Tóm tắt bài giáo lý của Đức Thánh Cha:
Hiến chế Gaudium et Spes của Công đồng Vatican II dành chương đầu tiên bàn về phẩm giá con người, truy nguyên phẩm giá ấy đến nguồn gốc thần linh, được tạo dựng theo hình ảnh của Thiên Chúa, và chính là Chúa Kitô, Đấng mặc khải cho con người thấy sự cao cả trong ơn gọi của họ. Gaudium et Spes nêu bật ba khía cạnh gắn kết chặt chẽ của phẩm giá con người: trí tuệ, nhờ đó con người trở thành kẻ không ngừng tìm kiếm chân lý; lương tâm, nhờ đó con người mang lại ý nghĩa và sự nhất quán cho cuộc đời mình; và tự do, nhờ đó con người thành chủ thể chịu trách nhiệm về những quyết định của chính mình. Được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa, nhờ Chúa Kitô và vì Người, chúng ta đã lãnh nhận một phẩm giá độc nhất vô nhị và không thể phai mờ. Chúng ta hãy cam kết dấn thân cổ vũ và không ngừng bảo vệ phẩm giá ấy dưới ánh sáng của Tin Mừng.
Dưới đây là bài giáo lý của Đức Thánh Cha, ngày 9/9/2026 :
Anh chị em thân mến, chào buổi sáng và xin chào mừng anh chị em!
Hiến chế Công đồng Gaudium et Spes (GS) dành chương đầu tiên nói về phẩm giá con người, nhấn mạnh rằng phẩm giá này là nền tảng và điều kiện cho những "giá trị được quý trọng nhất ngày nay", đồng thời cũng nhấn mạnh điều cần thiết rằng các giá trị ấy không được đánh mất đi mối liên hệ với "nguồn gốc thần linh của chúng" để tránh những sự sai lệch có thể nảy sinh từ "sự băng hoại của lòng người" (GS, 11).
Hành trình cho phép làm sáng tỏ những đặc nét và các quyền cơ bản của phẩm giá con người chắc chắn là một trong những trang có ý nghĩa nhất của lịch sử nhân loại. Thế nhưng, chặng đường cần thực hiện vẫn chưa hoàn tất và phải đối mặt với những mâu thuẫn, cả cũ lẫn mới, đang cản trở việc thực hiện nó cách trọn vẹn.
Giáo hội mang lại sự đóng góp một cách rõ ràng, bằng việc nhắc nhở rằng phẩm giá con người bắt nguồn từ chính hữu thể của nhân vị. Tôi cũng đã có dịp tái khẳng định điều này trong thông điệp Magnifica humanitas mới đây: “Mỗi nhân vị đều được Thiên Chúa cưu mang và mong muốn để bước vào một lịch sử hiệp thông với Ngài, với tha nhân và với công trình tạo dựng. Phẩm giá của họ không tùy thuộc vào những năng lực họ sở hữu, vào sự giàu sang hay vai trò họ đảm nhận, cũng không tùy thuộc vào những lựa chọn đúng hay sai mà họ thực hiện; trái lại, nó là một hồng ân, vốn có trước và vượt trên chính họ, do Thiên Chúa ban tặng như một biểu hiện của tình yêu không bao giờ mai một của Ngài” (số 50). Do đó, phẩm giá vô hạn của con người có nền tảng nơi căn tính thụ tạo được tạo dựng ““theo hình ảnh Thiên Chúa” của họ, có khả năng nhận biết và yêu mến Đấng Tạo Hóa của mình”, một kế hoạch và món quà của tình yêu vượt trên các thực tại thụ tạo khác; những thực tại này được giao phó cho họ chăm sóc “để họ quản trị và sử dụng chúng mà tôn vinh Thiên Chúa” (GS, 12).
Chính nhờ đức tin mà chúng ta có thể hiểu được nền tảng tối hậu về phẩm giá con người, bởi vì Chúa Con, “trong khi mạc khải về Chúa Cha và tình yêu của Ngài, cũng giúp con người hiểu biết đầy đủ về chính mình và nhận ra ơn gọi vô cùng cao quý của mình” (số 22).
Con người luôn hàm chứa mối tương quan, mối hiệp thông và sự tham dự vào Thiên Chúa cũng như tha nhân; do đó, đây là mối tương quan hiếu thảo với Chúa Cha và mối tương quan huynh đệ với Chúa Kitô cũng như với tất cả mọi người. Nó loại trừ mọi thái độ khép kín nơi chính mình. Trở thành một nhân vị, đó là nhận thức bản thân như một món quà cần chia sẻ, đồng thời lớn lên và trưởng thành qua sự đón tiếp, sự hỗ tương và phục vụ.
Phẩm giá này thuộc về trách nhiệm của mơi người; đồng thời, nó cũng đòi hỏi tình liên đới và sự quan tâm lẫn nhau, vượt lên trên nhiều sự xuyên tạc và thao túng vốn vẫn đang còn bóp méo nhận thức về phẩm giá ấy và cản trở việc thực hiện nó. Quả thực, do những lựa chọn đi ngược lại phẩm giá này trong suốt dòng lịch sử, cho đến ngày nay "con người vẫn bị chia rẽ trong chính bản thân mình", và "toàn bộ đời sống con người, dù ở cấp độ cá nhân hay tập thể, đều là cuộc đấu tranh gay gắt giữa thiện và ác, giữa ánh sáng và bóng tối". Tuy nhiên, tình trạng mong manh và hữu hạn này vẫn có thể được nhìn nhận với niềm hy vọng, bởi lẽ "chính Chúa đã đến để giải thoát và làm cho con người trở nên mạnh mẽ bằng cách đổi mới tâm hồn con người và loại ra ngoài ‘thủ lãnh của thế gian này’ (Ga 12,31) là kẻ đã kìm giữ nhân loại trong vòng nô lệ tội lỗi" (GS, 13).
Vả lại, Hiến chế Gaudium et Spes khẳng định rằng nhân phẩm gắn liền với toàn thể con người, và do đó cần vượt qua những quan điểm nhị nguyên: con người là "một sự thống nhất giữa linh hồn và thể xác." Việc coi thể xác chỉ như một "đồ vật" có thể tùy ý định đoạt luôn là hành động phủ nhận phẩm giá con người: "Vì thế, con người bị cấm coi thường sự sống thể xác [...]," và phải "quý trọng cũng như tôn trọng thân xác mình vốn được Thiên Chúa tạo dựng, và sẽ sống lại vào ngày sau hết", đồng thời phải giữ gìn để thân xác ấy "không làm nô lệ cho những xu hướng xấu xa của lòng mình" (GS, 14), bởi lẽ tất cả chúng ta đều mang dấu vết của tội lỗi.
Cuối cùng, Hiến chế Gaudium et Spes nêu bật ba biểu hiện đặc biệt quan trọng của phẩm giá con người: trí tuệ, nhờ đó con người trở thành kẻ không ngừng khao khát tìm kiếm chân lý (số 15); lương tâm, nhờ đó con người tạo nên sự thống nhất và ý nghĩa cho cuộc đời mình (số 16); và tự do, nhờ đó con người thành chủ thể chịu trách nhiệm về những quyết định của chính mình (số 17). Các chiều kích này gắn kết chặt chẽ với nhau: chính nơi lương tâm, chân lý được nhận biết đúng nghĩa là chân lý, và tự do có thể sống theo chân lý ấy như là nền tảng và điều kiện khả thi cho mình. Chúa Thánh Thần, Đấng ban sự sống trong Chúa Kitô, giải phóng chúng ta và không ngừng khẳng định phẩm giá làm con Thiên Chúa của chúng ta, bằng cách giải thoát chúng ta khỏi nỗi sợ hãi và dẫn đưa chúng ta đến mục đích tối hậu, là sự sống viên mãn vượt trên cái chết mà Chúa Kitô đã hứa ban cho chúng ta : chỉ nơi Người, mầu nhiệm về con người mới tìm thấy ánh sáng đích thực ; chính nhờ Người, chúng ta nhận được ánh sáng đối với bí ẩn về đau khổ và cái chết ; và cũng chính cùng với Người mà chúng ta tiến bước hướng đến sự phục sinh.
Anh chị em thân mến, là những người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa, nhờ Chúa Kitô và vì Người, chúng ta đã lãnh nhận một phẩm giá độc đáo và không thể xóa nhòa. Chúng ta hãy dấn thân luôn đề cao và bảo vệ phẩm giá ấy, dưới ánh sáng và nhờ sức mạnh của Tin Mừng.
-------------------------------------
Tý Linh chuyển ngữ
(nguồn : vatican.va)
_1789007988.jpg)
