Mừng; chức năng của chúng mang tính truyền giáo chứ không chỉ đơn thuần là vấn đề tổ chức. Sự tham gia “ở mức độ rộng rãi nhất có thể” của các tín hữu đã lãnh nhận Bí tích Rửa Tội đòi hỏi phải có các cơ chế trung gian mang tính thể chế, đặc biệt là trong Giáo hội địa phương, theo quy định của Giáo luật ; các cấp này tạo nên những không gian ưu tiên cho sự tham gia, dựa trên cương vị giáo luật, các đặc sủng, các thừa tác vụ và năng lực của những tín hữu liên hệ.
Sự đồng trách nhiệm mang tính phân biệt coi trọng các ân huệ nhằm phục vụ cho việc ra quyết định chung. Tiến trình hiệp hành không tước bỏ thẩm quyền ra quyết định của Giám mục, của Hội đồng Giám mục hay của Đức Giáo hoàng, nhưng hòa nhập sự đóng góp của Dân Chúa, qua đó mang lại cho hành động hiệp hành một tính chất thực sự mang tính cộng đoàn. Các điều luật 127, 399, 461, 463, 466, 473, 493, 495, 500, 511, 512, 514, 536 và 537 đã được sửa đổi, đồng thời một chuẩn mực mới đã được bổ sung theo điểm số 10 của Văn kiện Chung cuộc, dựa trên nguyên tắc về trách nhiệm.
Tý Linh
(theo Vatican News)
