Bộ Tuyên Thánh đã tổ chức một hội nghị chuyên đề về "Sự thánh thiện trong lịch sử". Tại phiên khai mạc vào thứ Hai, 19/10, ĐHY Tổng trưởng của Bộ này khẳng định rằng việc nghiên cứu lịch sử "giúp chúng ta nhận ra ân sủng tác động như thế nào trong sự tự do của một cá nhân, trong những hoàn cảnh và ngay cả trong những mâu thuẫn của thời đại họ".
“Sự thánh thiện không xóa bỏ nhân tính của con người, nó đảm nhận và biến đổi nhân tính ấy. Sự thánh thiện không loại trừ lịch sử, nhưng xuyên qua lịch sử, truyền vào đó một định hướng mới. Chính điều này làm cho công việc của nhà sử học trở nên cần thiết,” Đức Hồng y Marcello Semeraro, Tổng trưởng Bộ Phong Thánh, đã khẳng định như vậy. Ngài đưa ra nhận định này vào ngày 19/10 khi khai mạc một hội nghị chuyên đề về “Sự thánh thiện trong lịch sử”, được tổ chức tại Học viện Giáo phụ Augustinianum của Tòa Thánh. Theo Đức Hồng y Semeraro, công trình nghiên cứu của một nhà sử học “không thể chỉ bằng lòng tái hiện một hình ảnh vốn đã được củng cố bởi lòng sùng mộ, nhưng phải tái dựng các sự kiện cụ thể, xem xét các nguồn tư liệu với cái nhìn phê phán, phân biệt các sự kiện với những cách diễn giải về sau, đồng thời thấu hiểu bối cảnh trong đó một trải nghiệm tâm linh nhất định đã chín muồi.”
Cho đến chiều ngày 21/10, các chuyên gia do Bộ Tuyên Thánh triệu tập sẽ phân tích tầm quan trọng của công tác nghiên cứu lịch sử trong các án tuyên thánh, một đóng góp ngày càng trở nên thiết yếu, để trở thành một phần không thể thiếu trong mọi án tuyên chân phước và tuyên thánh, như được quy định trong Tông hiến Divinus perfectionis magister (1983) của thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II và huấn thị Sanctorum Mater. Vào thứ Tư, ngày 21/10, trước buổi tiếp kiến chung, Đức Thánh Cha sẽ gặp gỡ các tham dự viên của hội nghị chuyên đề này. Sự kiện này tiếp nối truyền thống của các hội nghị trước đây, vốn từng đề cập nhiều chủ đề khác nhau: "Sự thánh thiện ngày nay", "Chiều kích cộng đoàn của sự thánh thiện", "Tử đạo và việc hiến dâng mạng sống", và "Đời sống thần bí: Các hiện tượng thần bí và sự thánh thiện".
Các thánh, cũng là những người thách thức các tư tưởng thống trị
Đối với ĐHY Tổng trưởng, nghiên cứu lịch sử “không làm nghèo nàn đi sự thánh thiện, cũng không đặt ra nghi vấn về ý nghĩa tâm linh của nó”. Ngược lại, nó giúp đưa sự thánh thiện đến với chân lý về con người, “cho phép chúng ta nhận ra ân sủng tác động như thế nào trong sự tự do của một con người, trong những hoàn cảnh và ngay cả trong những mâu thuẫn của thời đại họ”. Chính trong cuộc gặp gỡ giữa tính chất cụ thể của lịch sử và công trình của ân sủng này, những không gian suy tư đã mở ra cho những người tham dự hội nghị chuyên đề.
Chủ đề này thu hút sự quan tâm lớn, cả trong lĩnh vực nghiên cứu lịch sử lẫn nghiên cứu thần học. Như Đức Hồng y Semeraro đã chỉ ra, sự thánh thiện “không phải là một lý tưởng trừu tượng, tách biệt khỏi các sự kiện nhân sinh, cũng không phải là sự hoàn hảo đạt được bên ngoài những điều kiện cụ thể của cuộc sống”. Nó hình thành nơi những con người “đã thực sự hiện hữu, gắn liền với những thời đại xác định, thuộc về các cộng đồng, các nền văn hóa, các thể chế, vốn đã ảnh hưởng đến những lựa chọn của họ, đã nuôi dưỡng chứng tá của họ, hoặc, trong một số trường hợp, thậm chí còn khiến con đường của họ trở nên khó khăn hơn”. Các thánh là những người con của Giáo hội, những người đã nói ngôn ngữ của thời đại mình. Các ngài đã “tiếp nhận các định hướng của thời đại đó trong một chừng mực nào đó, nhưng đồng thời, các ngài cũng thường xuyên thách thức một cách sâu sắc các tư tưởng thống trị trong xã hội mà họ đang sống”.
Tấm gương của thánh Louis de Gonzague
Chẳng hạn, thánh Louis de Gonzague không chỉ đơn thuần là một chàng trai trẻ cầm nhành hoa huệ như cách ngài thường được khắc họa trong các tác phẩm hạnh các thánh, nhưng còn là người đã vác trên vai sức nặng của một bệnh nhân đang mắc bệnh dịch hạch và đưa đến bệnh viện, bất chấp nguy cơ bản thân cũng có thể bị lây nhiễm. Do đó, theo Đức Hồng y, ngài không phải là một nhân vật ở bên ngoài thời đại của chính mình, "như thể sự hoàn hảo về tâm linh đã miễn trừ cho ngài khỏi những nỗi lo âu, những căng thẳng và các lựa chọn vốn gắn liền với thân phận con người". Đó là lý do tại sao, đối với một nhà sử học, việc "thu thập các chứng từ chỉ nhằm củng cố cho một danh tiếng vốn đã được xác lập vững chắc, việc lặp lại những hình ảnh được lưu truyền qua lòng sùng mộ bình dân là chưa đủ". Cần phải “quay trở lại với những sự kiện cụ thể mà các cá nhân đã trải qua”, xem xét các nguồn tư liệu, phân biệt chúng với những cách diễn giải đã được bồi đắp qua thời gian, đồng thời “tái dựng lại bối cảnh trong đó một trải nghiệm tâm linh nhất định đã hình thành và biểu hiện”.
Giáo huấn của thánh Augustinô
Đến đây, ĐHY Tổng trưởng tự hỏi rằng trong chừng mực nào “các công cụ nghiên cứu lịch sử cho phép chúng ta hiểu được sự thánh thiện” và, mặt khác, “thần học có thể đào sâu ý nghĩa của sự thánh thiện bằng cách nào mà không bỏ quên toàn bộ trải nghiệm nhân sinh trong đó sự thánh thiện ấy đã được thể hiện?” Lấy cảm hứng từ giáo huấn của thánh Augustinô trong tác phẩm Thành Quốc Thiên Chúa, ta có thể dung hòa “sự chặt chẽ của nghiên cứu lịch sử với tính đặc thù của nhãn quan thần học”. Thật vậy, vị thánh này không hề tách biệt khỏi “những căng thẳng và mâu thuẫn của thời đại mình”, nhưng nhờ yêu mến Thiên Chúa đến mức từ bỏ chính mình, ngài có thể biến đổi ân sủng và “dần dần định hướng cuộc đời mình theo lôgic của tình yêu Thiên Chúa”. Sự thánh thiện được phát triển trong những điều kiện cụ thể, “và chừng nào còn để cho đức ái nhào nặn, sự thánh thiện ấy có thể biến đổi các mối tương quan, các cộng đồng, cũng như chính cách thức nhận biết sự thiện”.
Công việc của nhà sử học và nhà thần học
Đây là lý do tại sao nhà sử học có thể truy nguyên nguồn gốc của sự thánh thiện, theo dõi quá trình phát triển, nghiên cứu mối liên hệ của nó với bối cảnh xã hội, và ghi lại những biến đổi của nó, trong khi nhà thần học, "vốn không thay thế các nghiên cứu này, lại nhận ra trong đó một chiều kích khác: khả năng rằng đức ái, thông qua tác động của Chúa Thánh Thần, có thể xây dựng cộng đoàn Kitô hữu và làm cho chính cuộc đời của Chúa Kitô hiện diện trong lịch sử."
Việc biên soạn lịch sử và sự hiểu biết về sự thánh thiện
Sau bài dẫn nhập của ĐHY Tổng trưởng, Roberto Rusconi, nhà sử học nghiên cứu về Kitô giáo, đã có bài phát biểu khai mạc với chủ đề “đóng góp của việc biên soạn lịch sử vào việc thấu hiểu và khám phá sâu sắc hơn về sự thánh thiện”. Ông nhắc lại lời của Đức Giáo hoàng Lêô XIV: “Các thánh tạo nên lịch sử”, để nhấn mạnh rằng sự thánh thiện “không thể được lĩnh hội ở bên ngoài các cá nhân và không thể được nhìn nhận một cách trừu tượng đối với những con người đang sống trong lịch sử. Bỏ qua những khía cạnh này sẽ giảm thiểu các thánh thành những hình ảnh thuần túy để sùng kính”. Ông cũng dẫn lại một suy tư của Albino Luciani, trước khi ngài trở thành Giáo hoàng Gioan Phaolô I: “Sự thánh thiện được sống còn rộng lớn hơn nhiều so với sự thánh thiện được tuyên thánh”. Đây chính là “các thánh ở kề bên” mà Đức Phanxicô nói đến.
Kỷ niệm 30 năm thành lập AISCCA: Nghiên cứu về sự thánh thiện tại Ý
Trong bài phân tích của mình, Roberto Rusconi đào sâu vào ba yếu tố. Yếu tố thứ nhất liên quan đến cách thức mà theo thời gian, “phương pháp phê bình lịch sử đối với các thánh và sự thánh thiện đã tiến triển.” Yếu tố thứ hai tập trung vào "tác động của những thay đổi trong quy trình công nhận sự thánh thiện đối với công tác nghiên cứu lịch sử". Yếu tố thứ ba liên quan đến các viễn cảnh nghiên cứu quan trọng nhất đã xuất hiện trong thời kỳ đương đại và những năm gần đây. Ông cũng lưu ý rằng, trong hai ngày tới, một hội nghị chuyên đề sẽ diễn ra, được tổ chức nhân dịp kỷ niệm 30 năm thành lập Hiệp hội Nghiên cứu về sự thánh thiện, tín ngưỡng và tiểu sử các thánh của Ý (AISCCA), với chủ đề: "Gia đình và sự thánh thiện từ thời cổ đại đến ngày nay".
Từ cuối thế kỷ XIX, vai trò của xã hội học và nhân học
Nhà sử học nhấn mạnh rằng, từ suốt một thế kỷ rưỡi qua, tức là kể từ cuối thế kỷ XIX, việc áp dụng phương pháp phê bình lịch sử vào các tài liệu từ thiên niên kỷ Kitô giáo đầu tiên - không chỉ bao gồm các văn bản thuần túy về tiểu sử các thánh, mà còn cả các nguồn tư liệu phụng vụ - đã “làm phong phú thêm một cách tiếp cận vốn trước đây chỉ giới hạn trong chiều kích thần học và sùng kính”. Hơn nữa, kể từ những thập kỷ cuối của thế kỷ XX, các ngành khoa học nhân văn khác, như xã hội học và nhân học, cũng đã “xuất hiện” trong phương pháp luận nghiên cứu, và đang được vận dụng không chỉ để phân tích về sự thánh thiện, vào thời kỳ hiện đại.
Những đổi mới trong thủ tục công nhận sự thánh thiện
Roberto Rusconi đã truy nguyên các đổi mới trong thủ tục công nhận sự thánh thiện, bắt đầu từ quy định dành riêng cho Giáo hoàng được thiết lập vào năm 1234 dưới thời Đức Giáo hoàng Grêgôriô IX, cho đến sắc lệnh non cultu do Đức Giáo hoàng Urbanô VIII ban hành vào năm 1600. Sắc lệnh này “cấm mọi hình thức công nhận mang tính sùng kính nào đối với sự thánh thiện, đặc biệt là từ phía các tín hữu, nếu chưa trải qua sự giám sát trước đó của quyền bính Giáo hội”. Nếu, vào giữa thế kỷ XVIII, dưới thời Đức Giáo hoàng Bênêđictô XIV, người ta đã đưa ra quy trình xác minh y khoa đối với các phép lạ chữa lành, thì với tông hiến Divinus Perfectionis Magister năm 1983, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã đưa ra quy định cắt giảm đáng kể thời gian chờ đợi cần thiết để mở án tuyên thánh hướng tới việc công nhận sự thánh thiện, rút ngắn thời hạn này từ 50 năm xuống còn 5 năm (với một số ngoại lệ đáng kể). Điều này chuyển dịch sự hình thành của các tài liệu hiện có “về phía vai trò nổi trội hơn của những nhân chứng trực tiếp (và do đó cả những người đã nhận được phép lạ) - qua đó làm tăng thêm tính chất thủ tục cho tiến trình này”, với việc sử dụng trực tiếp các tư liệu tiểu sử và biên niên sử. Hơn nữa, chuẩn mực “theo đó việc tử vì đạo giúp miễn chuẩn yêu cầu xác minh một phép lạ duy nhất” có một tầm quan trong to lớn.
Schuman, De Gasperi và thánh Carlo Acutis
Cuối cùng, trong bài phát biểu khai mạc, nhà sử học đã phân tích sự tiến triển của các khuôn mẫu thánh thiện, đặc biệt là sự xuất hiện của vấn đề “chính trị của các cuộc tuyên thánh” trong những thập niên đầu thế kỷ XIV, vào thời điểm Đức Giáo hoàng và Giáo triều di dời đến Avignon. Theo diễn giả, việc tuyên thánh cho những người sáng lập và các nhân vật khác thuộc các dòng tu khất thực vào nửa đầu thế kỷ XIII, cũng như các dòng tu giáo sĩ vào đầu thế kỷ XVII, "vừa là sự công nhận, vừa là sự thúc đẩy một vai trò trong lòng Giáo hội". Tiếp đó, khi phân tích sự tiến triển trong vai trò các tác phẩm của các thánh, Roberto Rusconi đã chuyển hướng sang các nhân vật chính trị như Robert Schuman, người Pháp, và Alcide De Gasperi, người Ý, những cá nhân mà việc nghiên cứu lịch sử được thực hiện cho đến nay vẫn chưa “đặc biệt chú trọng đến khía cạnh tôn giáo trong nhân cách của họ.” Sau cùng, nhà sử học đề cập đến việc sử dụng nhiếp ảnh như một nguồn tư liệu lịch sử, đồng thời mở rộng thảo luận sang ứng dụng của trí tuệ nhân tạo trong thời đại ngày nay. Ông cũng bàn luận ngắn gọn về hiện tượng tiểu sử các thánh trong kỷ nguyên web, với những "hình thức và chủ đề của tôn giáo kỹ thuật số", bằng cách viện dẫn một “hiện tượng hiển hiện trước mắt mọi người”, chẳng hạn như trường hợp của thánh Carlo Acutis.
Tý Linh
(theo Alessandro Di Bussolo – Vatican News)
